Deelnemers aan de Elfstedentocht moeten verplicht een helm gaan dragen

De witte muts van Elfstedenwinnaar Henk Angenent moet naar het schaatsmuseum in Hindeloopen. Het blijkt, na het recente bestuursbesluit van de Vereniging de Friesche Elf Steden, een historisch hoofddeksel. Voortaan draagt de winnaar van de Elfstedentocht een helm, lichtgewicht, van kunststof, met ventilatiegaatjes en bestand tegen zware klappen. Dat zal zaterdag, in de jaarvergadering te Leeuwarden, bekrachtigd worden.

De invoering van de helm, afkomstig uit het beter beveiligde shorttrack, gaf rumoer. Beeld afp
De invoering van de helm, afkomstig uit het beter beveiligde shorttrack, gaf rumoer.Beeld afp

De ijsmuts, traditionele hoofdbedekking in het schaatsen, is door de Friese bestuurders om veiligheidsredenen in de ban gedaan. De helm is verplicht, als de komende jaren de aankondiging 'it giet oan' gaat klinken. 'Nou dan ga ik er maar een kopen', zegt de laatste winnaar, 1997-held Henk Angenent, die toegeeft bij een doorsnee schaatsritje nog geen helm op te zetten.

'Ik vind het wel jammer dat het moet. Je bent wat mij betreft voor jezelf verantwoordelijk met wat je doet. Maar ik begrijp het wel. Het hoort bij deze tijd. Een organisatie wordt op zulke zaken aangesproken. Je moet in van alles en nog wat voorzien. Nog even en we krijgen snijvaste kleding voor de gewone schaatser. Maar zo was het ooit met de brommer ook. Gingen we ook de helm opzetten. En als ik nu naar de racefiets loop zonder helm, denk ik, hee dat voelt vreemd. Iets vergeten. Die helm gaat op', zo beschrijft Angenent zijn wijzigende perspectief van de helmplicht in het mede door hem groot gemaakte marathonschaatsen.

De nummer twee van 1997, Erik Hulzebosch, zegt ook naar de winkel te gaan, als de Tocht der Tochten zich aandient. 'Want ik schaats niet meer. Ik kan het niet meer goed. En dus heb ik thuis geen helm liggen.'

Dat het 27, 28 duizend koppen tellende peloton zich op een vrieskoude ochtend in januari of februari op de Friese vaarten en meren zal wagen, voorzien van beschermende helmen, het lijkt Hulzebosch heel logisch. 'Er wordt hard gevallen. Ja, ik niet. Maar voor tachtig procent van de gestarten is de afstand te zwaar. Je bent niet scherp, het is nog uren donker, je valt de kop kapot of je botst tegen een bruggie. Ik begrijp die beslissing om de helmplicht in te voeren.'

Cijfers Elfstedenvereniging

Cijfers Elfstedenvereniging 1997: meer dan 250 hechtwonden, 150 ambulance ritten, 65 ziekenhuisopnames, 40 scalpeer verwondingen waarvoor ziekenhuis bezoek nodig was, meer dan 70 gebroken botten, 4 problemen van het hart waarvan 1 schaatser is overleden, 1 dwarslaesie, meer dan 800 koude gerelateerde letsels. 2500 mensen hebben een EHBO post nodig gehad.

Cijfers 2016: 70 EHBO posten, 8 mobiele EHBO posten, 80 artsen, meer dan 200 mensen van EHBO en rode kruis, 35 ambulances, 8 militaire ambulances, 4 helikopter op vliegbasis, 2 duikteams, noodhospitaal bij finish, 150 man reddingsbrigade.

De steun van de toppers uit het recente verleden zal het gemakkelijk maken het grote schaatspeloton te overtuigen van het nut en belang van de helm. Lang werd die niet onderkend. Vorig seizoen voerde de schaatsbond KNSB de helmplicht in voor de marathonschaatsers, die hun 125 ronden (of 80 bij de vrouwen) rijden op de met opblaaskussens beveiligde 400-meterbanen.

De invoering van de helm, afkomstig uit het beter beveiligde shorttrack, gaf rumoer, Clafis-ploegleider Jillert Anema dreigde met een staking. 'Maar na een marathon was de boel al bedaard en was iedereen het erover eens dat het een goede maatregel was', stelt de wedstrijdleider van de KNSB, Willem Hut.

Hij heeft twee woorden over voor het besluit van de Elfstedenvereniging. 'Geweldig, hè.' Bij de Friese vereniging is bestuurslid dr Joost de Graaf een drijvende kracht. Hij is traumachirurg in het Medisch Centrum Leeuwarden. Hij beschreef dat het probleem van hoofdletsel dermate 'groot in aantal en ernst' is geweest dat het bestuur niet anders kon dan het dragen van een helm verplicht te stellen. Het besluit zou 'een heleboel los' maken, maar dat valt bij nader inzien erg mee.

Woordvoerder Immie Jonkman van de Elfstedenvereniging: 'Twintig, hooguit 25 protestmailtjes hebben we over ons besluit ontvangen. Dat op 33 duizend leden. Vorig jaar is er gepeild bij onze jaarvergadering, met 500 leden aanwezig. Toen was de stemming half om half. Maar wij vinden dat dit besluit niet langer kon wachten.'

Het besluit uit Friesland zal richtinggevend zijn in de schaatswereld, met zijn vele recreanten die bij vorst het ijs opzoeken. Volgens Huts inschatting slaan recreanten, die meer rechtop schaatsen, met het hoofd harder tegen het ijs. Hoofdbescherming, zoals in het recreatieve wielrennen, zal snel om zich hene grijpen; mode worden zelfs. Op skipistes zijn de mutsen immers ook verdwenen.

Als, zoals gehoopt, de Elfstedentocht plots wordt aangekondigd, zal er geen leverantieprobleem optreden. Een inventarisatie van de KNSB leverde weliswaar een beperkte voorraad van vijfduizend goedgekeurde helmen (shorttrack, marathon) in Nederland op, maar de Elfsteden staat vooralsnog ook fietshelmen toe, met het snijdgevaar door de royale ventilatiegaten. Ook de lichtgewicht schaatshelm Smartcap wordt toegestaan. De populaire ribcap, een valmuts van Belgische makelij, wordt niet toegestaan. De gehanteerde veiligheidsnorm is een Amerikaanse, uit de shorttrackwereld.

De aangescherpte veiligheidsmaatregelen zijn noodzakelijk, omdat bij een volgende Elfstedentocht, de laatste dateert van 4 januari 1997, alle leden worden toegelaten. Jonkman: 'Het uitschrijven van onze tocht is zo zeldzaam geworden, dat we vonden dat we niemand die kans mochten ontnemen. We verwachten dat twintig procent niet zal aantreden voor het werkelijk rijden van de tocht.'

Meer over