De tovenaar van Bath

Als je een Nederlander echt boos wilt maken, moet je hem zijn auto afpakken. Iedereen heeft het recht om in de file te staan, ook nu het aantal personenauto's de grens van zeven miljoen is gepasseerd....

Theo Nijenhuis

Eind december waren het er precies 7.178.998. Eind maart was het totaal opgelopen tot 7,3 miljoen. Als je ze bumper aan bumper zet, staat er een file van dertigduizend kilometer.

Autoverslaving maakt kwetsbaar. Bijvoorbeeld als er - zoals nu gebeurt in Irak - aanslagen worden gepleegd op pijpleidingen. Dat kan leiden tot paniek op beurzen, hoge benzineprijzen en zelfs tot brandstofdistributie.

Het ministerie van Economische Zaken had de bonnen al klaarliggen toen de eerste Golfoorlog uitbrak. Het leek een herhaling te worden van 1956, toen Frankrijk, Engeland en Israël tegelijkertijd Egypte aanvielen en Europa in een financiële crisis stortten, de Suezcrisis.

Vanwege het brandstoftekort begon de Engelse ontwerper Alec Issigonis, die pas op zijn twaalfde voor het eerst een auto zag, te tekenen aan de Mini, een ongewoon compact autootje. Zijn collega Alex Moulton - hij ontwierp voor de Mini de vering - bedacht een fietsje dat lekkerder rijdt dan welke auto ook.

Moulton had al een reeks rare uitvindingen op zijn naam staan. Als student ontwierp hij een extra startmotortje voor Britse Blenheim-bommenwerpers. De motoren wilden tijdens de Fins-Russische oorlog (1939-1940) niet aanslaan. De kou was ze te gortig.

Voor de Britse spoorwegrijtuigen ontwierp Moulton een betere vering en zo ging hij maar door. In het statige familie-landhuis The Hall, niet ver van het kuuroord Bath, heeft hij twee dikke boeken liggen met zo'n honderd patenten.

Zo weinig als Issigonis aanvankelijk wist van auto's, zo weinig wist Moulton in 1956 van fietsen. In zijn schuur stond een roestig stuk ijzer met twee wielen. Dat was hij zich nog net bewust.

Van een vriend kocht hij een dure fiets. In gedachten verving hij de componenten. Van Issigonis had hij geleerd dat wielen klein moeten zijn. Hoe lager je zit, hoe minder wind je vangt. En het raakvlak tussen wiel en weg wordt kleiner, zeker bij banden die je keihard kunt oppompen.

Het nadeel van kleine wielen is dat de wereld zo groot is. Een kleine kuil is voor een klein wiel bijna een afgrond. Dus ontwierp Moulton veersystemen in een eindeloos aantal varianten, zoals er van de fietsjes zelf ook steeds weer variaties verschijnen.

Je hebt ze met de klassieke derailleurversnelling, compacte mountainbikes met modernere schakelsystemen, of met gewone versnellingsnaven. Al die rijwielen zijn in een minuut in twee stukken te delen. En als het moet, ook in vieren.

Ondanks zijn leeftijd - hij is 83 - staat Alex Moulton steevast vroeg op en schetst nieuwe ideeën. Zo is er een Moulton met een verstelbaar stuur gekomen, afgeleid van de stuurknuppel van het lichte vliegtuig Mosquito.

Van de meeste Moultons is het frame geconstrueerd als de Eiffeltoren. Dunne buisjes en staafjes zijn aaneen gelast tot driehoeken. Het geheel is licht, stevig en allemaal handwerk waardoor je voor een Moulton minimaal 1550 euro betaalt.

Experts vinden de constructie schitterend. Als Frank Groot, de vroegere eigenaar van Vittorio, een Moulton in de werkplaats ziet staan, is hij op slag enthousiast. Groot, die zelf duizenden frames heeft gebouwd: 'Zoiets kan je alleen bedenken als je niet wordt gehinderd door de tradities van het vak.' Na een rondje fietsen is de geestdrift nog groter.

Zijn zwager Nico Wester, die ook bij Vittorio werkt, is gereserveerd. Hij heeft als amateur-wielrenner meegedaan aan een wedstrijd in de buurt van The Hall. Moultons reden net zo hard als de gewone racefietsen. 'Maar je moest bij afdalingen uit hun buurt blijven. Die jongens stuiterden werkelijk alle kanten op.'

Het was ook de klacht van David Bogdan, die in 1987 op een Moulton in elf dagen van San Francisco naar Washington racete. Maar zijn fietsje was niet kapot te krijgen.

De tovenaar van Bath heeft intussen afstelbare veersystemen ontworpen, waardoor ook de wat zwaardere medemens niet gaat deinen op een Moulton. Het enige waaraan Sir Alex nog een ochtendje moet besteden, is een standaard. Zelfs op een Moulton stap je wel eens af.

Meer over