Interview

De stem van migranten gaat allang niet meer alleen naar de PvdA: ‘Herkenbaarheid speelt een grote rol’

Nederland telt ongeveer een miljoen kiezers met een niet-westerse migratieachtergrond. Waar stemmen zij op? Niels Spierings, hoofddocent sociologie aan de Radboud Universiteit, bracht dit voor het nationaal kiezersonderzoek (NKO) in kaart.

Partijleider Sylvana Simons op het Binnenhof, de dag na de Tweede Kamerverkiezingen. Beeld ANP
Partijleider Sylvana Simons op het Binnenhof, de dag na de Tweede Kamerverkiezingen.Beeld ANP

Partijen als Denk, Bij1 en Nida strijden om de gunst van kiezers met een migratieachtergrond. Toch blijven deze ‘multiculturele’ partijen steken op nul tot drie zetels. Hoe kan dit?

‘We moeten deze kiezers niet reduceren tot hun migratieachtergrond. Het is een hele diverse groep. Zo komen kiezers met een Aziatische achtergrond veelal bij de VVD en D66 uit. Daar zie je bijvoorbeeld het ondernemerschap in terug. Ze zijn hier als expat gekomen of runnen een winkel of restaurant. Een andere hoofdgroep uit ons onderzoek is de Turkse en Marokkaanse gemeenschap, die voor een groot deel op Denk stemt. Tot slot is er nog een breed cluster aan kiezers met een Caribische achtergrond, afkomstig uit de Antillen, Curaçao, Aruba of Suriname. Deze groep herkent zich doorgaans niet in Nida of Denk en verspreidt zich meer over het partijenveld.’

Lijsttrekker Sylvana Simons van Bij1 riep specifiek deze laatste groep op om te gaan stemmen. Heeft haar dat op het nippertje die ene zetel opgeleverd?

‘Ze heeft waarschijnlijk iets meer ‘Caribische’ kiezers naar de stembus gekregen, maar wat volgens mijn inschatting echt cruciaal is geweest voor het behalen van die zetel is de progressieve jongerenstem. De opkomst onder 18 tot 24-jarigen is van 67 naar 80 procent gegaan. Dan hebben we het grofweg over 1,5 miljoen kiezers, van wie er zo’n 200 duizend méér hebben gestemd dan in 2017. Bij1 moet het hebben van witte, hoogopgeleide, progressieve kiezers die onder meer vinden dat mensen met een donkere huidskleur te weinig worden vertegenwoordigd door de politiek.’

Het leek er even op dat Denk op 2 zetels zou uitkomen, het zijn er toch 3 geworden. Net als in 2017. Had u dit verwacht?

‘Het was kantje boord. Tijdens de vorige verkiezingen had Denk met Kuzu een Turks-Nederlandse lijsttrekker, dit keer een Marokkaans-Nederlandse. Er lijken nu wel wat meer Turkse stemmen naar andere partijen te zijn gegaan, maar Denk heeft er toch genoeg gekregen voor 3 zetels. Opvallend aan de Turkse gemeenschap is dat de opkomst, zeker vergeleken met andere migrantengroepen, vaak groot is. De gemeenschap heeft veel organisaties in Nederland, waardoor mensen onderling meer contact hebben over op wie ze gaan stemmen. Het is voor kandidaten dus ook makkelijker om bekend te worden bij deze gemeenschap, omdat ze een ingang hebben.’

Niet alle Turks-Nederlandse kiezers stemmen op Denk. Waar gaat hun stem nog meer naartoe?

‘Herkenbaarheid speelt onder kiezers met een migratieachtergrond een grote rol, dus ik vermoed dat dit zich vertaalt in voorkeursstemmen. GroenLinks heeft bijvoorbeeld op nummer 17 een kandidaat met een Turkse achtergrond, Tweede Kamerlid Nevin Özütok. Die kreeg tijdens de vorige verkiezingen 12 duizend voorkeurstemmen. Naast herkenbaarheid is religie een crux, veel meer nog dan opleidingsniveau. In de Turkse en Marokkaanse gemeenschap gaan moslim-religieuze groepen eerder voor Denk en Nida. Niet-religieuzen komen sneller uit bij de PvdA, GroenLinks en D66.’

Wat is er overgebleven van de glans van de PvdA als aloude migrantenpartij?

‘De PvdA haalt nog steeds migrantenstemmen binnen, maar betrekkelijk minder dan voorheen. Die zijn ze voor een deel kwijtgeraakt aan GroenLinks, Denk en D66. In bredere zin zie je dat de kiezer die naar Denk is overgestapt, vindt dat de PvdA in het discriminatiedebat niet genoeg stelling heeft genomen tegenover de PVV.

‘Tegen het einde van deze campagne is D66 veel meer in de schijnwerper komen te staan met het thema migratie. Lijsttrekker Sigrid Kaag heeft zich in het debat met PVV-leider Geert Wilders kunnen profileren als anti-discriminatiepartij. Hoewel D66 op economisch vlak verder van migrantenkiezers afstaat, zou het me niet verbazen als een deel van de Marokkaanse en Turkse kiezers, die eigenlijk PvdA, SP of GroenLinks stemt, op het laatste moment naar D66 is overgestapt.’

Kiezersonderzoek

Het nationaal kiezersonderzoek (NKO), waarvan de resultaten van deze verkiezingen nog moeten worden gepubliceerd, volgt het stemgedrag van ruim 4.000 kiezers. Voor het eerst zijn hierin ook zo'n 500 kiezers met een niet-westerse migratieachtergrond meegenomen. Nederland telt in deze categorie ongeveer een miljoen kiezers, onder wie 328 duizend ‘Indische’, 290 duizend Surinaamse, 256 duizend Turkse en 251 duizend Marokkaanse Nederlanders.

Meer over