De roem van een gouden explosie

Niet Schumi I (Michael Schumacher) of Schumi II (broer Ralf Schumacher), maar Schumi III werd Duits sportman van het jaar....

ONDER toeziend oog van de vader legt de zoon gedisciplineerd zijn 200 meters af in het stadion van Erfurt. Peter Schumann (47), sinds kort trainer van zijn zoon Nils, staat in korte broek op de baan, hij houdt in een flets groen schriftje de vorderingen bij. Schooljongens trappen tegen een bal, andere atleten trekken hun sprintjes, twee snelwandelaars paraderen voorbij.

Links, vlak naast het versleten voetbalstadion van Rot Weiss, onlangs tot schande van vader Peter naar de vierde divisie gedegradeerd, draaien hoge kranen. Onder een houten boogconstructie wordt een overdekte schaatsbaan aangelegd.

Niet alleen olympisch kampioen Nils Schumann komt uit deze streek, ook Gunda Niemann heeft hier in Thüringen haar wortels.

De veelvoudige schaatskampioene laat zich vandaag niet in het Steigerwaldstadion zien, maar Nils Schumann kent haar goed. 'Als de Eisschnelllaufers hier trainen, dan eten we vaak gezamenlijk in de studenten-mensa.'

Mag Niemann nog een echte 'Ossi' genoemd worden, een product van het sportsysteem van de voormalige DDR, Schumann wordt gezien als een 'nieuwe Duitser', als een Symbolfigur einer Generation, zoals Der Spiegel schreef.

Hij komt ook uit het Oosten, maar was pas elf toen de Muur viel. Hij kan zich van die historische gebeurtenis bar weinig herinneren: 'Ik wist niks van het DDR-systeem, had het thuis naar m'n zin, wat wil een kind nog meer?'

Is een oudere groep Duitse sporters als Niemann, zwemster Franziska van Almsick en atlete Heike Drechsler zich nog goed bewust van de Oost-Duitse afkomst, voor de jongere generatie waartoe Schumann behoort, is het een non-item geworden: 'Wat mij betreft bestaat de tegenstelling niet meer.'

Zijn vader, zegt Schumann, die werd nog 'geprogrammeerd' door de DDR-propaganda, maar hijzelf heeft er weinig van meegekregen. Zelfs van het Russisch, op de lagere school nog een verplicht vak, is hij de meeste woorden kwijt.

Toch is hij het oude sportsysteem van de DDR veel dank verschuldigd, en hij zal de laatste zijn om dat te ontkennen. Want had dat systeem van vroege talentherkenning en -begeleiding niet bestaan, dan had hier niet Schumann de 'olympisch kampioen' gestaan, maar Schumann, 'de matige voetballer' van een armzalige vierde divisieclub. 'Ik heb geluk gehad, ik ben nog ontdekt als atleet. In het nieuwe Duitsland worden talenten niet meer ontdekt en dat is een zorgelijke ontwikkeling.'

Schumann: 'Je kunt veel negatiefs zeggen over het sportsysteem van de DDR, het dopingprogramma deugde natuurlijk van geen kant, maar talenten werden wel vroeg herkend. Er was in mijn jeugd niets belangrijker dan sport, er waren voor jochies als ik geen grotere helden dan sporthelden.'

Vader Peter, jarenlang sportleraar op de middelbare school van woonplaats Bad Frankenhausen: 'Als jongetje was Nils al dagelijks met atletiek bezig. Hij heeft alle disciplines beoefend, van speerwerpen tot hordenlopen. Hij voetbalde ook nog tweemaal per week. Ik heb wel eens gedacht dat hij misschien een goede tienkamper zou kunnen worden.'

Peter Schumann nam de sportieve begeleiding van zijn zoon na het olympisch succes over, maar Dieter Herrmann, een inmiddels 60-jarige trainer van de oude DDR-stempel, stond aan de basis van het succes. Zes jaar lang trainde Herrmann de jonge atleet, die onder zijn handen in 1998 Europees kampioen indoor en later in het jaar in Boedapest Europees kampioen outdoor werd.

