Opinie

'De oproep moet zijn: trek er op uit! Laat je masseren! Leg een biljartje!'

Je zou verwachten dat Rutte er alles aan doet om zijn onverwoestbare optimisme over te brengen op zijn almaar somberder volk. Dat Wilders, vrij naar zijn roemruchte voorganger, Ingrid zou aansporen: 'Ach mens, ga toch shoppen!' Niets van dat al. 'In het Catshuis broeden ze op een plan om de Nederlandse consument verder schrik aan te jagen', dat betoogt econoom Rens van Tilburg.

OPINIE - Rens van Tilburg
Mickey Mouse in Disneyland in Parijs. Beeld AFP
Mickey Mouse in Disneyland in Parijs.Beeld AFP

Op 27 september 2001, ruim twee weken nadat terroristen op het World Trade Center invlogen en minder dan twee weken voordat de bommen van operatie Enduring Freedom op Afghanistan neerdaalden, voegde de Amerikaanse president George Bush zijn angstige volk toe: 'Eén van de grote doelen van onze oorlog is het herstellen van het vertrouwen in de luchtvaartsector.' Een groot doel dat Bush direct tot menselijke proporties en concreet handelingsperspectief terugbracht: 'Ga aan boord, vlieg naar Disney World en geniet ervan'.

Vorige week kende Nederland ook een '9/11'-momentje. Het Centraal Bureau voor de Statistiek rapporteerde over het consumentenvertrouwen. Het afgelopen jaar is dit cijfer in Nederland sterker gedaald dan waar ook in Europa. Waar in het eurocrisisjaar de somberheid van de gemiddelde Europeaan met zo'n 6 procent toenam, somberde de Nederlandse consument er maar liefst 30 procent bij.

De toch al in recessie verkerende Nederlandse economie kan zo'n in depressie verzinkende consument er niet goed bij hebben. Dat de westerse wereld over alle verschillen heen ook een grote eenheid kent, bleek uit de oproep waar dit alles Volkskrant- columnist Bert Wagendorp toe aanzette. Met George Bush (al verwees hij zelf naar Karl Popper als inspiratiebron) riep hij zijn lezers op: 'Doet heden allen een Grote Aankoop'. Een oproep die onze liberale premier uit het hart gegrepen moet zijn. Je zou verwachten dat Rutte er alles aan doet om zijn onverwoestbare optimisme over te brengen op zijn almaar somberder volk. Dat Wilders, vrij naar zijn roemruchte voorganger, Ingrid zou aansporen: 'Ach mens, ga toch shoppen!'

Schrik
Niets van dat al. In het Catshuis broeden ze op een plan om de Nederlandse consument verder schrik aan te jagen. Omdat het praktisch onmogelijk is onze tekorten volledig op de allerarmsten van deze wereld af te wentelen, richt het kabinet zijn vizier nu op de laagste inkomens in eigen land. Maatregelen als de nullijn, een btw-verhoging en eigen bijdragen in de zorg raken deze groep hard. Zij zal noodgedwongen haar consumptie verder terugschroeven. De hoge inkomens, die geen biertje of Grote Aankoop zullen laten staan omwille van een beetje extra belasting, ontziet het kabinet.

Toch is het goed dat Rutte niet oproept tot wezenloos door consumeren. Nederlanders zullen moeten leren leven met 'minder meer'. De schuldenlast, vergrijzing, klimaatverandering, grondstoffen- en voedselschaarste dempen de komende jaren de economische groei. Dat hoeft geen onoverkomelijk probleem te zijn. We zijn al een rijk land. We zullen ons wel moeten aanpassen.

Bush heeft na 11 september zijn land nooit voorbereid op veranderingen, nooit gevraagd om opofferingen. De Amerikanen deden hun patriottische plicht door naar Disneyland te vliegen en in nog grotere auto's te rijden. Zo de afhankelijkheid van olie uit het Midden-Oosten vergrotend. Door de oorlogen in Afghanistan en Irak nam de overheidsschuld toe van zes biljoen dollar in 2001 naar tien biljoen in 2008. Eind 2008 explodeerde de kredietbom onder deze oorlogseconomie. De overheidsschuld liep verder op naar nu meer dan 15 biljoen dollar.

De Nederlandse consument moet zich niet verder in de schulden steken. De aandacht moet verlegd van 'meer' naar 'beter'. Gestaag toenemende welvaartskwalen als obesitas, gokverslaving, eenzaamheid en stress lossen niet op met nog meer economische groei. De politiek moet kiezen. Niet blind 'de economie' stimuleren, maar enkel economische activiteiten waar mensen echt wat aan hebben. Dat betekent dat werkgelegenheid voor alles gaat, een laag btw-tarief voor de kapper en een hoog tarief voor auto's. De toenemende inkomensongelijkheid kan steeds minder worden vergoelijkt door te wijzen op een als geheel groeiende taart. De politiek moet zich weer druk gaan maken over het eerlijk verdelen van de taart.

Geluk
Dit alles hoeft geen recept te zijn voor schaarste, armoede en achteruitgang. Het vorige week verschenen World Happiness Report van de Verenigde Naties benadrukt dat in rijke landen als Nederland geluk meer afhangt van sociale factoren dan van inkomen. Echte geluksmomenten zijn het gevolg van kleine onverwachte dingen, niet van Grote Aankopen.

De oproep moet daarom zijn: trek er op uit! Geniet van de natuur! Lees een boek! Laat je masseren! Leg een biljartje! Ga lekker lang tafelen met vrienden! Dat levert misschien minder groei op, het is en voelt wel als vooruitgang. Dat geeft de burger moed, en wie weet, de consument vertrouwen.

Rens van Tilburg is econoom en columnist voor de Volkskrant.

Meer over