'De VVD wordt helemaal leeggegeten'

De VVD wordt geplaagd door concurrentie op rechts, gebrekkig leiderschap en amateurisme.

Van onze verslaggever Marc Peeperkorn

Traditiegetrouw verstuurt de VVD morgen vanaf haar ledenvergadering een fax (voorheen een telegram) naar de Koningin waarin de partij haar ‘trouw en aanhankelijkheid’ aan de Oranjes betuigt. Warme gevoelens, waarvoor Hare Majesteit via haar Kabinet steevast dank zegt. De VVD succes toewensen heeft Beatrix echter nog nooit gedaan.

Terwijl de VVD best een koninklijk steuntje in de rug kan gebruiken. Op de 124-ste ledenvergadering die vanavond begint, schommelt de partij in de peilingen tussen de twaalf (De Hond) en zestien (TNS NIPO) zetels, tegen 22 nu.

‘Historisch laag’ stellen wetenschappers als Philip van Praag (politicoloog, Universiteit van Amsterdam), Gerrit Voerman (hoofd Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen) en directeur Patrick van Schie van de Teldersstichting, het wetenschappelijk bureau van de VVD.

Geen gezag
Partijleider Mark Rutte wil de slechte score geenszins bagatelliseren. ‘Maar ik laat me er ook niet depressief door maken.' Begrijpelijke pep talk maar volgens Van Praag misplaatst. Hij wijst naar Rutte als medeverantwoordelijke voor de malaise bij de liberalen.

‘Ik had hoge verwachtingen toen Rutte twee jaar geleden aantrad. Daar ben ik van teruggekomen. Rutte straalt geen leiderschap uit, dat blijkt uit onderzoek. Zet hem naast Cohen of Opstelten (burgemeester van Amsterdam respectievelijk Rotterdam, red.) en je ziet in een oogopslag het verschil. Rutte komt niet gezaghebbend over. De kiezer voelt dat.’

Van Praag heeft een helder advies voor de VVD. ‘Creëer nog één keer een interne crisis, kies een nieuwe leider van het type Henk Kamp en dan zijn er kansen. Anders blijft het doormodderen.’

Amateurisme
Naast gebrek aan leiderschap verklaart Van Praag de neergang bij de liberalen uit amateurisme. ‘De VVD is de meest amateuristische van alle grote politieke partijen. Het partijbureau is zwak, het wetenschappelijk bureau is zwak en de verkiezingscampagnes zijn slecht. De partij worstelt altijd met geldgebrek.’ Gerrit Voerman van het DNPP onderschrijft de financiële problemen bij de liberalen. ‘Vorig jaar verloor de VVD bijna vierduizend leden, tien procent van het totaal.’

Voerman wijst op een andere oorzaak van de deerniswekkende situatie van de VVD. ‘Voor het eerst heeft de VVD serieuze concurrentie op rechts. Van Wilders maar meer nog van Verdonk. Niet vreemd, beiden zijn ex-VVD’ers.’ De moederpartij wordt door haar (afvallige) kinderen leeggegeten. Cijfers van TNS NIPO staven de bevindingen van Voerman. Circa eenderde van de VVD-stemmers zit nu bij Verdonk.

Von Münchausen
Extra problematisch is dat op de linkerflank CDA en (in toenemende mate) D66 liberale kiezers wegkapen. Voerman: ‘De VVD is omcirkeld. Rutte zit in een benarde positie. Hij kan niet naar rechts opschuiven en net als de populisten Verdonk en Wilders roepen: Den Haag luistert niet! Dat is ongeloofwaardig voor een partij die bijna dertig jaar onafgebroken heeft geregeerd. Op links zit evenmin ruimte. Rutte moet zich als een Baron von Münchausen uit het moeras omhoog trekken.’

Directeur Van Schie van de Teldersstichting ziet ook niet ‘een- twee-drie’ een uitweg voor zijn partij. ‘De VVD was tijdens de verkiezingen te weinig onderscheidend. Vertrouwen terugwinnen is een zaak van lange adem.’ De plannen die de VVD recent presenteerde over integratie, filebestrijding en belastingverlaging leidden niet tot betere peilingen.

Van Schie voelt niets voor een leiderschapswissel. ‘Rutte doet het goed. Beter kunnen we het niet krijgen als partij.’ Voorzitter Jeroen Diepemaat van de VVD-jongeren (JOVD) staat eveneens pal voor Rutte. Volgens hem worstelt de VVD met een breder politiek probleem. ‘Anti-Haagse partijen scoren goed, daar lijden alle klassieke partijen onder.’ Dat het liberale D66 wel in de lift zit kan Diepemaat niet verklaren.

35 zetels
Ivo Opstelten, die vanavond officieel tot partijvoorzitter wordt benoemd, is de laatste Rutte de laan wil uitsturen. ‘De VVD heeft genoeg leiderswisselingen achter de rug. Dat schrikt kiezers af.’ Opstelten wijst op de ‘grote VVD-crisis’ van vorig jaar toen Verdonk uit de partij werd gezet. ‘We moeten de zaak nu weer opbouwen. De kiezer weet dat de VVD de problemen van Nederland oplost.’ Opstelten streeft naar minstens 35 zetels bij de volgende Kamerverkiezingen, anders stapt hij op.

Ook Rutte heeft een optimistisch verhaal voor zijn leden. De partij heeft het dal achter zich gelaten, zegt hij, nu wacht de lange weg omhoog. ‘We hebben de plannen en de overtuiging. We zullen de kiezer laten zien dat we zijn onvrede niet alleen delen maar ook voelen. Ik reken op de mildheid van diezelfde kiezer, dat die mij de kans geeft te laten zien waar ik de VVD heen wil brengen.

En de bewering dat hij geen leider is, wil Rutte voor eens en voor altijd uit de wereld helpen. ‘Vorig jaar overkwam de VVD de ergste crisis die een partij kan overkomen: de nummer twee van de partij werd eruit gezet. Ik heb de partij desondanks bij elkaar gehouden. Ik ga bewijzen dat Van Praag de plank volledig misslaat.’

Helft VVD-stemmers loopt weg (Erik d'Ailly / de Volkskrant) Beeld
Helft VVD-stemmers loopt weg (Erik d'Ailly / de Volkskrant)
Meer over