Dat leek voorlopig het hoogst haalbare voor Schumann, die zich getuige zijn achtste plaats tijdens de WK in Sevilla in 1999 nog niet met de echte wereldtop kon meten. Goed, wereldrecordhouder Wilson Kipketer troefde hij bij de EK in Boedapest al af, maar de Deense Kenyaan kampte op dat moment met de naweeën van malaria.

Kipketer werd als de grote favoriet bestempeld voor het olympisch goud van Sydney. Daarnaast werden ook de Algerijn Djabir Saïd-Guerni, de Zwitser André Bucher en de Zuid-Afrikaan Hezekiel Sepeng getipt. En wat zou Joeri Borzakovski gaan doen, de jonge Rus die steevast achteraan loopt?

Acht maanden later, in het lommerrijk gelegen Waldhaus in Erfurt, bekent Nils Schumann dat het meelopen van Borzakovski in de olympische finale de tegenstanders onzeker maakte. 'Ze wisten niet wat Joeri zou gaan ondernemen.'

Van die onzekerheid kon de jonge Duitser profiteren, tweehonderd meter voor de finish dook hij binnendoor en snelde hij weg. Kipketer poogde nog nabij te komen, maar de streep kwam te vroeg.

Het werd een van de opwindendste atletiekfinales van Sydney. Minutenlang was Schumann met stomheid geslagen. Verdwaasd lag hij op de baan. Hij, die had gehoopt op een finaleplaats, en voorzichtig aan een bronzen medaille had gedacht, was olympisch kampioen.

Voorafgaand aan de finale sloot hij een weddenschap af met zijn manager Jos Hermens. Mocht Schumann goud winnen, dan zou de voormalige Nederlandse atleet aan het bier moeten, een gebruik dat geheelonthouder Hermens vreemd is.

'Jos heeft zich aan de afspraak gehouden. Hij is dronken geworden. Hij heeft in Sydney een biertje gedronken en een paar glazen wijn, maar dat bleek niet zo goed te vallen.' Schumann grijnst en nipt aan zijn glas bier.

Meteen na die enerverende finale sprak hij in de catacomben van Homebush Stadion ook een paar minuten met Ellen van Langen, inmiddels in dienst bij het atleten-kantoor van Hermens. 'Ze vertelde mij over haar eigen finale uit 1992. Ze zei dat de gouden medaille haar bestaan drastisch had veranderd, dat mijn leventje ook een geheel andere wending zou gaan nemen.'

Van Langen kreeg gelijk, natuurlijk veranderde zijn leven. Een nieuw, attractief sponsorcontract met een Berlijnse atletiekclub zette kwaad bloed bij trainer Herrmann, met wie Schumann brak. 'Dat deed pijn, we hadden toch een emotionele band. De laatste tijd praten we weer met elkaar, geeft hij mij weer tips.'

De 23-jarige atleet, die zich bijna al weer verzoend had met een bestaan als student ('Als het in Sydney niet goed zou gaan, zou ik me op de universiteit inschrijven, hardlopen was dan op het tweede plan gekomen'), werd dankzij sponsorcontracten die commercieel manager Robert Kärcher afsloot een welgesteld man. Hij kan zich de komende jaren geheel aan de sport wijden. Zijn startgeld bedraagt, naar verluidt, 50 duizend mark.

Hij werd een bekende Duitser, verschijnt in tv-spelletjes als 'Wetten, dass', stond samen met Franz Beckenbauer op het podium bij het ARD-Sportgala, waar hij verkozen werd tot Duits sportman van het jaar. Niet wereldkampioen Formule 1 Michael Schumacher viel die eer te beurt. 'Een verrassing, ik was sprakeloos, dacht dat de fanclubs van Michael bij de stemming de doorslag zouden geven. Niet dus.'

