De pijn van een gebroken illusie

Het waren blijmoedige tijden, de weken dat er zestig homo-paren per dag in de echt werden verbonden op het stadhuis in San Francisco....

Op de dag waarop de bijl viel zat Elizabeth Warren in haar kantoortje van het ontmoetingscentrum voor lesbo's en homo's ergens op de enorme campus van Stanford University, zo'n 50 mijl buiten San Francisco. Ze was een kleine vrouw met een vriendelijk gezicht, je zou niet denken dat ze pas 29 was.

Het bericht, vorige week donderdag, dat in San Francisco de homohuwelijken op last van de rechter waren stilgelegd, kwam als een slag in het gezicht. Het was van de burgemeester van San Francisco zo'n dappere daad geweest, het had veel homostudenten op Stanford het gevoel gegeven dat er geen reden was je te schamen.

De rechterlijke ingreep trof haar niet alleen als staflid van het centrum, het was ook een persoonlijke ontgoocheling. Zij en haar vriendin hadden trouwplannen. Echte trouwplannen, met de familie erbij en met bellen en slingers en alle attributen die bij een ceremonie horen. Het hoefde niet meer. Zelfs voor een spontane huwelijkssluiting-eux was het nu te laat.

Ze is oorspronkelijk van Ohio in het midden-westen van de vs. Geen plek om je veilig te wanen. Homo's worden er gezien als een ondermijning van het geordende bestaan. Elizabeth Warren: 'Die tegenstanders realiseren zich niet dat er talloos veel homoseksuelen zijn en dat ze op tal van manieren in sociale verbanden zijn opgenomen.'

Homo zijn in Ohio was niet leuk. Ze werd bedreigd, kreeg dode ratten thuisgestuurd, na het weekeinde trof ze berichten in haar e-mail, men had gezien waar ze was geweest, ze moest weten dat ze in de gaten werd gehouden, een vriendin was in elkaar geslagen. Ze zei: 'In Ohio kun je ontslagen worden, uit je appartement worden gezet, alleen maar omdat je gay bent. Er is geen wettelijke bescherming. Er is het gevoel dat je tot een restklasse behoort. Daarom was het zo belangrijk wat hier in San Francisco gaande was.'

Flower power

Op de dag voordat de bijl viel heerste in het stadhuis van San Francisco nog een argeloos soort blijheid, die de zwaarte van het gebouw als het ware ophief. Het gebouw was een echte Amerikaanse vergissing: een neoclassicistisch monstrum met dikke zuilen en veel marmer. Het was bijzonder om overal in de enorme hal plukjes mensen bijeen te zien met telkens twee mannen of twee vrouwen als het stralend middelpunt.

Werd hier nog gewoon heteroseksueel getrouwd of was de tent overgenomen? Inderdaad, de regie en de voorstelling werden inmiddels bepaald door de homobeweging.

De eerste dagen waren dagen van bestorming geweest. Op 12 februari had de kersverse en jonge burgemeester van de stad, Gavin Newsom, op eigen gezag het stadhuis opengesteld voor homo's die wilden trouwen. Met honderden waren ze eropaf gekomen. Intussen waren meer dan vierduizend homohuwelijken voltrokken, er lag een wachtlijst van 2600 aanvragen die nu werd afgewerkt in een voor de ambtenaren hanteerbaar tempo van zestig per dag.

In het stadhuis van San Francisco heerste de sfeer van de flower power, popcultuur in zijn zachtmoedigste variant die hier in de tweede helft van de jaren zestig tot bloei was gekomen.

Dat klimaat van love and understanding was helemaal terug. 'Dit is de gelukkigste plek op aarde', had Mable Teng, hoofd van de dienst van huwelijksregistratie gezegd en ze had niet willen overdrijven. 'Je hoeft niet naar Disneyland te gaan om geluk te zien.'

Bevrijdingsfeest

Het was waar tot donderdagmiddag 11 maart 14.33 uur. Toen ging met een klap het loket dicht, nadat het Hooggerechtshof van Californiet onmiddellijke ingang had bevolen dat het in elk geval voorlopig afgelopen moest zijn met het bevrijdingsfeest.

