De toekomst van Italië

De Italiaanse verkiezingen van begin deze week hebben het aanzien van de politiek hier drastisch veranderd – en niet alleen het aanzien....

Rome,
Vijftien jaar geleden verdwenen mét de eerste republiek – de Republiek Italië zoals die direct na de Tweede Wereldoorlog gesticht was – de grote, uitgesproken ideologische partijen uit de Italiaanse politiek. De jongste verkiezingen maken dat project zo grondig af, dat je wel van een compleet nieuwe fase in de Italiaanse parlementaire en politieke geschiedenis mag spreken: een Derde Republiek. Na een halve eeuw van afwisselend meeslepende en verwoestende ideologische scherpslijperij ter linkerzijde heet de partij die hier de linkse erfenis overnam ‘Partito Democratico’.

Rome,
‘Democratische Partij’: in een parlementaire democratie is dat haast een pleonasme. Het is niet eens nietszeggend, want bleker, bangelijker, terughoudender kan het niet. Hoe zouden al die mannen van middelbare leeftijd zich nu toch voelen, die er de leiding van in handen hebben en die nog bij Palmiro Togliatti op schoot hebben gezeten of met Enrico Berlinguer naar Moskou zijn geweest? Eén voor één, van Massimo d’Alema tot Walter Veltroni, zijn zij door de voorwas van de marxistische catechismus gegaan en vervolgens langdurig in de hoofdwas van de onverdraagzame debattechniek geloogd. Gedroogd zijn zij in het vuur van de verkettering.

Rome,
En nu zijn zij democraten zonder geloof, leden van een partij zonder naam, leiders van een beweging zonder richtinggevend idee. Je vraagt je af wat er met al die vaandels en fanfare-instrumenten gebeuren gaat waarmee de secten van de linkse reformatie hun erediensten al die jaren hebben getracht op te vrolijken. De missalen en gebedenboeken, van Marx tot Gramsci, lagen sedert 1989 al bij de oude kranten (al verschijnen twee van die kranten, L’Unita en Il Manifesto, hier nog dagelijks). Zelfs het pittige veldboeket van vermakelijke naarlingen dat de naar centrum-links opgeschoven politici tijdens de Tweede Republiek het leven nog zuur kon maken, van opgekrabbelde communisten tot radicalen, vond geen plaats meer in het nieuwe parlement.

Rome,
We zullen ze nog gaan missen.

Rome,
Interessanter en opmerkelijk veel minder in het oog lopend is wat er ter rechterzijde is gebeurd. Traditioneel is het politieke spectrum in Italië beduidend breder dan in landen als Duitsland en Nederland: het loopt er van links van Fidel Castro tot rechts van Djengis Khan. Ik overdrijf niet: je hebt hier nog trouwe bewonderaars van Benito Mussolini en vurige aanhangers van Lev Trotski. Maar niet alleen die laatsten zijn nu naar de buitenparlementaire kilte verwezen, ook die eersten. Rechtsbuiten heet hier adequaat ‘Destra’ en dat haalde de kiesdrempel op geen stukken na.

Rome,
De meest rechtse partij in het parlement is voortaan de Lega Nord, de enige partij die tijdens de afgelopen verkiezingsstrijd de clandestiene immigratie thematiseerde. Niet in termen van de fundamentalistische islam, maar in die van de veiligheid van have en goed van de vermogende Lombarden oog in oog met de toevloed van pro-actief bedelende zigeuners en Albanezen.

Rome,
Wat is er, kortom, toch met Gianfranco Fini gebeurd en zijn Nationale Alliantie?

Rome,
Nog niet zo heel lang geleden werden die elders in Europa met een vies gezicht bejegend als ‘postfascistisch’. Nu is die partij niet alleen als de helft van een siamese tweeling samen met Silvio Berlusconi’s Forza Italia onder de naam Popolo della Liberta de verkiezingen ingetrokken, maar daar ook als medeoverwinnaar uit vandaan gekomen. Op dit moment is het kwartetten met de functies in volle gang en wordt de naam van Fini genoemd als nieuwe voorzitter van het Italiaanse huis van afgevaardigden. Daar zou hij de voorzittershamer dan overnemen van Fausto Bertinotti: een postfascist zou dan een postcommunist opvolgen in één van de aanzienlijkste ambten in de burgerlijke democratie.

Rome,
Kan de normalisering van Italië bondiger worden gekenschetst?

Rome,
Fini, samen met Veltroni al jaren de beste en interessantste politicus van het hedendaagse Italië, zou daarmee een proces afsluiten en bekronen waar hij al zeker vijftien jaar mee bezig is: het aanvaardbaar maken van politiek rechts voor talloze Italianen die daar voorheen hun neus voor ophaalden. Zijn partij is geen partij in de gebruikelijke zin, maar een bundeling van wonderlijke tot bizarre politieke wandelverenigingen en activistische gymnastiekclubs. Zij is voortgekomen uit de Movimento Sociale Italiano, de partij die vanaf 1946 opkwam voor de erfenis van het Italiaanse fascisme; let ook bij die naam op het woord ‘beweging’, het favoriete begrip van fascistische en populistische politieke ideologen.

Rome,
Onder leiding van Fini zijn daar vanaf 1995 stap voor stap alle mafkezen en malloten uitgewerkt of onschadelijk gemaakt; zelfs de emblematische Alessandra Mussolini mocht op eigen kracht de verdiensten van haar opa gaan toelichten. Fini heeft een nieuwe verhouding gezocht en gevonden tot het zwart gekleurde verleden en tot de sentimenten die daaraan ten grondslag liggen: de Nationale Alliantie werd van een besmette partij een partij die raad weet met de thema’s van nationalisme en globalisering. De vruchtbare samenwerking met Berlusconi mondde nu zelfs uit in een veelbelovende symbiose.

Rome,
Dit is de belofte: Berlusconi, wiens eigen politieke partij nauwelijks een partijorganisatie kent en dus geen procedures voor de toekomstige leiding, heeft in Fini vermoedelijk zijn opvolger gevonden. Zelf wordt hij dit najaar 72, Fini is van 1952 – een generatiegenoot van Veltroni, die van 1955 is. Zoals Veltroni een kind is van de communistische beweging, is hij dat van de fascistische. Beiden zijn behoedzaam van de flanken naar het midden gekropen.

Rome,
Zij hebben de toekomst van Italië in handen.

Meer over