In de populaire pers wordt de nadruk gelegd op zijn voorliefde voor bier ('zwaar overdreven, één glaasje kan geen kwaad, het werkt ontspannend') en techno-muziek. De atleet met het geblondeerde haar en de kekke bakkenbaarden wordt bovendien afgeschilderd als een 'Auto- und Motorfreak'. De fotocamera wordt steevast op een grote tatoeage op zijn linkeram gericht: 'Betekent niets, vind ik gewoon aardig.'

De populariteit drukt soms zwaar op de schouders, bekent hij, mede daarom is hij ook gewoon in Erfurt blijven wonen. 'Mensen kennen me hier, laten me met rust. En als een oudere heer om een handtekening vraagt, dan vind ik dat alleen maar eervol.'

Na de breuk met Herrmann vroeg Schumann of zijn vader hem wilde trainen. Peter Schumann stemde toe, nam ontslag als sportleraar van de middelbare school in Bad Frankenhausen en rijdt nu dagelijks naar Erfurt om zijn zoon te trainen.

Is zoon Nils een extraverte persoonlijkheid, de jeugdig ogende vader - gepokt en gemazeld in het DDR-systeem - komt timide over. Hij ontbeert de topsportervaring die Herrmann wel bezat, maar met de trainingsschema's van de voorgaande jaren komt hij een heel eind. Toch sluit Schumann senior niet uit dat hij dit werk maar kort zal doen, hij heeft een afspraak met zijn school dat hij eventueel kan terugkeren in zijn oude baan.

Hij zegt het niet met zoveel woorden, maar tussen de regels door klinkt bezorgdheid over zijn zoon, en de plotselinge roem die hem ten deel is gevallen. 'Ik wil bij hem in de buurt zijn, er komt zoveel op Nils af', zegt de trainer, die de olympische finale zag in een bar in San Remo, waar hij met een schoolklas op werkweek was. 'Dat goud kwam volslagen onverwachts.'

Dit jaar heeft Nils Schumann twee doelen. Hij wil het podium halen bij de WK in Edmonton, bovendien wil hij proberen het 18 jaar oude Duitse record van Willi Wülbeck (1.43,65) te breken. Zijn persoonlijk record staat sinds Sydney op 1.44,22. 'Die tijd loop ik niet zomaar uit de boeken.'

Ooit was landgenoot Dieter Baumann een groot voorbeeld. 'Dat wil ik ook', riep tiener Schumann in 1992 voor de televisie, toen Baumann bij de 5000 meter in Barcelona zegevierend over de streep kwam. Met de op nandrolon betrapte atleet heeft hij recentelijk geen contact meer gehad, maar de huidige discussie over doping en al dan niet vervuilde supplementen baart hem wel zorgen.

'Ik laat mijn supplementen nu testen. Maar uiteraard is niet elke vitaminepil die ik slik gecontroleerd. Daar zit toch een beroepsrisico in, het is een extra belasting voor elke sporter. Weet jij wat je allemaal naar binnen krijgt? Stel dat de kelner hier kwaad wil en wat in mijn bier stopt?', zegt Schumann, die in het olympisch jaar veertien maal gecontroleerd werd.

Aan de poort van het Steigerwaldstadion is een bord aangebracht met tal van regels. Zo is het niet toegestaan om 'rechtsradikaal propagandamateriaal' mee naar binnen te nemen en zijn ook 'fremdenfeindlichen' leuzen verboden. Vreemdelingenhaat komt veel voor in dit deel van Duitsland, dat volksheld Schumann een relatie heeft met de van oorsprong Ghanese hoogspringster Amewu Mensah, draagt bij tot meer tolerantie. Samen met haar deed hij mee aan een landelijke sportactie tegen geweld en drugs, waaraan ook (ex-)sporters als Rudi Völler hun steun verleenden.

Hij is zich bewust van zijn voorbeeldfunctie, maar om hem nu meteen op gelijke voet te plaatsen met Boris Becker, die ook een donkere vrouw had, nee, dat voert wat al te ver.

De olympisch kampioen: 'Boris is een god, ik ben slechts op weg naar de hemel.'

Meer over