'Nu weet ik hoe zwarte Amerikanen zich voelden toen ze probeerden stemrecht te krijgen', zei een ontgoochelde veertiger die zijn moeder uit Dallas had laten overvliegen voor een huwelijk dat niet voltrokken zou worden. Twee bebaarde, stevige mannen in smoking, een bloemenkrans om de nek stonden ieder voor zich stijf en stram in de grote hal van het stadhuis hun woede te verbijten. Voor hen was de uitspraak van het hof een uur te vroeg gekomen, ook hun trouwerij was afgeblazen. 'Dit is vooral zo pijnlijk', zei Elizabeth Warren in haar kantoor aan Stanford University, 'omdat we aan het succes geroken hebben en dachten dat het binnen bereik lag. Het is de pijn van de gebroken illusie.'

Vreugdevuur

Maar de dag daarvoor was dus nog zonder zorgen geweest en Marloes Schoonheim (27) en haar vrouw Marjan Onrust (37) waren opgewekt begonnen hun trouwdag van vrijdag 13 februari nog eens over te doen. Geen detail werd overgeslagen, elk moment van het vreugdevuur dat zij in het stadhuis van San Francisco hadden ervaren, werd aanschouwelijk gemaakt. Hoe ongelooflijk lang de rijen waren geweest van wachtenden, hoe uitgelaten de atmosfeer, hoezeer zijzelf in spanning hadden gezeten over de vraag of ook buitenlandse vrouwen, die weliswaar tijdelijk in Californioonden, konden deelnemen aan wat als een historische happening werd gezien. 'De adrenaline zat tot in mijn wenkbrauwen toen we eindelijk tot de registratie werden toegelaten.'

Marloes Schoonheim had dreadlocks in het haar, ze was niet opdringerig, wel aanwezig. Ze was op een beurs naar Stanford gekomen om een halfjaar onderzoek te kunnen doen als historisch demografe. Ze breide. Ze had altijd haar breiwerk bij zich. Ze was lid van een vrouwenbreiclub. 'Breien is heel cool.'

Marjan Onrust, meer beschouwend, lang en blond, werkte als socioloog een aantal jaren in de it-sector in Silicon Valley. De twee vrouwen hadden elkaar ontmoet op de motorclub in Nederland. Het was echte liefde geweest, bijna op het eerste gezicht.

Natuurlijk hadden ze ook in Nederland kunnen trouwen en misschien was dat voor de families ook wel aardiger geweest. Maar trouwen in San Francisco was in zeker opzicht ook een demonstratie.

Toen ze op hun rondleiding door het stadhuis tegen twee zojuist getrouwde mannen aanliepen en hun eigen huwelijk ter sprake kwam, zei Marloes: 'We wilden deel uitmaken van de politieke en emotionele gebeurtenis. We wilden ook het statement maken.'

Het statement stuitte op tegenstand. Grote delen van Amerika hadden in de weken van de bestorming met verbijstering naar San Francisco gekeken. Waarom werd deze criminaliteit niet gestopt? Dit was toch tegen de wet? In elk geval was het tegen Gods wet. In de New York Times vertelde een lesbisch lid van het Huis van Afgevaardigden in Georgia dat ze vriendelijk verzocht werd niet toe te treden tot een commissie van onderwijs en opvoeding. 'Mij werd gezegd dat de mensen mij als een pedofiel zouden zien.' Als sommigen van haar conservatieve collega's in het Huis merkten dat zij de enige was in de lift, wachtten ze graag op een volgende.

Het homohuwelijk is meer dan dit diep religieuze en overwegend conservatieve land kan verdragen, zo lijkt het. En er wordt niet gerelativeerd, in tegendeel, er wordt oorlog gezocht.

Marjan Onrust: 'So what? Hoe is de slavernij afgeschaft? Ik ben bang dat er geen andere weg is.'

Marloes Schoonheim: 'Anders dan in het verzuilde Nederland richten religieuze groeperingen in Amerika zich naar buiten. Ze moeten wel, anders verliezen ze terrein, financieel en politiek. Dat maakt dat ze hard schreeuwen en buitengewoon missionair zijn.'

Een leven lang dom

Het lijkt op een klassenstrijd, deze keer niet langs economische lijnen, maar in culturele zin. Kunnen zij zich voorstellen dat veel Amerikanen zich bedreigd voelen in hun gezinsrust door de opkomst van nieuwe categorieals homo's en alleenstaanden?

