Deense gedoogconstructie bijna zeker ten einde

De centrum-linkse oppositie in Denemarken lijkt morgen een absolute meerderheid te halen bij de parlementsverkiezingen. Dat blijkt uit een reeks peilingen die Deense media vandaag publiceerden. Daarmee is het einde ingeluid van de Deense gedoogconstructie die als voorbeeld diende voor de gedoogsteun van Geert Wilders aan het kabinet-Rutte.

De Deense premier Lars Lokke Rasmussen. Beeld afp
De Deense premier Lars Lokke Rasmussen.Beeld afp

Denemarken kende de afgelopen tien jaar een centrum-rechts minderheidskabinet met gedoogsteun van de populistische Deense Volkspartij (DVP). De partij, onder leiding van Pia Kjaersgaard, gaf in die periode gedoogsteun aan drie verschillende centrum-rechtse kabinetten. Door haar steun heeft de DVP grote invloed gehad op onder meer het immigratiebeleid. De Deense immigratieregels zijn nu de strengste van Europa.

De functie als gedoogpartner zat de DVP als gegoten. In ruil voor steun aan het kabinetsbeleid kon de partij veel van haar eigen wensen vervuld zien worden. Tegelijkertijd hoefde ze geen verantwoordelijkheid te nemen voor mislukkingen. Een ideale situatie die PVV-leider Geert Wilders inspireerde tot vorming van een Nederlandse gedoogvariant. Wilders kwam de afgelopen jaren geregeld naar Denemarken en ontmoette DVP-leider Kjaersgaard vaak.

Maar daar komt dus nu zeer waarschijnlijk een einde aan. De centrum-linkse oppositiepartijen gaan volgende vandaag gepubliceerde peilingen de meerderheid in het parlement overnemen van het rechtse blok. De vier centrum-linkse partijen halen volgens de enquêtes 91 tot 94 zetels, flink meer dan de huidige 81. De centrum-rechtse partijen rond de regering zakken terug van 94 zetels tot ongeveer 83. De DVP staat in de peilingen op 10,7 procent van de stemmen, tegen 13,9 procent in 2007. Het Deens parlement telt 179 zetels, voor een meerderheid zijn 90 zetels dus genoeg.

De leidster van de sociaal-democratische partij, Helle Thorning-Schmidt, is nu de beoogde premier. Het zou voor het eerst zijn dat een vrouw premier wordt in Denemarken. De huidige premier Lars Løkke Rasmussen, leider van de liberale partij Venstre, heeft het nakijken. Zijn partij vormde de afgelopen vier jaar een minderheidsregering met de Conservatieve Partij (CP).

Economie
Een belangrijke reden voor de electorale verschuiving is het thema van deze verkiezingen. De vorige drie verkiezingen was het belangrijkste onderwerp steeds integratie, waarbij het debat werd gedomineerd door de anti-immigratiepartij DVP. Maar deze keer gaat het om iets anders: economie. De Deense economie kwam in het eerste kwartaal van dit jaar in een recessie terecht. Het nieuwe parlement zal zich dan ook vrijwel meteen moeten buigen over de goedkeuring van een pakket stimuleringsmaatregelen ter waarde van 10,8 miljard kroon (1,4 miljard euro). De oppositie lijkt te profiteren van de economische malaise, de groeiende werkloosheid en de vastgelopen huizenmarkt.

Een reden voor het verlies van de DVP is dat ze - anders dan Wilders nu doet in Nederland - het kabinet steunt in haar voornemen om zwaar in te grijpen in de pensioenen. De Deense vakbonden zagen hun kans schoon om actie te voeren tegen de partij wegens het breken van verkiezingsbeloftes. Een andere reden zou kunnen zijn dat veel kiezers genoeg hebben van de radicale voorstellen van de DVP. Zo wil de partij de al bestaande maar omstreden grenscontroles met Duitsland en Zweden uitbreiden. Ook lanceerde de DVP een plan om alle 65-plussers pepperspray te geven om zich te verdedigen tegen inbrekers of overvallers.

Pepperspray
Tot slot werken de aanslagen in Noorwegen van 22 juli ook door in het Scandinavische buurland. Net als in Nederland woedde er in Denemarken een fel debat over wat politici wel of niet zouden mogen zeggen over thema's als immigratie en de islam. In Denemarken lag dit nog eens extra gevoelig omdat er ook Denen waren onder de slachtoffers op het eiland Utøya.

Ondertussen kunnen de sociaal-democraten niet wachten totdat ze weer mogen aanschuiven in een nieuw kabinet. Die partij zit al sinds 2001 in de oppositie en staat te trappelen om het Deense beleid weer naar zijn hand te zetten. Een van de eerste maatregelen die de sociaal-democraten willen nemen is het terugdraaien van de omstreden grenscontroles.

undefined

Pia Kjaersgaard, leidster van de Deense Volkspartij. Beeld epa
Pia Kjaersgaard, leidster van de Deense Volkspartij.Beeld epa
Meer over