De week van Robert Capa

Historica Rixt Bosma ontdekte in het archief van het Rijksmuseum foto's van Robert Capa met Joris Ivens in China. Die vondst leidde tot een boekje dat deze week verschijnt.

Fotohistorica Rixt Bosma (32) onderzocht Capa's originele fotoafdrukken en trof onbekende productieshots aan van een ander monument: Joris Ivens die in China filmt in 1938.

Twee helden op één klusje?

'Capa was 25 jaar. Ivens vijftien jaar ouder. Ze kwamen elkaar tegen in de Spaanse burgeroorlog en Ivens vroeg Capa in 1938 mee te gaan als stillfotograaf voor zijn film, De vierhonderd miljoen, over de Chinees-Japanse oorlog.'

Wie was beroemder?

'Capa's had al zijn foto van de vallende soldaat gemaakt, in 1936 in Spanje, de man die staande wordt getroffen door een kogel. Maar hij was nog jong. Ivens had toen zijn naam als avant-gardefilmer al gevestigd met De Brug (1928) en Spanish Earth (1937).'

Wat staat er op de foto's?

'Er zijn twee categorieën. De reportagefoto's die Capa van de oorlog maakte voor bladen als Life. En foto's achter de schermen van de filmmakers, vooral Ivens en cameraman John Fernhout. Opgewekte foto's, meestentijds. Ik geloof dat ze het wel met elkaar konden vinden.'

Ging deze film ook al over Mao? Ivens was immers verzot op hem

.

'Tsjang Kai-shek, de nationalistische generaal die de Chinezen leidde in het verzet tegen de Japanse invasie, was nog aan het bewind. Van voor Mao. Daar gaat deze film over.

'Wel met zo'n heftige commentaarstem, wat helemaal in die tijd paste. En heldhaftige Chinezen. De Japanners zijn steeds de slechteriken. Maar die hebben dan ook vreselijk huisgehouden.'

Waar was de Grote Roerganger?

'Mao was toen nog een ontluikende kracht. De communisten hielden zich schuil in de bergen. Het gonsde wel al rondom zijn persoon.

'Capa wilde Mao opzoeken, Ivens wilde Mao ontmoeten. Maar de nationalistische regering hield dat tegen. Die voerden een strakke mediaregie.'

Waar blijkt dat uit?

'Uit zowel de dagbloeken van Ivens, die dagelijks gedetailleerd opschreef wat er gebeurde. En de brieven van Capa aan het thuisfront. De Chinezen moesten alle beelden en alle reizen goedkeuren. Dat frustreerde Capa enorm.'

Zie je dat in zijn werk?

'Je ziet veel afstandelijkheid in zijn foto's, hij lijkt verder weg van zijn onderwerp, wat hem niet eigen was .'

If your pictures aren't good enough, you're not close enough.

'Een fameuze uitspraak van Capa. Dat was wel zijn stijl. Maar het was niet alleen de censuur. Hij mopperde ook dat hij zijn foto's niet gedistribueerd kreeg. Hier is de kiem gelegd voor de idee om een eigen fotoagentschap te starten. Dat zou het persbureau Magnum worden.'

Waar komen de foto's vandaan?

'Ik vermoed dat cameraman John Fernhout ze heeft gekregen van Capa, die in 1954 is omgekomen. Via fotograaf en verzamelaar Willem Diep- raam zijn ze bij het Rijksmuseum gekomen. Er zijn er nog meer, in andere archieven.'

Nog gekke dingen ontdekt?

'Op een fragment in Ivens film zie je Capa even in beeld staan, als de camera zwenkt. Vooral leuk omdat het zo curieus is. Er is nauwelijks bewegend beeld van hem uit die tijd.'

Ivens zou later als een blok vallen voor Mao. Hoe Yukong de bergen verzette is pure verheerlijking.

'Ja, maar ik ben geen Ivens-deskundige. Het is wel zo dat dit zijn eerste reis naar China was en dat hij gefascineerd was door het land. En hij wilde graag Mao zien, dat wordt wel duidelijk uit zijn dagboekteksten.'

Rixt A. Bosma, Photography meets Film: Capa, Ivens and Fernhout in China, 1938, deel 8 van de Rijksmuseum Studies in Photography. 22,95 euro, ISBN 978 90 71450 31 0, rijksmuseum.nl

undefined

Meer over