Marjan: 'Alleen als je begrijpt hoe weinig Amerikanen dikwijls weten van andere levensstijlen. In Nederland wordt nagenoeg iedereen bereikt door een minimale hoeveelheid informatie en scholing. Daarvan is in de vs geen sprake. Het kennisniveau van de mensen die van de highschool komen is om te janken. Ik zeg het maar ronduit: erg veel mensen in de vs blijven een leven lang dom. Dat bevordert niet de ontvankelijkheid voor het nieuwe.'

Marloes: 'Het is een onmetelijk groot land. Je wordt hier opgevoed met de idee dat Ame rika de wereld is. Waarom zou je over je grenzen kijken om het onbekende te leren kennen? Toch zullen ze eraan moeten wennen. Homoseksuelen komen niet uit het blik. Ze zijn er. Overal. In elke stad maken ze deel uit van de samenleving, ook in de steden waar men dat liever niet wil weten.'

Waarom willen ze eigenlijk trouwen?

Marloes: 'Omdat we onze emancipatie achter de rug hebben. We willen ook een plek onder de zon. We zijn net heteroseksuelen. Ik ben door mijn ouders met dezelfde waarden opgevoed als mijn broer die het fijn vindt te trouwen. Vind je het dan gek dat ik het ook wil?'

Trouwen is truttig.

Marjan: 'Vonden wij ook. Ooit.'

Marloes: 'Wat nou truttig. Mijn huwelijk is niet truttig.'

Geheim

Op de campus van Stanford University meldden zich twee engelachtige figuren, de een was blond, de ander donker. Het waren kleine, lacherige meisjes, beiden afkomstig uit Utah, een van de meest conservatieve staten van Amerika, ze waren 22 en op maandag 16 februari waren ze in San Francisco met elkaar getrouwd.

Megan Plumbee en Becca Wilhelm zaten op dezelfde highschool in Salt Lake City. Ze maakten deel uit van een club van zes hartsvriendinnen. Sinds 1998 waren ze verliefd op elkaar. Ze wisten niet dat ze gay waren, het was een hele verrassing en vooral was het een groot en diep geheim. Toen ze het, ziek van het draaien en liegen, aan het eind van het jaar vertelden aan de vriendin die ze nog het meest vertrouwden, was de reactie: 'Dit wordt de ergste Kerstmis van mijn leven.'

Becca groeide op in een gezin van Mor mo n en. Elke ochtend om zes uur op voor bijbellezing. Mormonen accepteren homoseksualiteit zolang erover wordt gezwegen en de relatie niet wordt beproefd. Een jaar geleden vertelde Becca haar moeder van haar liefde. Die nam haar met twee handen bij de schouders en riep: 'Nee, je bent niet gay, het is niet waar, je bent niet gay.'

Bij Becca thuis was Megan nog steeds welkom. Maar er werd nooit over hen gesproken als een stel. Toen Becca vanuit San Francisco haar moeder belde om te zeggen dat ze getrouwd was, zei deze: 'Gelukkig ben je dan niet promiscue.'

Ze hadden tot dan toe veel gelachen, de twee meisjes, maar toen zei Megan opeens heel scherp: 'Verschrikkelijke taal. Maar het geeft aan hoezeer wij het recht nodig hebben om te trouwen. Want zelfs voor deze afschuwelijk achterlijke mensen is onze gehuwde staat toch in zekere zin een vorm van erkenning.'

Elizabeth Warren, het staflid van het ontmoetingscentrum op Stanford, had eerder gezegd dat ze niet gelooft in de mogelijkheid de culturele kloof te overbruggen. 'Hetzelfde verhaal geldt voor raciale gelijkheid', zei ze. 'Voor de wet is het geregeld. Maar er bestaat nog steeds op grote schaal cultureel racisme in de vs. De wet stelt juridische normen, maar dat betekent niet dat er culturele overeenstemming bestaat. Op lange termijn kan alleen een sociale revolutie de verschillen in ras, geslacht en welstand in dit land oplossen.'

Ze glimlachte op de vraag of ze dacht het mee te zullen maken.

Meer over