De wereld versoapt, dus ook de monarchie en de media

Duidt het gedrag van de media omtrent Maxima op een trend naar oppervlakkigheid en platvloersheid? Peter Brusse meent dat het burgerfatsoen en het streven naar consensus in Nederland een blokkade vormen tegen Engelse toestanden....

VROLIJK, zoals de hoofdredacteuren Pieter Broertjes van de Volkskrant en Nico Haasbroek van het NOS-Journaal afgelopen zondag in het Buitenhof verantwoording moesten afleggen voor de ruime aandacht die zij besteedden aan de vriendin van de kroonprins. Wat is hier gaande, vroeg Martin van Amerongen, de volbloed republikein die al die belangstelling voor de Argentijnse schone grote onzin vindt.

De tijden veranderen, zeiden de hoofdredacteuren. En zo ook het begrip nieuws. Dat is wennen. Krijgen we Amerikaanse, of misschien nog erger, Engelse toestanden? De invloed van de angelsaksische cultuur op de media is groot. In Amerika hebben de mediavorsers als eersten ontdekt dat krantenlezers en televisiekijkers steeds minder geïnteresseerd zijn in politiek. De Engelsen kregen het ook door; de BBC is opgehouden met de dagelijkse directe tv-uitzendingen uit het Lagerhuis.

Onderzoekers geloven dat het gebrek aan politieke interesse te maken heeft met het verdwijnen van de angst voor een nieuwe wereldoorlog die bijna de hele eeuw de westerse wereld in zijn greep had. De ideologieën werden overbodig. De maakbaarheid van de maatschappij bleek een illusie. De Grote Idealen van vrede en gerechtigheid veranderen in kleine idealen van alle dag.

'Vijfenzeventig jaar lang waren de mensen bang voor oorlog. Nu zijn ze bang voor andere dingen', schrijft de Britse journalist Godfrey Hodgson in het politiek-culturele maandblad Prospect van deze maand. 'Ze zijn,' schrijft Hodgson, 'bang voor kanker, hartaanvallen, incompetente artsen, genetisch-gemanipuleerd voedsel. Ze zijn bang dat ze lelijk zijn en dat hun seksleven te wensen overlaat.'

In dit tranendal, rijker en welvarender dan ooit, bestaat alleen het kleine geluk. Je hebt goede tijden en slechte tijden. De wereld versoapt. En dus is er verlangen naar romantiek en krijgen we lifestyle in de krant. De bruid trouwt weer in het wit, ze wil een feestelijke bruiloft, ook al beseft zij dat de kans op echtscheiding groot is. In de wereld van Oprah Winfrey en Jerry Springer is de behoefte aan het sprookje sterk.

Maxima komt dan als geroepen. Is zij de uitverkorene om, zoals prinses Diana het eens zei, de toekomstige koning an heir and a spare te schenken, een erfgenaam en eentje voor reserve?

Het koningshuis is opvallend populair. De nieuwsgierigheid naar het verschijnsel neemt alleen maar toe. Bij alle opwinding om Maxima, als projectie van eigen verlangens en verdriet, wordt onbewust ook gevraagd of de monarchie in de 21ste eeuw nog iets te betekenen zal hebben. Het is in feite een politieke vraag.

De belangstelling voor de politiek moge dan snel verdwijnen, de burger in de consumptiemaatschappij, zo blijkt uit onderzoek, is wel degelijk geïnteresseerd in de publieke zaak, het algemeen belang. De massale emotie bij de dood van de alweer vergeten Diana had politieke facetten, die politici en commentatoren - tot lering en vooral tot vermaak - probeerden te ontrafelen en begrijpen. De rol van de monarchie stond ter discussie. Maar ook de normen en waarden van de hedendaagse samenleving.

Politiek, zo beweren de trendwaarnemers, wordt niet meer (in eerste instantie) in het parlement en de geijkte instituten bedreven, maar steeds meer via ogenschijnlijk a-politieke, triviale acties, zoals de kaarsjes bij de dood van Diana, de stille tocht na de dood van Meindert Tjoelker of, duidelijker, de Shell-boycot vanwege het slopen van het boorplatform de Brent Spar.

Politici treden zelf ook steeds meer op in a-politieke quizzen en talkshows. De publieke opinie en opiniepeilingen worden - mede door de televisie - steeds belangrijker. De burger wordt mondig. Vandaar ook de vraag naar referenda en de roep om de gekozen burgemeester.

Die publieke opinie wil geen gekozen koningin, maar wil wel weten wie de bruid is. Dat proces verloopt heel anders dan toen Beatrix haar Claus wilde trouwen. Toen werden rookbommen naar de koets gegooid omdat een politiekbewuste elite geen Duitser duldde.

Het verleden van Maxima's vader zal haar niet worden aangerekend, maar de Nederlander wil wel weten hoe zij over mensenrechten denkt en hoe zij denkt te passen in de zeer snel veranderende Nederlandse maatschappij.

Zal Maxima kunnen voldoen aan de eisen van die moderne monarchie? Maar wat zijn die eisen eigenlijk? Moet zij een rolmodel worden?

Met de groeiende invloed van de angelsaksische media-cultuur, zal bij de prinselijke romance ongetwijfeld naar Engeland gekeken worden. Daar beschouwen de media het als hun plicht om iemand die, zoals wellicht Maxima, een openbare functie gaat bekleden, te onderwerpen aan een scrupuleus onderzoek.

Voor de Britten is het een kwestie van democratie en algemeenbelang. Dat 'algemeen belang' is tevens een excuus voor een flinke dosis hypocrisie en winstbejag. Hoever mag en moet de pers gaan met het toetsen van zeden en moraal? Ook dat blijft een heet hangijzer in de angelsaksische media.

Ongetwijfeld zullen ook Nederlandse media 'uit naam van de democratie' proberen de grenzen te verleggen bij het speuren naar de zielenroerselen van het lieve meisje. Het zal er daarbij harder en persoonlijker toegaan dan voorheen.

De tijden veranderen, zeiden de twee hoofdredacteuren voorzichtig. En daarmee het begrip nieuws als weerspiegeling van wat de burger van vandaag beroert. Platvloerser en oppervlakkiger? Wellicht, maar echt angelsaksische praktijken zullen uitblijven.

De traditie van het burgerlijk fatsoen in een land dat zo houdt van consensus, afspraken en torentjesoverleg, is er te sterk voor.

Meer over