Bellen metTom Vennink

‘De Russische verkiezingen zijn meer een operatie van de geheime dienst dan een feest der democratie’

Zondag is de laatste dag van de Russische verkiezingen, die vanwege de pandemie over drie dagen zijn uitgesmeerd. Is er nog íéts waar Poetin zich zorgen om moet maken? We bellen correspondent Tom Vennink in Moskou.

Een lid van het stembureau draagt een stembus voor de parlementsverkiezingen in Duplevo, een dorpje op het Russische platteland. Beeld Reuters
Een lid van het stembureau draagt een stembus voor de parlementsverkiezingen in Duplevo, een dorpje op het Russische platteland.Beeld Reuters

Jij bent bij een stemhokje in Moskou gaan kijken, hoe is het daar?

‘Het bevestigt het beeld van Russische parlementsverkiezingen: ik zag vooral gepensioneerden, die behoren tot de traditionele aanhangers van Verenigd Rusland, de partij van Vladimir Poetin. Bij de vorige verkiezingen lag de opkomst iets onder de 60 procent, maar dat zegt niet veel. Dat zijn de officiële cijfers en die kun je niet vertrouwen.

‘De sfeer is prima, mensen komen hun buurman en buurvrouw weer eens tegen. Er hangen lange lijsten met kandidaten aan de muren. Bij hun namen staat ook wat ze bezitten. Het is bekend dat kandidaten van Verenigd Rusland zichzelf door corruptie flink hebben verrijkt. Dan is het grappig om te zien dat zij beweren slechts een klein autootje en een flatje van 40 vierkante meter te hebben, terwijl iedereen weet dat ze heus wel meer zullen bezitten.’

Hoe beleven de Russen zo’n verkiezingsdag, het lijkt me niet bepaald een feest der democratie?

‘Nee, dit is meer een operatie van de geheime dienst. Die operatie is voor de stembussen opengingen al afgerond. Oppositieleider Navalny is vergiftigd en opgesloten, zijn beweging is als extremistisch bestempeld, verkiezingskandidaten die enigszins kritisch zijn op Poetin zijn voor het grootste deel uitgesloten.

‘De bevolking ziet deze verkiezingen dus niet als een kans om Rusland te veranderen. Sommige ambtenaren en medewerkers van staatsbedrijven zijn door hun werkgevers onder druk gezet om op Verenigd Rusland te stemmen. Dat neemt niet weg dat een groot deel van de stemmers overigens gewoon achter de partij van Poetin staat. Voor de meeste Russen is het leven onder hem duidelijk beter geworden sinds zijn aantreden, 21 jaar geleden. Al brachten vooral de eerste tien jaar daarvan economische voorspoed, de laatste jaren gaat het een stuk moeizamer. Veel mensen denken ook: ik stem liever op een voorspelbare toekomst. Want al zitten er minder leuke kanten aan Poetins regime, je weet wel wat je krijgt.’

Kan het team van Navalny nog iets uithalen deze verkiezingen?

‘Navalny en zijn team hebben een strategie, Slim Stemmen, waarmee ze Russen oproepen om in elk kiesdistrict op één bepaalde kandidaat te stemmen. Dat kan van alles zijn, een communist of een liberaal of een nationalist, als diegene maar niet van Poetins partij is. Zo proberen ze toch te zorgen dat zijn partij zoveel mogelijk zetels kwijtraakt.

‘Alleen is die app, waarmee je per kiesdistrict kunt bepalen op wie je moet stemmen, uit de appwinkels van Apple en Google gehaald. Dat is een grote nederlaag voor de oppositie. Mensen die in een democratisch Rusland geloofden, dachten dat in elk geval de westerse techbedrijven nog aan hun kant stonden.

‘Zelfs Telegram, de app waarmee je versleuteld berichten kunt sturen en dat bekendstaat als heel vrij, heeft Slim Stemmen verwijderd. Je kon op een kanaal van Navalny je adres invoeren en dan kreeg je te zien op wie je moest stemmen.

‘Het is voor het eerst dat deze bedrijven bezwijken voor druk uit het Kremlin. Apple en Google zeggen dat individuele medewerkers bedreigingen hebben ontvangen, ze zouden kunnen worden aangeklaagd als de app niet werd verwijderd.’

Is er sprake van verkiezingsfraude?

‘Daar heb ik al veel voorbeelden van gezien. Er worden via internet videobeelden verspreid van mensen die hele pakketten met stembiljetten de stembussen in laten glijden. Er zijn ook al verschillende carrousels opgemerkt; dat is een methode waarbij mensen met een bus van het ene naar het andere stemlokaal worden gereden. En het lijkt erop dat in sommige stemlokalen wordt gewerkt met uitwisbare inkt, mochten er aan het einde van de verkiezingen correcties nodig blijken.

‘Er zijn wel waarnemers: duizenden vrijwilligers die denken dat dit de enige manier is om invloed te hebben, door te laten zien hoe oneerlijk deze verkiezingen zijn. Maar voor het eerst sinds de val van de Sovjet-Unie zijn er geen internationale waarnemers. Rusland stelde de Europese organisatie OVSE zulke strenge corona-eisen, dat die zei: zo kunnen we niet werken, dan komen we maar niet. De belangrijkste organisatie voor verkiezingswaarneming binnen Rusland zelf is tot buitenlandse agent verklaard, dus eigenlijk tot volksvijand.’

Is er dan nog íéts waar Poetin zich zorgen om kan maken?

‘Als er een heel lage opkomst zou zijn zou dat wel een teleurstelling zijn voor de autoriteiten, dat zou aantonen dat er wel heel weinig mensen in de verkiezingen geloven. Verder staan de andere partijen dan wel in grote lijnen achter Poetin, maar stel dat de communistische partij heel veel zetels krijgt, dan is dat toch een signaal van onvrede. Dat is namelijk toch een beetje de partij voor mensen die tegen willen stemmen.

‘Mocht die partij nou groot blijken te worden, dan zouden de voorzitters van stembureaus onder druk gezet kunnen worden om de uitslag te vervalsen. Als dat opzichtig wordt, is dat ook niet prettig voor de autoriteiten. Kijk maar naar buurland Belarus. Daar braken grote protesten uit toen duidelijk werd dat Loekasjenko de verkiezingsuitslag gigantisch had vervalst. Maar de Russische verkiezingen zijn zo opgezet dat er niet veel verkiezingsfraude nodig zou moeten zijn.’

Meer over