De verzoenende werking van oorlog

Waarom wil de Arabisch Europese Liga zich zo graag bemoeien met het Midden-Oosten, vroeg een bezoeker afgelopen vrijdag in De Balie in Amsterdam aan Dyab Abou Jahjah....

Pieter Hilhorst

Het antwoord van de voorman van de Belgische AEL en van andere leden van het panel luidde dat binnen- en buitenlandse politiek allang onontwarbaar met elkaar zijn verknoopt. Ook als je je niet met het buitenland wil bemoeien, bemoeit het buitenland zich met jou. Zo hebben de aanslagen van 11 september in de VS ook bij ons de verhoudingen tussen allochtonen en autochtonen op scherp gesteld. De mengeling van onverschilligheid en paternalisme waarmee de gevestigden de nieuwkomers plachten te bejegenen, verdween op slag. Andere opvattingen waren niet meer schattig, maar bedreigend. Veel nieuwkomers werden op hun beurt radicaler door de anti-islam stemming die zij om zich heen ontwaarden. In die zin heeft de oprichting van de Nederlandse AEL-tak alles met buitenlandse politiek te maken.

Boos worden op iemand die afwezig is, vergt minder lef dan iemand recht in zijn gezicht de waarheid zeggen. Dat zou ook een verklaring kunnen zijn waarom conflicten over buitenlandse politiek zo makkelijk hoog oplopen. Het is makkelijker je kwaad te maken over de hypocrisie van de VS dan om je te keren tegen de subtiele mechanismen van uitsluiting waarmee migranten in Nederland te maken krijgen. Andersom is het eenvoudiger de AEL in diskrediet te brengen om haar buitenlandse dan om haar binnenlandse standpunten. Het is slimmer ze van anti-semitisme te beschuldigen dan Nederland vrij te pleiten van racisme.

Door deze wisselwerking tussen binnen- en buitenlandse politiek heeft ook de dreigende oorlog in Irak gevolgen voor de verhoudingen in de Nederlandse multiculturele samenleving. Velen vrezen dat de polarisatie die op 11 september inzette, zich versterkt doorzet. Dat is volgens mij om twee redenen een te simpele voorstelling van zaken. Allereerst wordt vergeten dat sommige migranten, zoals veel gevluchte Koerden, vóór een oorlog is in Irak. De tweede reden is nog belangrijker. Na de aanslagen op 11 september werd de solidariteit met de Amerikanen diep gevoeld. Als een allochtoon daar niet aan meedeed, was dat bijkans een daad van verraad. Zo kon het gebeuren dat een meisje werd ontslagen omdat ze niet mee wilde doen aan de drie minuten stilte ter nagedachtenis aan de slachtoffers. Die eensgezinde solidariteit met Amerika is inmiddels verdwenen. Sterker nog, de meerderheid van de autochtone bevolking is ook tegen een oorlog tegen Irak onder Amerikaanse regie.

Op de VPRO-radio werd vanmorgen een reportage uitgezonden over de houding van Franse moslims ten aanzien van de oorlog. Het is vervreemdend om een radicale moslim de Franse president Chirac te horen prijzen vanwege zijn verzet tegen de Amerikaanse oorlogsplannen. Tot voor kort zou deze jonge radicaal de Franse president liever de oren hebben gewassen om het racisme bij de politie of de belabberde leeftoestand van migranten in de Franse voorsteden. Nu lijken ze de beste vrienden. Je kunt dat opportunisme noemen. Je kunt het ook laten bij wat het is: een onverwachte toenadering. In de demonstraties die in Nederland tegen de oorlog zijn gehouden, liepen allochtonen en autochtonen gebroederlijk naast elkaar. Als dat bij komende demonstraties zo blijft, leidt een oorlog tegen Irak helemaal niet tot gevreesde polarisatie tussen autochtonen en allochtonen. Integendeel.

Paradoxaal genoeg kan zo een oorlog elders, hier leiden tot een tijdelijke verzoening. De AEL heeft dus gelijk dat binnen- en buitenlandse politiek vandaag de dag met elkaar zijn verknoopt, maar juist daarom is haar Israël- standpunt onverstandig. De coalitie tussen allochtone en autochtone anti-oorlogsdemonstranten is namelijk broos. Daarbij geldt: hoe minimaler de agenda, hoe groter de overeenstemming. Veel Nederlanders zijn tegen een Amerikaanse oorlog. Veel minder mensen vinden dat Israël een toontje lager moet zingen. In feite biedt de oorlog tegen Irak een gelegenheid voor een revanche van 11 september.

Nu kan buitenlandse politiek allochtoon en autochtoon nader tot elkaar brengen. Daar mag Israël nu even niet tussen komen.

Meer over