De volgende stap is: rechten voor robots

Sheila Sitalsing

Na een leven lang in gevangenschap te hebben geleefd, moet Sandra worden vrijgelaten, zo heeft een Argentijnse rechter verordonneerd. Sandra is geen in semi-slavernij gehouden Filipijnse nanny - zo eentje wier paspoort is verstopt door haar bazen en die 24/7 dient als onbetaalde oppas, kokkin, wc-poetser en deurmat in één. Sandra is een orang-oetan in de Buenos Aires Zoo.

Een dierenrechtengroep betoogde dat Sandra een sensitief levend wezen is dat onterecht en willekeurig gevangen wordt gehouden. Dat vond de rechter nou ook: Sandra is slim en gevoelig, Sandra heeft de grondrechten van een niet-menselijk persoon, Sandra verdient de vrijheid.

Die vrijheid is overigens relatief: de orang- oetan wordt bedreigd, omdat de mens - dezelfde soort waartoe de rechter die Sandra vrijsprak behoort - zijn natuurlijke leefgebied verpest door mijnbouw, houtkap en ontbossing. Wat daarbij niet helpt, is dat jonge orang-oetans op West-Kalimantan populair zijn als huisdier. Op de website van de stichting Orangutan Rescue, die samenwerkt met de Nederlandse apenbeschermer Willie Smits, staat het hartroerende filmpje van de bevrijding van Cemong, die als huisdier in een dichtgetimmerd houten hokje leefde.

Nu had Sandra in de Buenos Aires Zoo vermoedelijk een fijn leven. De Zoo beschikt over liefdevolle oppassers, voedingsdeskundigen, dierenartsen, biologen en specialisten in het nabootsen van de natuurlijke leefomgeving van dieren. Maar vrijheid (weliswaar in een Braziliaans reservaat), en niet de ganse dag aangegaapt worden door vervelende kinderen, is natuurlijk niet te versmaden.

Al heeft niemand aan Sandra zelf gevraagd of ze wel weg wil, het bos in, waar het doodeng en levensgevaarlijk kan zijn, en oncomfortabel bovendien, en waar weken voorbij kunnen gaan zonder dat een voedingsdeskundige je een verantwoorde maaltijd bezorgt, een oppasser je een knuffel geeft en een dierenarts vraagt of je nog last hebt gehad van oorsuizen.

De uitspraak is een begin, filosofeert rechtsfilosoof Paul Cliteur in de Volkskrant, van het uitbreiden van mensenrechten naar mensapen. De dierenrechtengroep Afada, die voor Sandra opkwam, ziet eindeloos veel mogelijkheden opdoemen. Circussen, dierentuinen, dolfinaria worden allemaal bevolkt door talloze beesten die er slimmer uitzien dan veel mensen, en die je met wat fantasie een rijk geestelijk leven kunt toedichten. Zo kan een stokstaartje ontzettend schattig schrikken. En sinds het zien van Orca: the Killer Whale, een film die een onuitwisbare indruk op me heeft gemaakt, weet ik dat zwaardwalvissen wraakzuchtiger kunnen zijn dan leden van de Eerste Kamer.

Zelf ben ik meer van het kamp dat liever ziet dat rechters meer werk maken van rechten voor Filipijnse nanny's dan van rechten voor mensapen, maar dat dierenrechten groot gaan worden, is niet tegen te houden. De volgende stap is: rechten voor robots. Naarmate robots intelligenter worden, beter op emoties kunnen reageren en vaker worden ingezet als gezelschapsding voor eenzame bejaarden, zwelt het debat over rechten voor robots aan. Mensen binden zich aan die dingen. Op Livescience.com staat het prachtverhaal van de Amerikaanse soldaat die tijdens de Irak-oorlog de kapotte bomontmantelingsrobot Scooby Doo snikkend naar de reparateur bracht. Je krijgt een nieuwe, zeiden ze troostend. Maar de soldaat wilde alleen Scooby Doo terug.

Over dertig jaar oordeelt een rechter misschien wel dat Scooby Doo recht heeft op atv-dagen, en op pensioen. Denk daar maar eens aan als u deze Kerst uw stofzuigerrobot een schop geeft.

Meer over