nieuws

De pil die de nekslag voor het coronavirus kan betekenen

Producent Merck zegt een pil te hebben ontwikkeld die de kans om in het ziekenhuis te belanden of te sterven na corona met de helft verkleint. Is het de lang verwachte gamechanger die het virus op de knieën krijgt?

Molnupiravir is een pil die bij patiënten met een hoog risico op covid-19 het aantal ziekenhuisopnames of sterfgevallen met de helft kan verminderen. Beeld Merck
Molnupiravir is een pil die bij patiënten met een hoog risico op covid-19 het aantal ziekenhuisopnames of sterfgevallen met de helft kan verminderen.Beeld Merck

Het medicijn is vernoemd naar Mjölnir, in de Noordse mythologie de krijgshamer van Thor, de god van de donder, en als klopt wat de Amerikaanse farmaceut Merck er vrijdag over bekend heeft gemaakt dan heeft het inderdaad mythologische kracht. Molnupiravir is een pil die bij patiënten met een hoog risico op covid-19 het aantal ziekenhuisopnames of sterfgevallen met de helft kan verminderen en dat maakt het een hamer van formaat.

Een eenvoudige virusremmer, dat was wat nog ontbrak in het arsenaal aan behandelmogelijkheden tegen het coronavirus, een pil die je slikt als de eerste symptomen zich aandienen en die voorkomt dat het virus zich in het lichaam massaal vermenigvuldigt. Merck lijkt zo’n wonderpil nu in handen te hebben, hoewel de achterliggende gegevens over het onderzoek nog niet zijn geopenbaard.

Molnupiravir was in ontwikkeling als remmer van het griepvirus totdat in maart 2020 werd besloten de focus te verleggen. Met succes: het medicijn blijkt in staat om de kopieermachine van het coronavirus te blokkeren. Het werd beproefd bij een groep van 775 (ongevaccineerde) proefpersonen die een hoog risico hadden op een ernstig beloop van covid-19, vanwege hun leeftijd of een onderliggende ziekte.

Placebogroep

In de placebogroep moesten 53 mensen worden opgenomen van wie er acht stierven; in de groep die de virusremmer slikte, kwamen slechts 28 mensen in het ziekenhuis terecht, niemand overleed. Die resultaten waren zo overtuigend dat Merck, na overleg met de Amerikaanse medicijnautoriteit FDA, halverwege besloot om de studie stop te zetten. Als de FDA net zo enthousiast is over de werking, kan de pil nog dit jaar op de markt komen.

Molnupiravir. Beeld Merck
Molnupiravir.Beeld Merck

Molnupiravir wordt wereldwijd verwelkomd als een ‘gamechanger’, het zou weleens de definitieve nekslag voor het virus kunnen betekenen. Topimmunoloog Anthony Fauci, corona-adviseur van president Biden, sprak van ‘indrukwekkende resultaten’, de Amerikaanse regering heeft meteen 1,7 miljoen doses besteld.

Ook Nederlandse wetenschappers zijn enthousiast. ‘Precies wat we nog nodig hadden’, zegt hoogleraar interne geneeskunde Joost Wiersinga (Amsterdam UMC). ‘Dit stemt vrolijk’, zegt ook hoogleraar klinische epidemiologie Frits Rosendaal (LUMC).

De pil is geen alternatief voor vaccinatie, benadrukken de artsen, je kunt veel beter voorkomen dat je ziek wordt. Maar 14 procent van de Nederlandse volwassenen is nog altijd niet (volledig) gevaccineerd en er zijn bovendien risicogroepen van patiënten die ondanks vaccinatie weinig antistoffen aanmaken. ‘Het is daarom heel belangrijk dat we nu ook in een vroeg stadium meer behandelmogelijkheden hebben’, zegt Wiersinga, in het Amsterdam UMC medeverantwoordelijk voor de behandelrichtlijnen voor patiënten met covid-19.

