Debat criminele asielzoekers ontbeert cijfers

Stede Broec, de Noord-Hollandse gemeente, geeft het op. Dan maar geen asielzoekerscentrum. Maanden hebben ze er gezeurd om statistieken over criminele asielzoekers, maar politie noch justitie wilde zeggen hoe het zat....

'We wilden twee dingen weten', zegt kabinetschef F. Kemerink namens de gemeente. 'In hoeverre betreft het échte vluchtelingen die hier komen wonen, en klopt het dat de criminaliteit onder asielzoekers groter is dan onder Nederlanders. Brief na brief hebben we gestuurd naar Justitie, maar een antwoord bleef uit. Dan kun je wel doorgaan met de voorbereidingen, maar het is verspilling van kostbare energie.'

Stede Broec wil duidelijkheid. Wapenveld wil duidelijkheid. Daar laten winkeliers slechts één asielzoeker tegelijk binnen, uit angst voor diefstal. Het Openbaar Ministerie zal ze vervolgen wegens 'beroepsmatige discriminatie'. Niets nieuws trouwens; een middenstander in Bussum hing ook eens zo'n A-viertje in zijn etalage. 'Bewoners van kamp Crailo worden geweigerd. Deze zijn niet meer welkom in deze winkel.' Hij kreeg een bon van de politie en haalde het briefje weg.

Dat was acht jaar geleden.

Hoe crimineel zijn asielzoekers - er valt, nog steeds, na jaren van terugkerende ophef in dorpen, steden en politiek, geen onderbouwd woord over te zeggen. Stevig grootscheeps onderzoek is nooit gedaan. Staatssecretaris Kalsbeek van Justitie wees zo'n studie van overheidswege vorig jaar zelfs af. Toen riep burgemeester Wallage van Groningen de hoon der natie over zich af, met zijn pleidooi criminele asielzoekers aan te pakken. Met het rechercherapport waarop hij zijn ongerustheid stoelde (asielzoekers zijn zes keer crimineler dan gemiddelde Groningers) werd de kachel aangemaakt. Ook door staatssecretaris Kalsbeek.

Gek genoeg is het een van Kalsbeeks ambtenaren, Hans Willemse, die de discussie weer oprakelt. Asielzoekers, schrijft hij in het justitieblad SEC, zijn vaker betrokken bij moord en doodslag dan autochtone Nederlanders. Willemse wil niet praten over zijn onderzoek, maar vaststaat dat het opnieuw geen duidelijkheid verschaft. Hooguit is het de zoveelste aanzet tot een debat over een fenomeen dat leeft van incidenten en borrelpraat.

Dat moest maar eens afgelopen zijn, vindt Godfried Engbersen, hoogleraar sociologie in Rotterdam. Hij werkt aan een onderzoek naar (onder meer) criminaliteit onder illegalen en studeerde eerder op vreemdelingen uit Rusland en het voormalige Joegoslavië, die inderdaad vaak crimineel bleken. Engbersen: 'Iedereen voelt aan dat er een link is tussen asielzoekers en criminaliteit. Wil je stigmatisering van bepaalde groepen voorkomen, dan moet dat ten eerste goed worden onderzocht. Niet alleen kijken: is het waar dat asielzoekers crimineler zijn? Maar zoek ook naar oorzaken en achtergronden. Bedenk of het beleid heeft gefaald. Duidelijk is dat de asielprocedure geen schoonheidsprijs verdient - jarenlang opgepropt wonen in een asielcentrum, zonder werk, heeft gevolgen. Dat moet je onder ogen zien.'

Er loopt inmiddels wel een wetenschappelijk onderzoek naar criminele asielzoekers, in Groningen, bij prof. Willem de Haan. Het verslag wordt in september verwacht. Maar de uitkomsten kunnen tegenvallen: het is niet meer dan een literatuurstudie. Engbersen: 'Cruciaal is dat we niet blijven toedekken. Die deken moet eraf.'

Eenzelfde wens had burgemeester Wallage van Groningen, toen hij vorig jaar zei dat er wat hem betreft te veel criminele asielzoekers waren. Nu houdt hij zich, via zijn voorlichter, op de vlakte. 'Wat mij dreef is zorg over het draagvlak voor het asielbeleid. Ik heb het gevoel dat mijn punt wel is gemaakt: tegenwoordig wordt strenger opgetreden tegen criminele asielzoekers en dat was wat ik wilde.'

Hij heeft gelijk. Vorig jaar, en afgelopen maart opnieuw, zijn de straffen voor criminele asielzoekers aangescherpt. Wie bij de Hema een worst steelt, hoeft het land niet uit, maar gebeurt het vaker dan is het gebeurd. Volgens de oude regeling kwamen alleen daders van ernstige delicten in aanmerking voor die straf.

Meer over