Column

'De richting die Dijsselbloem heeft uitgezet, is de goede'

De kritiek op Dijsselbloem is onterecht, vindt columnist Rens van Tilburg. De eurolanden hebben in Cyprus voor de verandering eens niet de belangen van de financiers vooropgezet. 'Deze heroriëntatie is een stap naar robuuster financieel systeem.'

OPINIE - Rens van Tilburg
Jeroen Dijsselbloem Beeld anp
Jeroen DijsselbloemBeeld anp

Zeker, de regie van de nieuwe eurovoorzitter in de kwestie-Cyprus liet te wensen over. De kleine spaarders hadden meteen ontzien moeten worden en de obligatie- en aandeelhouders aangeslagen. Maar de richting die Dijsselbloem heeft uitgezet, door ook een bijdrage te verlangen van de financiers van banken, is de goede. In Cyprus dragen de grote spaarders een dure verantwoordelijkheid voor het tot onhoudbare proporties opblazen van de bankensector. De aanpak van Dijsselbloem leidt bovendien tot krimp van de ongezond grote sector.

Het principe om financiers mee te laten betalen, is hevig bekritiseerd. Het zou leiden tot bankruns elders en daarmee uiteindelijk hogere kosten. Een dreigement dat elke keer klinkt als de eurolanden niet elke schuldeiser volledig schadeloosstellen.

Nu is het zeker niet zonder gevaar om schijnbare financiële zekerheden te ondergraven. Geldschieters gaan daardoor beter op risico's letten, waardoor de kosten van kapitaal oplopen. En ja, markten kunnen in paniek raken en overreageren.

Maar daar staat wel iets tegenover. Uitgangspunt was ditmaal de eurosteun te beperken tot de maximale schuldenlast die Cyprus nog kan dragen, becijferd op 10 miljard euro. Een overweging die bij eerdere reddingsoperaties geen rol speelde. Zo moest de Ierse staat onder druk van de ECB alle schulden van zijn opgeblazen banken overnemen, wat de pijn voor de Ierse burger enorm vergrootte terwijl de financiers van de huizenbubbel met de schrik vrijkwamen.

Private partijen aanslaan
Er is maar één moment waarop je de private partijen kunt aanslaan, daarna zijn ze weg. In Cyprus is die kans gegrepen. Daarmee wordt de koers voortgezet die we eerder zagen bij de gedeeltelijke kwijtschelding van de Griekse schulden en de redding van SNS Reaal.

Waar mogelijk moeten private financiers meebetalen. Hier is geen blauwdruk voor, maar de verschuiving in de aanpak is onmiskenbaar. De contouren van een Dijsselbloemdoctrine tekenen zich af. De kritiek dat hiermee contractbreuk wordt gepleegd, op bolsjewistische wijze volgens Moskou, is onterecht. Ook bij de kwijtschelding van de Griekse schulden klaagde een anonieme EU-ambtenaar dat je zoiets niet kunt maken: contracten zijn immers heilig.

In het leven is echter maar heel weinig heilig en op de vrije markt vrijwel niets. Het kapitalisme kent geen zekerheden. Dat is ook zijn kracht. Het dwingt tot zelf nadenken en biedt ruimte om op onverwachte situaties in te spelen. Als iemand zijn contractuele verplichtingen niet kan nakomen, volgt een faillissement en ontbinding van het contract. In alle redelijkheid wordt vervolgens gezocht naar een oplossing, waarbij iedereen veren moet laten.

Regels herzien
De eurocrisis met zijn onhoudbare schuldposities is zo'n onvoorziene situatie. Het is niet één enkele bakker of fietsenmaker die onderuitgaat. Het hele systeem is vastgelopen. De afspraken en regels die tot de crisis hebben geleid, moeten daarom juist worden herzien. Ze moeten worden herijkt op de onderliggende waarden die de samenleving binden. De vraag is dan niet wat de regel is, maar wat we met die regel ook alweer wilden bereiken. Een crisis is daarmee naar zijn aard een periode van verminderde rechtszekerheid.

Neem de waarde dat iedereen naar vermogen bijdraagt aan publieke voorzieningen. Een vrij onomstreden waarde die desondanks is ondergraven door fiscalisten, boekhouders en bankiers die belastingontduiking omtoveren in even verwerpelijke, maar niet strafbare, belastingontwijking.

Terecht hebben de eurolanden geen trek in het overeind houden van een belangrijke eindbestemming van dit fiscale gegoochel als Cyprus. Ook Nederland zal, mocht het ooit zover komen, op weinig clementie kunnen rekenen. Dat ons parlement het woord 'belastingparadijs' in de ban doet, verandert niets aan het beeld dat over de grenzen van Nederland bestaat.

Een systeem is alleen houdbaar als voldoende betrokkenen er baat bij hebben. Dat anderhalf miljoen Portugezen liederen van de Anjerrevolutie zingen uit protest tegen de bezuinigingen en dat in Nederland met de werkloosheid de misdaadcijfers oplopen, het tekent het verlies van vertrouwen bij steeds meer burgers.

De eurolanden hebben in Cyprus voor de verandering eens niet de belangen van de financiers vooropgezet. Dit schept onrust en kan extra kosten opleveren. Maar deze heroriëntatie is de enige manier om hiervoor steun te behouden. Het is bovendien een stap naar een robuuster financieel systeem waarin private risico's niet zomaar op het publiek kunnen worden afgeschoven. En dat is ook wat waard.

Rens van Tilburg is econoom.

Meer over