De populariteit van Hezbollah PARTIJ VAN GOD WIL FATSOENLIJKE BEWEGING WORDEN

ALS DE Yamaha-motoren uit het noorden komen, uit Beiroet en de Bekavallei, weten de bewoners in Zuid-Libanon genoeg. Dan kan het nooit lang duren, voordat de sji'itische Hezbollah-beweging haar zoveelste aanval zal hebben uitgevoerd op de Israëli's, die het zuiden van hun land bezet houden....

Om de vijand te verrassen verschijnen Gods Strijders altijd pas op het laatste moment ten tonele. Ze rijden dan meteen naar het dorp van waaruit ze hun aanval hebben gepland. Hun wapens liggen klaar; de lokale kaders worden ingelicht. Even later klinken explosies, gevolgd door het geronk van de motoren die weer noordwaarts keren. Opdracht voltooid.

Aan de andere kant van de frontlijn wordt bezorgd geconstateerd dat de acties van Hezbollah per dag professioneler worden. Na de rampzalig verlopen Libanese invasie van 1982 trok het Israëlische leger zich terug in een 'veiligheidszone' in het zuiden. Deze beslaat 10 procent van het Libanese grondgebied. Gehoopt werd Noord-Israël te kunnen beschermen tegen beschietingen met katjoesja-raketten, aanvankelijk door Palestijnen en later door Libanese shi'ieten.

Het heeft nauwelijks geholpen. Noord-Israël ligt van tijd tot tijd nog steeds onder vuur, terwijl steeds meer Israëlische militairen sneuvelen in wat cynisch de 'onveiligheidszone' is gaan heten. Dit jaar vielen er al 35 doden. In Israël klinkt de roep steeds luider naar een eenzijdige, onvoorwaardelijke terugtrekking uit Libanon, los van een eventuele vredesregeling met Syrië. Deze heeft zelfs de steun gekregen van ex-generaal Ariël 'Bulldozer' Sharon, de architect van de invasie van 1982 en thans minister in het havikenkabinet van premier Netanyahu. De vraag lijkt niet langer of, maar hoe en wanneer Israël zich uit Libanon terugtrekt.

Israël wacht het lot van zovele bezetters: een oneervolle aftocht uit een vreemd land waar het eigenlijk nooit iets te zoeken had. Alleen zal de wereld deze keer grote moeite hebben zich te identificeren met Hezbollah als de good guys in dit historisch epos. 'De naam van Hezbollah blijft immers beelden oproepen van bebaarde mannen die anti-Amerikaanse en antiwesterse slogans schreeuwen, taferelen van brandende ambassades, menselijke bommen, kapers en ontvoerders', stelt de in Libanon geboren journaliste Hala Jaber.

In Hezbollah betoogt zij dat dit beeld bijstelling behoeft, omdat Hezbollah, de sinistere terroristenclub van weleer, intussen stevig in de Libanese maatschappij is verankerd. De daden van het Islamitisch Verzet, de militaire arm van Hezbollah, vervullen Libanezen van alle gezindten met nationale trots. Hezbollahs sociale beleid in de verpauperde wijken van Beiroet en het zuiden wordt alom geprezen. En: 'Politici en analisten in Libanon zijn over het algemeen onder de indruk van Hezbollahs optreden als politieke partij', aldus Jaber.

Wie zoekt naar het vertrouwde gedemoniseerde beeld van Hezbollah moet dit boek dus vooral niet kopen. Hezbollah is een genuanceerd en uitstekend gedocumenteerd werk - een feit dat uitgever Kosmos zelf kennelijk is ontgaan, gezien de merkwaardig vertaalde subtitel: De meest geheimzinnige en gewelddadige organisatie ter wereld. De kracht ervan zit in de combinatie van nieuwe feiten en een haarscherpe analyse. Zo wist Jaber, als een old hand in Libanon die voor Reuter en Associated Press verslag deed van de burgeroorlog, zich toegang te verschaffen tot enkele kopstukken en strijders van de beweging.

Tot hen behoort Subhi Tufeili, de radicale peetvader van Hezbollah. In 1982 richtte hij Hezbollah op, geïnspireerd door Khomeini's islamitische revolutie. Met de steun van Iraans geld en vijfhonderd Revolutionaire Gardisten stortte Hezbollah zich in de algehele chaos die was ontstaan door de Israëlische invasie. Tufeili en de zijnen fulmineerden vooral tegen Amerika als 'de moeder van alle kwaad'. Hezbollahs haat werd geboren, toen Israëlische bommen, made in USA, duizenden Libanese slachtoffers eisten en niemand iets deed. 'We hebben een beroep gedaan op het geweten van de wereld', zei Hezbollah in zijn eerste manifest in 1985, 'maar hoorden niets dan stilzwijgen.'

