‘Defensie doet veel te spastisch’

Majoor bd. was in 2003 juridisch adviseur van de Nederlandse missie in Zuid-Irak...

Het is bijna vier jaar geleden dat majoor b.d. Misha Geeratz (39) afreisde naar Zuid-Irak om als juridisch adviseur te fungeren van commandant Dick Swijgman van de Nederlandse mariniers. Dat er nu wekelijks oprispingen zijn over wat daar in 2003 op locatie is gebeurd, wijt hij aan zijn oude werkgever.

De druppelsgewijs gebrachte onthullingen plaatsen de missie in een verkeerd daglicht. ‘Defensie doet veel te spastisch, die had het hele verhaal in één keer moeten brengen. Drie van die onnozelaars van de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdiensten (MIVD) hebben domme dingen gedaan tijdens verhoren. Als beschaafde natie gaan wij kennelijk zo met gedetineerden om, dat is jammer.’

In Zuid-Irak waren van Nederlandse zijde twee groepen bezig met arrestanten. Voor de MIVD was daar het Contra Inlichtingen- en Veiligheidsteam (CIV) en voor de mariniers het Forward Liaison Team (FLT) dat ook inlichtingen vergaarde en arresteerde.

‘Het FLT speelde ook voor cipier, voordat ze bij de Engelsen werden afgeleverd. Geeratz werd geacht in de gaten te houden dat het juridisch klopte wat de mariniers met de arrestanten deden.

Hoe keken de mariniers tegen de MIVD aan?

‘Zij kwamen op mij zeer onprofessioneel over. Het waren geen ondervragers en ze konden als militair ook geen rol spelen. De Amerikanen hadden informanten lopen, volop middelen, goed georganiseerd. Wij kregen van Den Haag een oude man mee, een buikige onderofficier en nog een derde. De verhouding was niet goed en verslechterde toen ze buiten ons om aan Den Haag vroegen te mogen verhoren zonder pottenkijkers.’

Waarom wilden ze dat?

‘De MIVD’ers vonden dat ze heel weinig informatie kregen van de Engelsen. De MIVD heeft ook als taakstelling inlichtingen te verzamelen over bedreigingen van onze troepen. Daardoor leefde sterk de behoefde zelf informatie uit de verdachten te peuteren. Maar de Engelsen wilden arrestanten waar niets mee gedaan was, zodat zij ze zo onbevangen mogelijk konden horen.

‘Den Haag stuurde een aanvullende regeling met tien punten, waarin stond ‘De MIVD bepaalt wie er bij de dit gesprek aanwezig mogen zijn.’ Daar heeft commandant Swijgman een protestnota over geschreven. Er kwam een telefoontje van Cobelens, de directeur Operatiën, die zei: we gaan het toch zo doen.’ Ik concludeerde dat als ik er niet bij mocht zijn daar kennelijk dingen konden gebeuren die het daglicht niet verdroegen.’

Wat was de essentie van het protest van Swijgman?

‘We schreven dat we de verantwoordelijkheid over de gesprekken van de MIVD met de arrestanten niet wilden. Het zou om gesprekken gaan, maar het waren verhoren.

‘Je kunt geen vrijblijvend gesprek hebben met iemand die van zijn bed is gelicht en wordt opgesloten. Toen kreeg ik rond 22 oktober 2003 een mailtje van een collega uit Basra, dat een arrestant uit een groep van vijftien had geklaagd dat hij was mishandeld met elektroden, water, geluid en een kap over zijn hoofd.’

Waarom is dat woord elektroden nooit opgedoken in Nederlandse documenten?

‘Die klacht werd door mij niet serieus genomen en evenmin door de Engelsen. Ik kon me daar niets bij voorstellen. Dan krijg ik het beeld van accuklemmen. In die twee verhoorruimtes heb ik dat nooit gezien. Water, geluid en blinderen, daar kon ik me van alles bij voorstellen.

‘Wat wel zo was, is dat het FLT-team van de mariniers in het bezit was van twee stokken, waarmee je stroomstoten kon uitdelen. Die waren bedoeld om het verzet te breken bij een arrestatie.

Het FLT-team sliep in dat gebouwtje met vijf cellen waar ook de arrestanten verbleven. Bij de verhoren waar ik wel bij was, zijn die stokken niet gebruikt. ’

In de Tweede Kamer was de zwakke inlichtingenpositie van de MIVD onderwerp van gesprek. Heeft de MIVD zich dat aangetrokken?

‘Het heeft wel met elkaar te maken. Je kunt je afvragen waarom die inlichtingenpositie niet sterk is. Dat komt omdat we er op een halfslachtige wijze in zijn gestapt. Als je niet de volle verantwoordelijkheid neemt als bezetter, dan laten ze je ook niet de vruchten plukken van hun inlichtingenwerk.’

Nederland had zich in de positie van te klein voor het servet en te groot voor het tafellaken gemanoeuvreerd?

‘Ja. Ik heb heel vaak moeten uitleggen waarom wij niet deden wat onze voorgangers de Amerikanen wel deden. De bevolking begreep dat niet. Wij moesten foute rechters laten zitten, een niet goed functionerende gouverneur kregen we niet weg, we konden geen benzine leveren waardoor opstootjes ontstonden bij de pomp.

‘Maar ook voor de veiligheid van onze mensen was het slecht. Want zo kon de MIVD geen mensen runnen onder de bevolking. Zo kon het gebeuren dat tijdens een van de latere lichtingen een heel dorp een hinderlaag legde voor de Nederlanders. Dat kostte het leven van Dave Steensma. Ik denk dat Den Haag het veilig vond, een beetje meedoen als onderaannemer. Ik denk dat de risico’s niet zijn onderkend of tenminste zijn onderschat.’

Meer over