Acht pillen per dag

De antivirale pil moet binnen vijf dagen na aanvang van de klachten worden geslikt en dat vervolgens vijf dagen achtereen, acht pillen per dag. Als de ziekte daarna toch doorzet, omdat patiënten te weinig antistoffen aanmaken, kan desnoods een tweede troef worden ingezet, zegt Wiersinga: een infuus met chemisch nagebootste antistoffen. Die antistofmedicijnen worden sinds kort ook in Nederland gebruikt, onderzoek laat zien dat ze het aantal ziekenhuisopnames en sterfte bij patiënten met een hoog risico met minstens 70 procent verminderen.

‘Dit is hoe je stapsgewijs een pandemie verslaat’, zegt Rosendaal tevreden, terwijl hij de fases opsomt. Eerst werden beperkende maatregelen ingevoerd, zoals de anderhalve meter afstand, die hebben voorkomen dat de situatie uit de hand liep. Snel daarna: tweedehands medicijnen, bestaande middelen (ontstekingsremmers en antistollingsmiddelen) die op de ic’s de sterfte bij ernstig zieke patiënten tot wel 30 procent verminderden. En toen ‘de echte gamechanger’: de vaccins die infecties voorkomen of milder laten verlopen en het risico op een ernstig beloop van de ziekte met ruim 90 procent laten dalen. Sinds kort is er met de antistofmedicijnen een vierde optie, waarmee het mogelijk is om na een infectie vroegtijdig in te grijpen. Nadeel van die antistoffen is dat ze in het ziekenhuis per infuus moeten worden toegediend. De antivirale pil is een stuk makkelijker in gebruik.

Op bevolkingsniveau zal de nieuwe pil niet veel uitmaken, denkt Rosendaal. ‘Ik wil het enthousiasme niet temperen, maar we zijn hier in de eindfase beland, dit middel voegt bij ons hooguit nog een paar procent toe aan de overwinning.’ Maar voor die ene patiënt die na een niertransplantatie angstig binnen zit omdat het vaccin niet werkt, kan het een geruststelling zijn dat er straks een medicijn is waarmee de ziekte vroeg de kop kan worden ingedrukt, zegt hij.

Timing cruciaal

Daarbij is de timing cruciaal: patiënten moeten na aanvang van de klachten heel snel met de pillenkuur beginnen want dan bevinden zich nog veel virusdeeltjes in het lichaam die kunnen worden aangepakt. Eenmaal in het ziekenhuis heeft de behandeling geen nut meer, zo is uit onderzoek gebleken. Dan heeft het virus al toegeslagen, en worden patiënten ziek doordat hun afweer ontspoort, legt Wiersinga uit. Dat betekent dat de virusremmer alleen kan worden ingezet als er snel en voldoende getest kan worden. Merck heeft aangekondigd de pil goedkoop beschikbaar te stellen aan arme landen maar het gebrek aan testcapaciteit zou daar nog weleens een obstakel kunnen vormen.

En dan is er nog een keerzijde: de prijs. De Amerikaanse overheid heeft er per dosis (van 40 pillen) ruim 600 euro voor betaald, schrijft The New York Times. Financiële analisten voorspelden vrijdag dat de pil farmaceut Merck jaarlijks weleens 10 miljard aan inkomsten kan gaan opleveren. De aandelenkoers van het bedrijf steeg onmiddellijk met 8 procent.

Waarmee de vraag zich opdringt voor wie de prijzige virusremmer beschikbaar zal komen. Alleen voor de mensen bij wie het vaccin niet werkt en die na een infectie buiten hun schuld te weinig antistoffen aanmaken? Of ook voor de mensen die zich bewust niet laten vaccineren? Dan doet zich straks de situatie voor, schetst Rosendaal, dat patiënten die een relatief goedkoop en effectief vaccin hebben geweigerd, geholpen moeten worden met een vele malen duurder geneesmiddel. ‘We zullen het doen hoor, maar het voelt toch vervelend.’

Meer over