De rokken omhoog voor het oog van haar zoontje

Elvira moest zich op Schiphol helemaal uitkleden. Haar lichaamsholtes werden intensief bekeken, terwijl haar zoontje erbij stond. Dat alles omdat zij van een ‘risicovlucht’ kwam....

Vrijdagochtend vroeg landde toestel PY 714 op Schiphol. De zwangere Elvira, haar zoontje en echtgenoot zaten aan boord van deze ‘risicovlucht’, zoals vluchten uit Suriname en andere landen worden genoemd wegens het grote aantal bolletjesslikkers en andere drugssmokkelaars. En dat betekende een 100-procentscontrole voor de passagiers.

Het gezin werd uit de rij geplukt en moest meelopen met de douane. Een douanebeambte nam Elvira’s man mee voor visitatie, terwijl zij en haar zoon achterbleven. Een vrouwelijke douanebeambte kwam later Elvira ophalen voor lichamelijk onderzoek. Haar kind mocht mee. De Surinaamse Elvira wist echter niet wat haar te wachten stond.

‘Ik moest in opdracht van de dame mijn rok optillen’, schrijft de Surinaamse in een brief aan de Nationale Ombudsman. ‘Vervolgens moest ik mijn ondergoed uit doen. Dit allemaal in bijzijn van mijn zoon van 2,5 jaar oud. Hierna moest ik me bukken, en mijn billen uit elkaar trekken met mijn handen, zodat de dame goed zicht had op mijn anus.’

De controle van de vijf maanden zwangere vrouw was daarmee nog niet klaar. ‘Ik moest me verder voorover bukken en vervolgens mijn schaamlippen ook met mijn handen opentrekken, waardoor ze goed zicht had op mijn vagina.’ De douanebeambte vond niets, ze gaf aan dat Elvira kon vertrekken. ‘Ik was met stomheid geslagen, en heb geen woord kunnen uitbrengen.’

Het is slechts een van de klachten die er zijn over de zogeheten 100-procentscontrole. Sinds de invoering hiervan in december 2003 reppen de passagiers over onheuse bejegening, discriminatie en betasting. Ook zijn er tientallen klachten van passagiers van wie eigendommen tijdens zo’n controle beschadigd of kwijt raken.

Een halfjaar nadat de verscherpte controles op de risicovluchten werden ingevoerd, bleek al dat 364 passagiers onterecht dagen hadden vastgezeten in een detentiecentrum. In 2004 tekende het Surinaamse parlement ernstig bezwaar aan tegen de 100-procentscontrole die was toegepast bij twee volksvertegenwoordigers die naar Europa reisden als waarnemers bij de verkiezing van europarlementariërs. ‘Het was een levensgrote aanduiding van machtsvertoon’, zei een van hen.

De Surinaamse minister Kraag-Keteldijk van Buitenlandse Zaken zei in oktober 2005 dat de controles ‘onbehagelijke gevoelens’ bij de Surinamers oproepen. Dat zei ze tijdens een staatsbezoek van haar Nederlandse ambtsgenoot Bot.

Deze week reageerde minister Donner van Justitie op Kamervragen over rechtszaken waaruit bleek dat vrouwen vernederend waren behandeld. ‘Ik realiseer mij dat de 100-procentscontroles een grote impact hebben’, aldus de minister. Maar hij blijft erbij dat visitaties binnen de regels passen.

Alex Brenninkmeijer, de Nationale Ombudsman, plaatst hier vraagtekens bij, zeker wanneer het onschuldige burgers betreft. Hij doelt op het controleren van de holtes in het onderlichaam. ‘Ik zou staan te trillen op mijn benen.’ Bij zijn onderzoek wil hij ook kijken naar de nazorg voor onschuldigen die aan de visitatie zijn onderworpen.

Elvira kreeg die nazorg niet. Ruim een jaar na het intensieve onderzoek weet ze niet waarom zij verdacht was. ‘Buiten de visitatieruimte werd ik herenigd met mijn man. Gezamenlijk en huilend zijn wij vervolgens naar de marechaussee gegaan voor de paspoortcontrole.’

Meer over