Interview

'De Turken hebben iets uit te leggen'

Yusuf Koçer is de eerste Nederlander die is gesneuveld in de strijd tegen IS. Een strijd die - zie Kobani - moeizaam verloopt. Volgens een leider van de Syrische Koerden steunen 'regionale machten' heimelijk IS, uit vrees voor de 'radicale democratie' die de Koerden nastreven.

Rob Vreeken
Yusuf Koçer (midden, met pet) met andere Koerdische strijders. In Den Haag handelde hij in bloemen en had hij een tijd een uitzendbureau. Beeld anp
Yusuf Koçer (midden, met pet) met andere Koerdische strijders. In Den Haag handelde hij in bloemen en had hij een tijd een uitzendbureau.Beeld anp

Dagelijks, 'bijna elk uur', wordt Salih Muslim op de hoogte gehouden van de toestand in Kobani, de stad aan de Turks-Syrische grens waar Koerdische strijders nu al maanden een aanval van Islamitische Staat (IS) pareren. De Koerden houden stand en boeken terreinwinst. 'Heel voorzichtig, vanwege de explosieven die zijn achtergelaten.'

Muslim geeft het frontbericht zondagavond in Amsterdam, na afloop van een bijeenkomst waar hij enkele honderden belangstellenden - voornamelijk Koerden - heeft toegesproken over de strijd rond Kobani.

Muslim is co-voorzitter van de Democratische Unie Partij (PYD), de belangrijkste groepering in de autonome Koerdische regio in het noorden van Syrië. De familie van de 63-jarige Muslim is uit Kobani afkomstig. Zijn vrouw levert op het ogenblik aan de grens (aan de Turkse kant) haar bijdrage aan de strijd. Zijn zoon Shervan, lid van de PYD-militie, kwam vorig jaar om.

'Ik kan u garanderen dat Kobani zal worden bevrijd', houdt Muslim zijn gehoor voor, een toezegging die hier in vruchtbare bodem valt. De zaal scandeert de leus die ook spandoekgewijs achter de spreker hangt: 'Lang leve onze strijd in Kobani', een imperatief dat vermoedelijk niet letterlijk moet worden opgevat.

'Kobani' heeft een symboolwaarde gekregen die het strategisch belang van de stad verre overstijgt, en zelfs het lot van het Koerdische volk in het algemeen. Zou Kobani vallen, dan zegeviert de barbarij.

Dat is ook precies de boodschap vandaag van Muslim, een stevige, gedrongen man met een klassieke Koerdische snor. De woorden vrijheid, democratie en mensenrechten zijn hem in de mond bestorven. Het vormen volgens hem de kernwaarden van de nieuwe samenleving die de Koerden in 'Rojava' - hun autonome regio in het noorden van Syrië - proberen op te bouwen.

'Alle etnische en religieuze groepen werken samen: Arabieren, Koerden, Turkmenen, Armeniërs, Assyriërs. In Irak werden yezidi's en christenen beschermd door soennitische Koerden. Ze hebben hun leven gegeven om kerken te beschermen die door salafisten werden aangevallen.'

Daarom, zegt Muslim, komt het woord 'Koerdisch' niet voor in de voorlopige grondwet van Rojava, die werd opgesteld nadat de bewoners van de drie - geografisch van elkaar gescheiden - kantons in Noord-Syrië in juli 2013 hadden besloten een autonoom bestuur op te zetten.

Dit experiment met 'radicale democratie' dan wel 'democratisch zelfbestuur' kan een voorbeeld zijn voor het hele Midden-Oosten, meent hij. Precies dáárom zijn sommige 'regionale machten' huiverig voor wat in Rojava tot stand wordt gebracht en steunen zij heimelijk de extremisten van Islamitische Staat.

'Alle maskers zijn afgevallen', zegt Muslim. Maar in zijn toespraak noemt hij die regionale machten niet bij naam en ook in het interview houdt hij zich glimlachend op de vlakte. 'Joe Biden heeft er iets over gezegd. Dat was duidelijke taal, u kunt hem citeren.' (De Amerikaanse vicepresident Biden noemde begin oktober Turkije en de Verenigde Arabische Emiraten als boosdoeners. Naderhand krabbelde hij terug.)

U wilt niet expliciet zeggen dat IS wordt gesteund door Turkije?

'Dat hoef ik niet te doen, dat zeggen de Turkse media zelf. Zij hebben gemeld dat IS-strijders massaal Syrië binnenkomen vanuit Turkije. Zij lieten beelden zien van Turkse militairen die aan de grens overleggen met IS. Kennelijk is er een vorm van planning. De opstelling van de Turkse regering is onduidelijk. Turkije steunt de internationale alliantie tegen IS niet. De Turken hebben iets uit te leggen.'

Ankara staat vijandig tegenover de PYD. De partij is volgens waarnemers een soort onderafdeling van de Turkse PKK, een organisatie die internationaal als 'terroristisch' te boek staat. Op z'n minst is het twee handen op één buik.

Salih Muslim Beeld Demotix
Salih MuslimBeeld Demotix

Aan de tafel waarachter u zojuist sprak, hangt een doek met het portret van PKK-leider Abdullah Öçalan. Waarom?

'Abdullah Öçalan is de leider van de Koerden overal. Alle Koerden respecteren hem. Maar de PKK is een van de Koerdische partijen waarmee we goede banden hebben, net als met de KDP en de PUK in de Iraaks-Koerdische regio. Wij beslissen over onze eigen zaken.'

Toeval

Toch kan het geen toeval zijn dat de PYD hetzelfde standpunt als de PKK huldigt over de staatkundige toekomst van het Koerdische volk: in autonome regio's binnen de staatsgrenzen van Turkije, Irak, Syrië en Iran. Nadat Öçalan in 1999 levenslang achter de tralies was verdwenen, gaf hij het ideaal van één onafhankelijke Koerdische staat op.

Kwaadaardige 'antipropaganda', zo doet Muslim de beschuldiging af dat zijn PYD en het Syrische leger zouden hebben afgesproken elkaar met rust te laten. 'Wij vechten al sinds 2004 tegen het Assad-regime.' Het kwam echter tot een breuk met de rest van het Syrische verzet, toen daarin een extreme islamitische ideologie de overhand kreeg. De Koerden vormen de 'derde weg' naast Assad en het kalifaat.

Een 'strijd tussen twee mentaliteiten', noemt hij de oorlog in het Midden-Oosten. De door Kobani gesymboliseerde 'menselijke waarden en normen' enerzijds, anderzijds de krachten die 'vrouwen ontvoeren en op de markt verkopen als seksslaven'.

Tot vijf keer toe komt de PYD-voorzitter erop terug, de seksslaven van IS. Daar tegenover stelt hij de geëmancipeerde positie van vrouwen in Koerdisch gebied. De vrouwen vormen voor de Koerden een unique selling point, een lakmoesproef voor de mensenrechten. De bijeenkomst in Amsterdam wordt ingeleid met een korte film over vrouwelijke guerrillastrijders in Kobani, in de weer met kalasjnikovs en zwaarder geschut. Juist die dag wordt in Jazira, een van de drie Koerdische kantons in Syrië, een handvest voor de gelijke rechten van man en vrouw aangenomen.

Of papier werkelijkheid zal worden in het uiterst patriarchale Koerdistan moet worden afgewacht, maar Muslim noemt het een van de belangrijkste lessen van het Kobani-epos: 'Het is een revolutie van de vrouwen.'

Meer over