bellen metariejan korteweg

‘De Troonrede zocht de zonzijde op en benadrukte wat goed gaat. Vandaag ga je de onvrede wel horen’

Met Prinsjesdag achter de rug staan vandaag de Algemene Politieke Beschouwingen op het menu. Het normaliter belangrijkste debat in de Tweede Kamer is dit jaar in meerdere opzichten totaal anders, ziet politiek verslaggever Ariejan Kortweg. ‘Dit is een lakmoesproef voor voorzitter Bergkamp.’

Demissionair Premier Mark Rutte op Prinsjesdag. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Demissionair Premier Mark Rutte op Prinsjesdag.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dag Ariejan, nog even terug naar gisteren. Hoe was jouw Prinsjesdag?

‘Nou, ik ben even in de stad geweest, er waren veel tegenstanders van het vaccinatiebewijs aan het demonstreren op het Plein. Er stonden allerlei ondoorzichtige hekken langs de route die de koning aflegde naar de Grote Kerk. Er was best een beetje spanning en dat is niet altijd zo met Prinsjesdag. De sfeer is meestal erg gemoedelijk. Er moest hard worden gewerkt om de schijn van gemoedelijkheid op te houden.

‘In de Troonrede hoorde je weinig van die spanning terug. Het was een Troonrede die de zonzijde opzocht, benadrukte wat er allemaal goed gaat. We zijn uit de coronacrisis, en de economie herstelt. Groningen en de toeslagenaffaire werden genoemd, dat was wel goed denk ik. Maar je kreeg niet de indruk dat het hele land op zijn kop staat. Alsof er niet wordt geroepen om drastisch ingrijpen in de democratie en bestuurscultuur. Dat straatrumoer en de onvrede drong niet door tot de Grote Kerk.’

Zal dat vandaag bij de Algemene Politieke Beschouwingen anders zijn?

‘Die onvrede ga je vandaag wel horen. Dat zal beginnen als informateur Remkes waarschijnlijk naar de Tweede Kamer wordt geroepen. Hij zal worden gevraagd uit te leggen hoe de toestand in elkaar steekt en hoe snel er een nieuw kabinet te verwachten valt. Is dit een begroting die binnenkort ophoudt, of moeten we er rekening mee houden dat het nog lang doorgaat?

‘Daarna kun je het ook wel aan Wilders overlaten om het vuurtje op te poken, want hij is de eerste spreker. Dan krijg je een dag met veel ongenoegen, waarop veel chagrijn zal worden geventileerd.’

Op wie ga je letten?

‘Ik neem aan dat Sophie Hermans het woord zal voeren namens de VVD, als plaatsvervangend fractievoorzitter. Rutte zit namelijk in Vak K, de vaste plek van de bewindslieden. Hermans zal de kogels voor Rutte moeten vangen. Dat maakt het interessant, want zij is heel onervaren. Ze heeft dit nog helemaal niet laten zien. Sowieso zullen veel onervaren politici optreden.

‘Ik ben benieuwd hoe Jetten het gaat doen, die zal bij D66 Kaag vervangen. En ik ben ook benieuwd naar de laatste spreker, Pieter Omtzigt. Dat is toch wel iemand die met veel gezag is teruggekomen van zijn burn-out. Hij heeft veel kennis en ervaring, dat mis je op dit moment in de Kamer. Wilders en Van der Staaij hebben ook die ervaring en dat helpt wel, dat je weet hoe de procedures werken.’

Je schreef in je column over de terugkeer van Omtzigt dat we de verwachtingen naar beneden bij moeten stellen, maar hij pakt nu al meerdere keren de hoofdrol.

‘Ja, er heeft een soort heiligverklaring plaatsgevonden; hij is zowel door de linker- als rechterzijde breed op het schild gehesen. Hij is pas half genezen van zijn burn-out, maar ik vermoed dat hij niet op halve kracht te werk kan gaan. Dat hij nu Remkes naar de Kamer roept, is ook weer zo’n Omtzigt-ding. Hij spaart zichzelf niet, dit worden twee lange dagen voor hem.’

De Algemene Politieke Beschouwingen (APB) worden vaak het belangrijkste debat van het jaar genoemd. Wat blijft daar na het afgelopen politiek jaar nog van over?

‘Al die coronadebatten waren een soort mini-APB’s. Die waren qua onderwerpen ook heel breed, de economie, gezondheid en sociale aspecten, en werden veelal gevoerd door de partijleiders. Dus wat dat betreft zijn de APB wel aan inflatie onderhevig. Het is minder bijzonder om die partijleiders aan het werk te zien. Dat komt ook omdat het er zo veel zijn.’

Inderdaad, we krijgen APB met negentien fracties. Hoe belangrijk is de taak voor voorzitter Bergkamp vandaag?

‘Het wordt de eerste keer dat ze het gaat leiden, het is echt een lakmoesproef. De taak van voorzitter wordt bemoeilijkt door al die onervarenheid in de Kamer en het feit dat er zo veel fracties zijn.

‘Je ziet veel getuigenispolitiek in de Kamer; de debatten worden gebruikt om te laten zien waar jij voor staat en niet zozeer om een oplossing aan te leveren die het debat verder helpt. Die getuigenissen worden opgeknipt en op sociale media met de achterban gedeeld.

‘Het idee van de Kamer als opnamestudio bestaat al een tijdje, maar als het zo veel fracties zijn, kan het erg ophouden. Het is de taak van Bergkamp om daar paal en perk aan te stellen en ervoor te zorgen dat het niet tot 3 uur ’s nachts doorgaat.’

Welke onderwerpen zullen het debat domineren, denk je?

‘Het kunnen een klein beetje de APB worden van 2013, dat was de eerste die ik meemaakte. Toen had Rutte II het probleem dat ze geen meerderheid meer in de senaat hadden. Tijdens de APB werden toen over van alles onderhandeld met ChristenUnie, SGP en D66, en dat was best interessant. Want die onderhandelingen maak je normaal nooit publiekelijk mee.

‘Het zou best kunnen dat het dit jaar ook weer die kant op gaat, dat er ter plekke wordt onderhandeld over aanpassingen aan de begroting. Partijen kunnen meer geld voor zorg, onderwijs of wonen eisen.’

‘Ik verwacht toch ook wel een behoorlijk stevig debat over de politieke cultuur. En dan moet de Kamer ook goed naar zichzelf kijken. Die hebben bij de formatie de functie van de koning overgenomen. Daarmee speelt de Kamer ook geen heel mooie rol, want dat loopt niet bepaald goed.’

Meer over