'De Spelen worden een succes, want dit zijn de VS van Amerika'

William Porter Payne was er in 1987 al van overtuigd dat de Olympische Spelen aan Atlanta zouden worden toegewezen. Drie jaar later haalde hij bij de toewijzing door het IOC zijn gelijk binnen....

TIM OVERDIEK

'HET IS VOOR ons onbespreekbaar dat we geen overweldigend succes zullen neerzetten, simpelweg omdat dit de Verenigde Staten van Amerika zijn. We zijn ergens mee bezig dat vele malen belangrijker is dan onszelf.'

William Porter Payne heeft de rethoriek van een prediker. Op bijna evangelistische wijze heeft de inspirator van de Olympische eeuwling over het op handen zijnde wonder van Atlanta gesproken. In alle uithoeken van de wereld, maar misschien nog vaker voor eigen parochie, oreerde Payne (48) over de magnifieke missie die zich in de hoofdstad van Georgia zou gaan voltrekken.

Aan de vooravond van de Spelen lijkt de zaligverklaring van Billy Payne nog maar een kwestie van tijd. Payne werd ronduit uitgelachen toen hij in 1987 zijn Olympische droom ontvouwde. Hij dreigde buitenspel te worden gezet toen hij drie jaar later uit Tokyo terugkeerde met de Zomerspelen van '96 op zak. Talloze hindernissen later is Payne de verpersoonlijking geworden van het megalomane wonder dat Olympische Spelen heet.

Payne voelde zich ook na een hartoperatie nimmer te groot om zich het vuur uit de schenen te lopen. Die nederige daden compenseerde hij altijd met grootse woorden. Zoals: 'Ik kwam tot het rotsvaste geloof dat de Verenigde Staten rechtvaardigheid en dienstbaarheid aan de Olympische beweging konden geven op dit belangrijke tijdstip in de geschiedenis.'

De kiem van het project gelegd tijdens een zondagse bijeenkomst in een kerk waarvoor hij als fondsenwerver actief was. De respons op zijn vrijwilligerswerk (opbrengst 2,5 miljoen dollar) schonk Payne meer bevrediging dan hij ooit had beleefd als hardwerkende en succesvolle makelaar.

Op 8 februari 1987 had Payne een lijstje gemaakt met mogelijke projecten die hij op zich wilde nemen. De Democratische Conventie? De Republikeinse Conventie? De Super Bowl? Disney World? Olympische Spelen? Dat laatste idee bleef hem achtervolgen.

Payne had nog nooit van het Internationaal Olympisch Comité gehoord, en was evenmin op de hoogte van alle politieke verwikkelingen die onlosmakelijk met de mondiale sport verbonden zijn. Sterker, hij had nog nooit in zijn leven de Verenigde Staten verlaten. Met anderhalf miljoen dollar op zak begon hij aan een rondgang langs zakelijke en politieke vrienden in Atlanta.

Toch bleef de onhaalbaarheid van het project bestaan tot in Tokyo de gastheer van het Olympisch eeuwfeest werd aangewezen. Twijfel was er bij Payne nooit geweest en door dat rotsvaste vertrouwen werd menig voorzichtig investeerder en weifelend steunverlaat over de streep getrokken.

In feite had Payne geen flauw benul waaraan hij was begonnen. Enige ervaring op managersgebied ontbrak volkomen, maar dat werd ruimschoots gecompenseerd door een enorme werklust. Ontwapenend was zijn tactiek van de underdog geweest. Of misschien getuigde het juist wel van een ongekende boerenslimheid om de kracht van de zuidelijke laid back-mentaliteit aan te prijzen.

Een button met het opschrift Hi, I'm Billy Payne begeleidde elke ferme handdruk en brede grijns als weer eens een IOC-lid verstrooid achterom had gekeken na Payne's uitroep: 'Hi koning, hi prins, hi excellentie, mag ik even met u praten?'

