nieuws

Deense ‘stoere praatjes’ krijgen in Nederland geen navolging: Syriërs worden niet teruggestuurd

De Tweede Kamer debatteerde over de mogelijke terugkeer van Syriërs naar hun land. ‘Een debat dat eigenlijk helemaal niet gevoerd had moeten worden.’

Medewerkers van het Griekse Rode Kruis en vrijwilligers helpen in januari 2016 Syrische vluchtelingen aan wal op Lesbos. Beeld AP
Medewerkers van het Griekse Rode Kruis en vrijwilligers helpen in januari 2016 Syrische vluchtelingen aan wal op Lesbos.Beeld AP

Nederland gaat geen vluchtelingen met een tijdelijke verblijfsstatus terugsturen naar Syrië. ‘Terugkeer is niet aan de orde, vanwege een ernstig risico op schade voor de betrokkenen’, zei demissionair staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel en Migratie, VVD) woensdag in de Tweede Kamer.

Twee jaar geleden vroeg Thierry Baudet (Forum voor Democratie) een debat aan over het mogelijk terugsturen van Syrische asielzoekers. Hij las in een landenrapport van juli 2019 dat delen van Syrië weer veilig waren. Uit de lange lijst van nog te voeren debatten kwam het onderwerp nu alsnog op de Kameragenda, vanwege het voornemen van Denemarken enkele honderden Syriërs terug te sturen die in dat land nog geen permanente verblijfsvergunning hebben.

Centrale vraag in het debat was waarom Nederland dat dan niet ook zou kunnen doen. Volgens Baudet is asiel per definitie bedoeld als tijdelijke opvang voor mensen die voor vervolging op de vlucht zijn, maar wordt het instrument ‘met speels gemak omgebogen tot permanent verblijf’. Hij kreeg steun van Gidi Markuszower (PVV) en Joost Eerdmans (JA21).

Broekers-Knol antwoordde dat de beoordeling van Syrië als plek van terugkeer is gestoeld op ‘landgebonden asielbeleid’, waarbij de ambtsberichten van het ministerie van Buitenlandse Zaken ‘en andere objectieve bronnen’ leidend zijn. In 2020 is andermaal vastgesteld dat Syrië een onveilig land is. Buitenlandse Zaken komt voor de zomer met een nieuw ambtsbericht. Mocht dat anders uitpakken, dan kan het beleid worden herzien. De staatssecretaris wilde daarop niet vooruitlopen.

‘Evident onveilig’

De kans op een beleidswijziging is niet groot. Internationale organisaties wijzen erop dat terugkeerders, ook als zij vrijwillig gaan, het risico lopen op detentie, marteling en andere mensenrechtenschendingen. ‘Syrië is evident onveilig’, oordeelt Amnesty. De informatie waarop Denemarken zich baseert, zal worden meegewogen in het nieuwe ambtsbericht, zei Broekers-Knol. CDA-Kamerlid Anne Kuik deed het Deense voornemen af als ‘stoere praatjes’.

Europees migratiecommissaris Ylva Johansson heeft publiekelijk afstand genomen van het Deense voornemen. ‘Niemand kan worden teruggestuurd naar Syrië’, zei zij eind april. Corinne Ellemeet (GroenLinks) wilde dat Broekers-Knol zou uitspreken dat het Deense beleid ‘ongewenst en ongepast’ is, maar de staatssecretaris zei dat niet te kunnen. ‘Wij zijn een collega-lidstaat, ons past geen oordeel over Denemarken.’ Ellemeet noemde dat ‘teleurstellend’.

SP-Kamerlid Jasper van Dijk sprak in de richting van Baudet over ‘een kansloos debat’, Sylvana Simons (Bij1) van ‘een debat dat eigenlijk helemaal niet gevoerd had moeten worden’. Dennis Wiersma (VVD) sloot terugkeer niet uit, ‘mits veilig en zorgvuldig’, en vroeg om meer informatie over de verschillende regio’s in Syrië. Wat Hanneke van der Werf (D66) deed schamperen: ‘Welke duidelijkheid heeft u dan precies niet?’

Baudet wilde in 2019 aan de orde stellen dat een groot deel van de in 2015 aangekomen Syriërs in 2020 een permanente verblijfsstatus zou krijgen. Dat is inmiddels voor ongeveer 30 duizend Syriërs het geval. Nog 50 duizend anderen hebben een tijdelijke vergunning voor rechtmatig verblijf, van wie 17 duizend binnen een jaar aan de beurt zijn voor een permanente status.

Broekers-Knol bestreed dat die overgang als een automatisme verloopt. ‘Er moet zijn voldaan aan allerlei voorwaarden voor inburgering.’ Vragen over de integratie van Syrische statushouders, van wie de helft uitkeringsafhankelijk is, verwees zij naar het verantwoordelijke ministerie van Sociale Zaken.