Inmiddels was Hezbollah berucht geworden vanwege zijn zelfmoordaanslagen op de Amerikaanse mariniers in Beiroet, in 1983, en het gijzelen van westerlingen. De beweging zwoer de 'westerse kruisridders' te verdrijven en te vechten voor een nieuwe islamitische orde in Libanon. De getergde Amerikanen sloegen wild om zich heen om de daders te straffen. In 1985 ontplofte een autobom voor het huis van ayatollah Fadlallah, die vele Hezbollahi's beschouwen als hun geestelijke mentor. De bom was vermoedelijk geplaatst door de CIA. Israël heeft openlijk Hezbollah-leiders ontvoerd en vermoord, in de veronderstelling daarmee de 'terroristenleiders' uit te schakelen.

Zinloos, meent Jaber. 'Tot op heden zit het er niet in dat de bevelshiërarchie van de Partij van God een structuur heeft die ertoe leidt dat de groep met succes kan verdergaan, zelfs als het hoofd is uitgeschakeld.' Zij beschrijft de organisatie als zowel dualistisch als amorf. Er is sprake van een klein gestaald kader van functionarissen en geestelijken, met daaromheen massa's Libanese shi'ieten, die zich sterk met de ideeën van de beweging identificeren. Zij zijn de supporters van de FC Hezbollah, die dromen van eeuwige heldenroem door zich op te blazen als een 'levende bom' te midden van een Israëlische patrouille.

Jaber poneert de gedurfde stelling dat Hezbollah slechts zijdelings betrokken was bij het gijzelen van westerlingen in Libanon in de jaren tachtig. De ware aanstichter was Iran, schrijft ze. 'Hezbollah was slechts een van de protégés van Iran in Libanon. De Revolutionaire Garde had ook een geheime opdracht om, buiten Hezbollah om, agenten te rekruteren en een organisatie op te zetten voor een onbuigzame islamitische revolutie.' Zo was de Islamitische Jihad, die verantwoordelijk werd gehouden voor de meeste ontvoeringen, volgens haar niet meer dan een 'brievenbusfirma' van de hoofdvestiging in Teheran.

Iran maakte handig gebruik van de levendige markt in ontvoeringen die in Libanon was ontstaan, waarbij gijzelaars soms voor grof geld werden gekocht van 'freelancers'. De ayatollahs steunden elke ontvoering, zolang die hun politieke doelen maar diende. Soms waren het slechts pogingen van Libanese clans om hun in Europa vastzittende familieleden los te krijgen. Jaber probeert nieuwe stukjes van de legpuzzel op hun plaats te krijgen. Zo spreekt zij met de sji'itische arts uit wiens praktijk de Britse bemiddelaar Terry Waite in 1987 werd ontvoerd. Toen hij later navraag deed naar het lot van Waite, verwees Hezbollah hem naar de Iraanse ambassade in Beiroet. De Syrische geheime dienst was directer: 'Dokter, dit zijn de jachthonden van de Iraniërs.'

Bij de beschrijving van Hezbollahs terroristische schaduwzijde lijkt Jaber zichzelf bepaalde beperkingen te hebben opgelegd, misschien omdat zij wist dat haar anders de toegang tot Hezbollah voortaan zou worden ontzegd. Zo wordt niets gemeld over de relaties - op het gebied van logistiek en training - tussen Hezbollah en Palestijnse verzetsbewegingen als Hamas en Islamitische Jihad. Onvermeld blijft ook de aanslag op de Israëlische ambassade in Buenos Aires op 17 maart 1992, die plaatsvond nadat Israël Hezbollah-leider Abbas Musawi had vermoord. Voor Hezbollah geldt dit uiteraard als 'militaire informatie' over een oorlog die nog in volle gang is.

Tegenwoordig ontkent de Partij van God iets met de gijzelingen van doen te hebben, maar geeft toe de kidnappers toendertijd niets in de weg te hebben gelegd. Een woordvoerder: 'Werden we verondersteld de Amerikanen of anderen in deze kwestie te helpen? Waarom zouden we?' Maar Jaber pleit Hezbollah niet geheel vrij. De beweging wist heel goed wie achter de ontvoeringen zaten en gaf de kidnappers op zijn minst carte blanche in de gebieden die zij onder controle had, stelt zij.

Als onderwerp zijn de gijzelingen bij Hezbollah nog altijd taboe. Het kenmerkt de metamorfose van de beweging die haar door terrorisme bedoezeld blazoen probeert af te leggen om als een fatsoenlijke politieke beweging verder door het leven te gaan. De Hezbollah-leiders beginnen zich nu ook schoorvoetend te distantiëren van het idee om na de bevrijding van Zuid-Libanon door te vechten tot Jeruzalem.

Jaber concludeert dan ook dat Hezbollah zijn militaire verzet zal moeten stoppen op het moment dat Israël zich terugtrekt. Dat maakt Hezbollah tot een puur Libanese beweging met lokaal bepaalde doelen, die exact weet wanneer de tijd voor vrede is gekomen: namelijk als Syrië dat wil. Want zonder Syrië, de ware heerser in Libanon, kan Hezbollah niet overleven.

Leo Kwarten

Hala Jaber: Hezbollah - De meest geheimzinnige en gewelddadige organisatie ter wereld.

Vertaald uit het Engels door Frans Bruning.

Kosmos; 240 pagina's; ¿ 37,90.

ISBN 90 215 9378 5.

Meer over