Ronduit een schavuitenstreek was naar eigen zeggen de meesterlijke vondst om het IOC om de tuin te leiden met het noemen van 27 graden celsius als gemiddelde dagtemperatuur in juli en augustus. Payne liet na te vermelden dat de nachttemperatuur natuurlijk daalt, en dat die was betrokken bij het vaststellen van het gemiddelde. De zinderende hitte en hoge luchtvochtigheid zijn momenteel de grootste vijand voor atleet en toeschouwer.

Al die tijd weigerde Payne zijn eigen kwetsbare lichaam ook maar enigszins te ontzien. Terwijl hij beter had moeten weten. Zijn vader, een befaamd American football-speler in Georgia, overleed op zijn 53ste aan een hartaanval. Enkele maanden na diens dood onderging zoon Billy een triple bypass-operatie. De doktoren vonden sporen van een licht infarct, dat hem negen jaar eerder had getroffen.

Op zijn buitenlandse reizen voelde Payne zich niet geroepen te matigen. Een fles Jack Daniels en een witbrood behoorden steevast tot zijn handbagage. Hij bediende zich zich van een moordend werktempo, dat iedere ochtend om vier uur op gang kwam.

Niet geheel onverwacht belandde Payne in mei 1993 in het ziekenhuis voor zijn tweede triple bypass-operatie. Payne deed een barmhartige concessie door pas om vijf uur de werkdag te beginnen, onder het bespottelijke motto: 'Over zeven hartoperaties zal ik een gewone negen-tot-vijf baan hebben.'

Die kennelijke drang tot vrijwillige zelfdestructie wordt volgens intimi verklaard door Paynes stille besef niet buitensporig lang te zullen leven. De familie-historie dient als morbide bewijs. Niet zelden wordt het leven van Payne geïllustreerd met een strofe uit een country-liedje: Live Fast. Love Hard. Die Young. And leave a Beautiful Memory.

Die prachtige herinnering moeten de Olypische Spelen worden. En wat er ook zal gebeuren, hoe de wereld ook zal terugdenken aan het sportfeest in Atlanta, Billy Payne zal zijn uiterste best hebben gedaan. Die letterlijke opdracht aan zichzelf is een erfenis uit het verleden, waarin hij jarenlang vergeefs om vaderlijke goedkeuring smeekte.

'Jongen, als je maar je best hebt gedaan', was zonder uitzondering de repliek van Payne senior als Billy vroeg of hij niet trots op zijn zoon was. 'En nooit heb ik kunnen bevestigen dat ik echt honderd procent mijn best had gedaan', vertelde Payne de afgelopen jaren veelvuldig.

Die drijfveer heeft hem gemaakt tot iemand met wie het niet eenvoudig samenwerken is. Delegeren komt niet in zijn woordenboek voor, al kon hij natuurlijk niet anders toen de werkelijke omvang en gecompliceerdheid van een Olympisch toernooitje tot hem doordrong.

Persoonlijke kritiek trekt hij zich op bijna masochistische wijze aan. Gemaakte fouten kunnen hem totaal ontregelen. Als bedenker van de Olympische mascotte Izzy was hij dagenlang van de kaart toen de reacties op de 'pop' (ja, wat stelt het nou precies voor?) varieerden van verwarrend tot wanstaltelijk. Payne beleefde een van zijn slechtste dagen als Olympisch organisator toen televisiemaatschappij NBC 'slechts' 456 miljoen dollar wenste neer te tellen in plaats van de 600 miljoen die hij zelf voor ogen had.

Maar iemand die alle stormen in Atlanta heeft doorstaan en uiteindelijk gloriërend komt bovendrijven, wordt zeker in de Amerikaanse maatschappij op een voetstuk geplaatst. Relativering houdt Payne daarbij op de been, getuige zijn zelfverkozen grafspreuk: 'Hier ligt Billy Payne. Hij slaagde er vanochtend niet in om om vier uur op te staan.'

Tim Overdiek

Meer over