De piano van Maidan doet het niet meer

De revolutie in Kiev twee jaar geleden is uitgemond in een teleurstelling voor velen. Wat blijft is de hunkering naar Europa en de weerzin tegen Moskou.

Tom Vennink
Het monument voor de slachtoffers van twee jaar geleden op het Maidan-plein, Kiev. Beeld Arthur Bondar
Het monument voor de slachtoffers van twee jaar geleden op het Maidan-plein, Kiev.Beeld Arthur Bondar

Met stoffer en blik veegt Viktor wat sigarettenpeuken van de piano op het onafhankelijkheidsplein in Kiev. Dit is de piano waarop demonstranten twee jaar geleden vol moed liederen speelden tijdens de revolutie op het plein. Nu staat de piano onder een oud zeil. De hamertjes van het instrument zijn hopeloos vastgelopen.

Zo is het ook met het land, zegt schoonmaker Viktor (49) op kapotte Nikes. 'Ik verwachtte veel van de revolutie. Maar iedereen met macht is nog steeds zo corrupt als de pest.'

Van een overwinningssfeer is op Maidan weinig meer te merken. Om de hoek van het plein, in het parlement, moet premier Jatsenjoek zich dinsdag verantwoorden voor de trage hervormingen in Oekraïne. Het volk heeft het vertrouwen in zijn ploeg al lang verloren. De ene na de andere hervormingsgezinde minister stapte op. Naar eigen zeggen omdat hun plannen werden geblokkeerd door mensen uit het oude systeem: de politici die nog altijd naar het pijpen van de oligarchen dansen in ruil voor financiële steun voor de strijdkrachten in het oosten van het land.

Het enige teken van de overwinning zijn de Europese vlaggetjes in een hoek van het plein. Ze wapperen bij de neergezette fotootjes van de meer dan honderd demonstranten en agenten die omkwamen bij de gevechten op Maidan. De demonstranten pikten het niet dat president Janoekovitsj onder Russische druk weigerde een associatieverdrag met de EU te tekenen.

Het associatieverdrag gaat er nu komen. Er is geen Russische regering die dat met wat druk gaat voorkomen. Alleen Nederland houdt er op 6 april nog een raadgevend referendum over.

Als Viktor om half acht 's ochtends met een vol blik afval Maidan afloopt, komt het Oekraïense leven van na de revolutie op gang aan het plein. Eigenaren van de vele nieuwe cafeetjes en restaurants draaien de deuren van het slot. In het pasgeopende restaurant Hebzuchtige Eland drinkt bedrijfsleider Marina Borovik (24) een kop koffie. Ze is teleurgesteld in de corrupte overheid, zegt ze, maar ze ziet kansen. 'De hele Russische markt is verdwenen uit Oekraïne. Dat gat moet worden gevuld. Daar kunnen Oekraïners en Europeanen nu van profiteren.'

Want Borovik wil maar al te graag dat er meer Europeanen komen. 'Ik ben de laatste jaren veel in Bulgarije geweest. Ik heb gezien hoe de situatie voor bedrijven daar is verbeterd door meer samenwerking met Europa.' Ze is dan ook groot voorstander van het associatieverdrag.

Motie van wantrouwen

De inwoners van Kiev verlangen naar nieuwe politici, maar het parlement besloot gisteren de impopulaire premier Jatsenjoek een tweede kans te geven.

Bij de piano op het plein doet Galina Syvasjenko (79) een brief in de bus van het oude postkantoor. Voor haar is er maar één oplossing voor de problemen in het land: breken met het lange verleden onder Russische invloed. 'Mensen zijn hun principes verloren, ik heb het zelf gezien. Ik noem communisten prostituees in jeans. Ze doen nu alles voor geld, de ergste dingen.'

Ze zou willen dat haar land van Europa zou leren. 'Daar hebben mensen nog respect voor elkaar en zijn de regels strenger. Als we weten dat het model van Europa werkt, waarom zouden we het wiel dan opnieuw uitvinden?'

Niet iedereen op Maidan is met zijn hoofd bij een toekomst in Europa. De Europese vlaggetjes vallen op het plein in het niet bij de verwijzingen naar de oorlog. 589 kilometer is het naar Donetsk zegt de wegwijzer in het hart van het plein. Tientallen borden met grote foto's tonen Oekraïense soldaten aan het front. Sommigen bebloed op een brancard. Om die beelden kun je niet heen.

Galina Syvasjenko. Beeld Arthur Bondar
Galina Syvasjenko.Beeld Arthur Bondar

Aleksander, 27 jaar en verkleed in een pandapak, loopt er de hele dag tussen als entertainer. 'Mijn zwager ging naar de oorlog en kwam als invalide terug', zegt hij vanuit het pandapak. 'Europa kan mij niks schelen. Ik wil gewoon vrede in mijn land.'

Vier jaar werkt Aleksander nu als pandabeer, twaalf uur per dag. Hij sliep een tijdje geregeld in de tunnel tussen de twee helften van het plein. 'Er is wel werk, maar met het loon kun je niet eens brood kopen. Als pandabeer probeer ik positieve emoties te brengen voor mensen hier en voor mezelf.'

Het probleem volgens de meeste voorbijgangers is dat de politici nog steeds dezelfde zijn als die van voor de revolutie. De mensen die in de winter van 2013-2014 maanden op het plein bivakkeerden, zijn maar in beperkte mate op de plekken terechtgekomen waar beslissingen over het land worden gemaakt.

Aleksander in poseert een van de pandabeerpakken. Beeld Arthur Bondar
Aleksander in poseert een van de pandabeerpakken.Beeld Arthur Bondar

Micheïl Saakasjvili

Een van de toenmalige demonstranten rookt aan het begin van de avond een sigaretje in de luwte van een legerwagen. Anna Stoljar (25) vertrouwt maar één hervormer in de politiek: de Georgiër Micheïl Saakasjvili. 'We moeten de regering radicaal veranderen', zegt ze. 'Alleen dan kunnen we onszelf geloofwaardig maken voor Europa.'

Wat het associatieverdrag precies inhoudt weet ze niet, maar als het Oekraïne dichter naar Europa brengt, is het goed. Want Stoljar, personeelsmanager bij een marketingbedrijf, hunkert naar Europese waarden als democratie en transparantie. Weg van Russische invloed. Stoljar: 'Je moet Oekraïne zien als een klein bootje dat probeert weg te varen van een groot zinkend schip. Maar de draaikolk trekt ons terug. Ik hoop dat we het halen.'

Als de nacht valt, verzamelen zich wat jongeren en daklozen in de ondergrondse passage tussen de ene en de andere helft van Maidan. Een groepje van acht economiestudentes opent een plastic fles mixdrank. Het is de 19de verjaardag van Oksana Mikoelska. 'Wij zijn de economen die het land gaan veranderen', lacht Mikoelska met een bekertje drank in haar hand. 'We moeten alleen nog zorgen dat we een plekje krijgen tussen de oude economen.'

Anna Stoljar. Beeld Arthur Bondar
Anna Stoljar.Beeld Arthur Bondar

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over