De teloorgang van idealen hou je niet schuil achter fraaie opsmuk

Een maand op het land naar Ivan Toergenjev door Stella. Regie: Alize Zandwijk. Gezien: 6 januari in Theater aan het Spui....

RONALD OCKHUYSEN

'Gisteren, tijdens het diner, hebben wij over de liefde gesproken. ( . . .) Toergenjev zei dat liefde een effect op de mens heeft dat door geen enkel ander gevoel wordt veroorzaakt en dat iemand die echt verliefd is, als het ware van zijn persoonlijkheid wordt beroofd. Hij sprak over een zwaarte in het hart die niets menselijks meer heeft.'

In het dagboek van de gebroeders Goncourt staat het zwart op wit: voor Ivan Toergenjev was de liefde alles behalve vlinders in de buik. Toergenjevs leven werd in belangrijke mate bepaald door de liefde die hij opvatte voor Pauline Viardot-Garcia, een verlammende liefde, doordat Pauline in de echt was verbonden met literator Louis Viardot.

Ook in Een maand op het land, Toergenjevs enige avondvullende stuk, jagen de personages onbereikbare liefdes na. Het enige dat zij op hun landgoed te doen hebben, is nadenken over gevoelens.

Natalja, de vrouw des huizes, ondergaat haar huwelijk als een uitstel van de dood. Evenmin raakt zij opgewonden van de stille aanbidding van huisvriend Rakitin. Wanneer de nieuwe onderwijzer van haar zoon, Beljajev, zich aandient, wordt zij verliefd op deze jonge man uit Moskou, en nog meer op wat hij vertegenwoordigt: een combinatie van levenshonger en zorgeloosheid.

'Ik heb het zo onzichtbaar moeilijk,' vertrouwt Natalja huisvriend Rakatin toe nadat zij te wetem kwam dat ook haar pleegdochter Wera verliefd is op de leraar. Met deze onverzoenbare tegenstrijdigheid concretiseert Toergenjev het gevoelsleven van Natalja. Het draait in zijn werk niet om de strijd tussen de karakters, maar om het gevecht dat die karakters met zichzelf leveren.

Marieke Heebink, die de rol van Natalja pas tijdens de repetities heeft overgenomen, vecht als een tijger. Haar handelen, boordevol energie gespeeld, doet sidderen. Deze Natalja minacht het leven niet, ze probeert het klein te krijgen. En dat is, zoals zij weet, een onmogelijke opgave.

Tegenover Natalja staat Erna van den Berg als het dienstmeisje Katja. Als buitenstaander aanschouwt zij met angst hoe driften en verlangen haar superieuren tot prooi maakt. Tussen deze tegenpolen beweegt zich een hecht ensemble; vooral Alice Reys als de ontluikende pleegdochter valt op. In haar ogen zijn de zomers reeds gedoofd.

Niettemin blijft Een maand op het land hangen op het niveau van een goed gespeelde voorstelling. Soms leidt dat tot bewondering, (Heebinks Natalja gaat hartverscheurend ten onder), soms ook irriteren de poses en de vondsten.

Rekwisieten als vuurrode frambozen, een glanzende drilpudding en goudgele dessertwijn maken duidelijk wat Zandwijk heeft willen vertellen, namelijk dat een teloorgang van idealen onmogelijk achter een fraaie buitenkant verborgen kan worden.

Haar bewerking is echter te eenvoudig. Door vijf personages te schrappen en de strijd tussen de vrouwen te accentueren, verdween de landerigheid die het landgoed en zijn bewoners doet hunkeren naar alles wat onmogelijk is.

Wat rest is een stel goede acteurs dat rondtuimelt in een concept.

Ronald Ockhuysen

Meer over