De tijd staat vannacht één seconde stil

Goed oppassen vanavond: de laatste seconde van het jaar duurt twee seconden. Vier, drie, twee, één, één, nul. En dán pas kussen, klinken, aansteken....

Het is de 22ste keer sinds de invoering van de Coordinated Universal Time (UTC) in 1972 dat een schrikkelseconde de tijd in het gareel moet houden. De laatste keer was zeven jaar geleden.

Het besluit viel begin juli. Elk halfjaar kijkt de International Earth Rotation and Reference Systems Service hoe de aarde erbij staat, ten opzichte van de sterren. Normaal draait de planeet haar dagelijkse 360 graden in precies 23 uur, 56 minuten en 4,09 seconden. Wanneer je daar de omwenteling rondom de zon bij optelt, kom je na een jaar precies in dezelfde stand ten opzichte van de zon uit. Maar over de afgelopen zeven jaar, zo bleek deze zomer, heeft zich een discrepantie van een seconde opgebouwd. Een onhoudbare situatie.

De oorzaak van de vertraging ligt mogelijk in massaverschuivingen op aarde. Als bijvoorbeeld het poolijs smelt, stroomt er water naar de evenaar, weg van de aardas. Het effect is dat van een kunstschaatsster die haar armen uitstrekt tijdens een pirouette: ze gaat langzamer draaien.

De nu opgebouwde vertraging betekent dat de zon een seconde later opkomt dan hij eigenlijk zou moeten doen. Lijkt weinig, maar het gaat om het principe. Laat je de aarde ongecorrigeerd haar gang gaan, dan zitten we er over een eeuw een minuut naast.

En dat is vervelend voor astronomen. Voor hen is tijd niet zomaar tijd, maar een kapstok waar het hele heelal aan opgehangen is. Tijdstippen komen overeen met zonne-, sterren- en planetenstanden. Dus moet voor hen de draaiing van de aarde de basis vormen voor de tijd.

Daar denken systeembeheerders anders over. Voor hen is de schrikkelseconde een crime: alle computers moeten worden aangepast. Zij hebben liever de betrouwbare voorspelbaarheid van atoomklokken, die de tijd zonder haperen laten doortikken.

Begin november stonden in Genève, op een vergadering van de internationale telecommunicatie-unie ITU, de aanhangers van de atoomklok lijnrecht tegenover die van de kosmische tijd. Waarom niet eens per eeuw een schrikkelminuut, vonden de systeembeheerders. Of, liever, eens per paar millennia een schrikkeluur?

De astronomen trokken aan het langste eind. Liefhebbers van de ongehaperde tijd moeten zich nu vasthouden aan de internationale atoomtijd TAI, waarmee sinds de invoering in 1958 nooit is gerommeld. De TAI loopt nu 32 seconden voor op UTC. Morgen 33.

Meer over