De week van het Slauerhoff festival

Hij is al best lang dood, de dichter/zeeman J. Slauerhoff (1898-1936), maar nog altijd een feest voor adolescenten, omdat hij vaak over drugs, seks en de zin des levens schreef. Zegt Arie Pos bij aanvang van het Slauerhoff festival.

Waarom moeten jonge mensen deze dode dichter lezen?

'Veel van zijn werk gaat over seks, drugs, exotische oorden en hij was steeds op zoek naar geluk. Allemaal dingen die reuzebelangrijk zijn. Als je puber bent, tenminste.'


De jonge Arie Pos vond van wel?

'Ik ontdekte Slauerhoff op mijn 15de, via het proza, Schuim en Asch. Geweldig boek. Met van die afgebeten zinnen. Zonder moralisme schrijven over verboden dingen. Dat sprak me aan. Net als het exotisme, die man reisde de hele wereld over.'


Citeert u eens wat, iets anders dat het befaamde 'alleen in mijn gedichten kan ik wonen'?

'Nu weet ik: nergens vind ik vree, / op aarde niet en niet op zee, / Pas aan die laatste smalle ree / Van hout in zand. Een van zijn laatste gedichten, verschenen vlak voor zijn dood.'


De jong gestorven dichter/zeeman, romantisch?

'We zullen nooit weten wat hij nog meer had kunnen schrijven. Hij kreeg malaria toen hij op reis was naar Zuid-Afrika en stierf in oktober 1936. Hij is nog geen 40 jaar oud geworden.'


Waarom werd hij scheepsarts?

'Hij was zoekende. Je ziet dat hij onrustig is. Er wordt gezegd dat het geen makkelijke man was, met weinig vrienden. Hoewel in de festivalbundel ook een correspondentie staat uit zijn studententijd die getuigt van echte vriendschap.'


Had hij een hekel aan Holland?

'Als je leest: 'Ik kan niet zeggen hoe ik Holland haat / Bij 't woord alleen grijpt walging mij de keel/ Ik zag 't liefst veranderd in een grote Peel, waarin 't wegzakken kon met al zijn kwaad', dan zou je dat wel zeggen. Maar het is denk ik meer een algemene onrust.'


Hij was een vrouwenman?

'Al weer lang geleden sprak ik twee stokoude dametjes op een tentoonstelling over Slauerhoff. 'Jan, ja die wist wel hoe hij vrouwen moet aanpakken.' Haha, twee oude liefjes van hem, dat was mooi om te horen.'


Liefjes overal, een ware zeeman!

'Toen hij op Costa Rica voer, kreeg hij wat met een meisje uit een boekwinkel. Een dag aan de wal en pats, raak! Prachtige brieven schreven ze elkaar.'


Ongepubliceerd, u heeft ze nu bezorgd?

'Er verschijnt bij dit festival een bundel met deze brieven, ongepubliceerde gedichten en essays. De correspondentie met de Costa Ricaanse is tweezijdig bewaard. Dat is bijzonder. Ze waren zeer verliefd, maar het bleef bij die ene ontmoeting. De rederij stuurde Slauerhoff naar Afrika, daarna werd hij ziek. Tragisch eigenlijk. Ze hebben elkaar nooit meer gezien.'


U bent een soort Slauerhoff-detective, u duidt zijn werk, zoekt onbekende brieven, feitjes uit zijn leven?

'Slauerhoff heeft me nooit meer losgelaten. Ik ben Portugees gaan leren, ook omdat Slauerhoff gek was van de renaissancedichter Camões, die voorkomt in de roman Verboden Rijk. Daardoor ben ik uiteindelijk in Portugal terechtgekomen.'


Slauerhoff is echt belangrijk voor u?

'Wat het interessant maakt, is dat zijn boeken vaak één op één verhalen uit zijn leven zijn. In de literatuur was het een tijdje not done tekst te biografisch op te vatten. Maar bij Slauerhoff is het zo evident dat hij over zijn eigen leven schrijft. Dat maakt het ook interessant om uit te pluizen.'


Wat gaat er gebeuren op het Slauerhoff festival?

'Er is fado. Een theaterstuk geïnspireerd op zijn werk. En er is een expositie in de Utrechtse universiteitsbibliotheek met persoonlijke zaken van Slauerhoff. Dingen die ook ik nooit eerder zag.'


Zoals wat?

'Handschriften, persoonlijke bezittingen. En een van de scheepskisten, waarin na zijn dood allerlei ongepubliceerde geschriften zijn gevonden. Ontroerend om te zien.'


J. Slauerhoff,. Schipper op haavenloze reis, Universiteitsbibliotheek Utrecht, t/m 30 november. Festival Literaire Meesters, J. Slauerhoff, met fadozangeres Cristina Branco, Utrecht, 10-25 november. literairemeesters.nl


Meer over