De Stijl op muziek

Dat Piet Mondriaan van muziek hield, heeft componist Louis Andriessen krachtdadig gedocumenteerd in zijn compositie De Stijl uit 1985. Dat Mondriaan bevriend was met de Nederlandse componist Jakob van Domselaer (1890-1960) die er een eigen Stijlmuziek op na hield, is wat in de vergetelheid geraakt....

Tien jaar geleden bracht pianist Kees Wieringa het pianowerk De proeven van Stijlkunst en de Sonate nr. 9 uit op zijn eigen label Do Records en op de dubbel-cd die nu op het label Composers' Voice van MuziekGroep Nederland is verschenen, staan de twee pianoconcerten uit 1924 en '26 (met Wieringa aan de piano) en de wereldpremière van de Eerste Symfonie uit 1921. Hiervoor dook Wieringa de archieven in van het Haags Gemeentemuseum. Hij stelde de partituur samen die in maart vorig jaar door het Noord Nederlands Orkest onder leiding van Alexander Verdernikov in première werd gebracht.

In zijn Proeven van Stijlkunst probeerde Van Domselaer de principes van De Stijl met grote akkoordblokken in klank om te zetten. In de orkestwerken zijn de klankerupties gebleven, maar de strikte experimenten heeft Van Domselaer opgegeven. Hij was toen ook al gebrouilleerd met Mondriaan, die niets meer in zijn muziek zag. 'Ik vind het verdomd lelijk en zei dat ook.'

Lelijk is behoorlijk grof uitgedrukt, de Symfonie en de pianoconcerten zijn eerder opvallend romantisch voor iemand die zich eerder met zulke modernistische principes inliet. De Symfonie roept onmiskenbaar herinneringen aan Mahler wakker. Typerend voor Van Domselaer is een voorliefde voor veel koper en donker hout (mooie klarinetsolo's). De Symfonie is zeker verrassend, mede door goed werk van het Noord Nederlands Orkest en Verdernikov. De pianoconcerten verliezen zich nog wel eens in breedsprakig notengeneuzel.

Meer over