Bellen metOnze politiek verslaggever

‘Debat over toeslagenaffaire wordt een evenwichtsact’

Het is een drukke dinsdag in Den Haag. Rutte zal de wind van voren krijgen in het debat over de toeslagenaffaire, later komt het veiligheidsberaad bijeen om te vergaderen over de invoering van een avondklok. We bellen met politiek verslaggever Frank Hendrickx.

'De oppositie zal geen kans laten liggen om Rutte erop te wijzen dat hij een dynamiek heeft gecreëerd waarin weinig prijsgegeven wordt en besluiten vooral in gesloten kring worden genomen', zegt politiek verslaggever Frank Hendrickx. Beeld ANP
'De oppositie zal geen kans laten liggen om Rutte erop te wijzen dat hij een dynamiek heeft gecreëerd waarin weinig prijsgegeven wordt en besluiten vooral in gesloten kring worden genomen', zegt politiek verslaggever Frank Hendrickx.Beeld ANP

Rutte heeft een lange dag voor de boeg. Wat staat er allemaal op het spel vandaag?

‘Het Kamerdebat gaat ten eerste over de inhoud: wat is er misgegaan bij de toeslagenaffaire en wat moet er gebeuren om dit in de toekomst te voorkomen? Maandag werd al bekend dat hun schulden worden kwijtgescholden, maar er zijn nog een hoop technische zaken waar de Kamer het over moet hebben.

‘Tegelijkertijd heeft iedere politicus op dit moment de verkiezingen in het achterhoofd. Dit debat is voor verschillende partijen een mogelijkheid om politieke tegenstanders verantwoording af te laten leggen.’

Dat klinkt toch een beetje alsof er campagne wordt gevoerd over de rug van de slachtoffers.

‘Het wordt inderdaad een evenwichtsact. Dat mag er niet te dik bovenop liggen. Bovendien kan de Kamer moeilijk alle pijlen richten op Rutte en het kabinet, want de Kamer heeft zelf ook fouten gemaakt. Veel partijen hebben zelf ingestemd met de harde wet uit 2013 die de jacht op ‘fraudeurs’ mogelijk maakte.

‘Daarnaast heeft de Kamer zich heel lang afzijdig gehouden. Wilders gaat er nu met gestrekt been in. Hij vindt dat Rutte en Hoekstra niet terug mogen komen als ministers. Maar de PVV heeft ook niet echt veel gedaan om deze misstanden aan het licht te brengen. Hetzelfde geldt eigenlijk voor Jesse Klaver, die nu voorop loopt in de strijd voor hervormingen. Alleen het CDA, of eigenlijk het eenmansleger van Pieter Omtzigt, en Renske Leijten van de SP hadden deze kwestie op de agenda staan.

‘Tegelijkertijd willen veel politieke partijen dat dit een nieuw begin wordt, niet alleen wat betreft fraudeaanpak, maar ook in de bredere politieke cultuur. De oppositie zal geen kans laten liggen om erop te wijzen dat Rutte een dynamiek heeft gecreëerd waarin weinig prijsgegeven wordt en besluiten vooral in gesloten kring worden genomen. Extra pijnlijk is dat een van Ruttes ambtenaren die cultuur in een opgeduikelde sms tot de ‘Ruttedoctrine’ heeft gedoopt. Dat is een smet op zijn naam.’

Het kabinet is al demissionair. Wat voor gevolgen heeft dat voor het debat van vandaag?

‘Doordat het kabinet gevallen is hebben coalitiepartijen meer ruimte om eigen initiatieven te tonen. Zo heeft D66 zich inmiddels bij GroenLinks geschaard: beide partijen dienen vanmiddag een gezamenlijk voorstel in om kinderopvang gratis te maken. Deze situatie maakt het voor Rutte extra moeilijk.’

Hoe gaat het debat van vanmiddag eruit zien? Hoeveel Kamerleden zullen er aanwezig zijn?

‘Ze moeten een quorum  – een minimaal aantal aanwezigen om een rechtsgeldig besluit te maken – halen, maar het zal geen volle zaal zijn. Ik kan me voorstellen dat de partijen nog wat Kamerleden achter de hand houden, mocht er een motie in stemming worden gebracht.

‘Het wordt hoe dan ook een interessant debat. Vanmiddag is de vuurdoop van Lilianne Ploumen als lijsttrekker van de PvdA. En iedereen gaat erop letten of er barstjes te zien zijn in de teflonlaag van Rutte. Normaal houdt hij altijd redelijk goed stand in zo’n debat, maar misschien dat hij vandaag toch in het nauw gaat komen.

‘CDA en D66 zullen zo goed mogelijk uit de verf willen komen, want die staan er niet erg florissant voor in de peilingen. Dat wordt nog lastig, want hun lijsttrekkers zitten in het kabinet, dus die zijn monddood. Voor die partijen zal het aankomen op Jetten en Omtzigt. Vooral aan die laatste heeft Rutte nog een taaie kluif.’

Dan volgt vanavond nog het veiligheidsberaad, met 25 burgemeesters en het OMT, over de invoering van de avondklok. Daarbij is Rutte niet aanwezig.

‘Het debat gaat inderdaad lang duren, dus Grapperhaus als afgevaardigde van het kabinet is aanwezig bij het beraad. Ook in het besluit over de avondklok speelt trouwens de kwestie van de demissionaire coalitie. D66 en ChristenUnie zien een uitgaansverbod niet zo zitten, dus de VVD en CDA zijn al op zoek naar andere partners die de maatregel willen steunen. Rutte heeft gezegd dat er na het aftreden van het kabinet niets verandert aan de aanpak van de coronacrisis, maar je ziet dus nu al tekenen dat zijn slagkracht vermindert.’

Meer lezen over de val van het kabinet?

Het ontslag van het kabinet is vooral een symbolisch gebaar naar de slachtoffers van de toeslagenaffaire. Gedupeerde ouders zijn dan ook niet onverdeeld enthousiast.

De val van het kabinet gaat volgens Rutte geen effect hebben op de aanpak van de coronacrisis. Maar hoe zit het dan met controversiële maatregelen als een avondklok

Meer over