De ongekende wilskracht van Der Jan

Na vijftien maanden gedwongen rust is Jan Ullrich terug. En hoe! Hij maakt indruk met het wielertenue van vroegere helden en fietst met een ongekende wilskracht....

Door Mark van Driel

Jan Ullrich zet zich in de deuropening van de bus. De ploegentijdrit is achter de rug, zijn visie op de opmerkelijke derde plaats van Team Bianchi wordt verwacht. De gebruikelijke woorden vallen: pijn, afzien, verzuring. Verraderlijke woorden, want de ogen van de renner spreken andere taal. Hij heeft genoten.

Ullrich hoeft deze Tour niet te vlammen, het mag. Het zou onredelijk zijn om topprestaties te verlangen, vindt de ploegleiding, van een renner die vijftien maanden geen wedstrijden reed. Een knieblessure, een schorsing wegens het gebruik van amfetamines en het faillissement van Team Coast, kortstondig zijn werkgever, hielden hem tot eind april aan de kant.

Hoeven, mogen - het zijn begrippen waarmee de leidinggevenden van Team Bianchi schermen. Maar na zijn opmerkelijke prestaties in de eerste week lijkt deze vraag belangrijker: wat wil Jan Ullrich zelf?

Naar de motieven van de eenmalig Tourwinnaar (1997) is de afgelopen jaren vaker gezocht. De resultaten stemden niet vrolijk. Ullrich, volgens wielerkenners in aanleg een betere renner dan Lance Armstrong, fietste voor geld. Een broodrenner werd hij genoemd. Hij maakte zijn uren en boekte met enige regelmaat degelijke prestaties. Hij voldeed, kortom, aan zijn verplichtingen.

Meestal tenminste.

Vorig jaar ging het faliekant fout. Zijn eerdere misdragingen (kilo's aankomen in de winter, te weinig kilometers maken) verbleekten bij de gebeurtenissen in de aanloop naar de Tour de France.

Ullrich was doorgereden nadat hij, met teveel alcohol op, zijn Porsche in een fietsenrek had geparkeerd. En hij werd betrapt op het gebruik van amfetamines, een verboden stimulerend middel.

Op de dag dat in Luxemburg de Tour van start ging, begon de gevallen vedette aan een openbare biecht die gedurende anderhalf uur live op de Duitse televisie werd uitgezonden. Zijn verklaring over de positieve dopingtest leidde slechts kortstondig tot discussie; hij zou de avond voor de onaangekondigde controle in een café een xtc-pilletje hebben geslikt.

Wat de gemoederen werkelijk bezighield was de toekomst van Ullrich. Zou hij breken met Team Telekom, de werkgever die hij trouw was gebleven sinds zijn debuut in de wielersport, in 1994? Zou hij na een schorsing nog op hoog niveau kunnen terugkeren? Of zou hij zijn loopbaan simpelweg beëindigen en de wielersport de rug toekeren?

Oud-renner Jacques Hanegraaf, het brein achter Ullrichs huidige ploeg en tussen 1996 en 2000 als sponsoradviseur werkzaam bij Team Telekom, werd niet vrolijk van de televisiebeelden. 'Ik zag een renner die problemen had, niet wist wat er gebeurde, niet wist wat er rondom hem heen was ontstaan.'

Hanegraaf (42) kon slechts gissen naar Ullrichs werkelijke gevoelens. Hij had geen bemoeienis met Telekom meer. Maar toen hij begin dit jaar werd aangezocht door Rudy Pevenage, Ullrichs mentor en ploegleider, om de problemen bij Team Coast te helpen oplossen, begreep hij al snel dat de Duitser een metamorfose had ondergaan. Hij maakte kennis met een wilskrachtige, gemotiveerde, om niet te zeggen hongerige, renner.'Jan weet precies wat hij wil', zegt de voormalig winnaar van de Amstel Gold Race en tweevoudig geletruidrager. 'De overtuiging komt nu van binnenuit. Dat is het verschil met vroeger. Hij voert geen opdrachten uit omdat het opdrachten zijn. Het zit in zijn hoofd. Hij weet wat nodig is. Hij wil het doen.'

Het keerpunt voor Ullrich, zeggen Hanegraaf, Pevenage en Der Jan zelf, was de presentatie die vorig jaar oktober in Parijs werd gehouden als opmaat voor het honderdjarig bestaan van de Tour. Alle oud-winnaars waren uitgenodigd voor de ceremonie ter ere van het glorieuze Tourverleden. Daar stond hij, te midden van levende legendes. Felice Gimondi, Eddy Merckx, Greg LeMond en Miguel Indurain. Nog geen 29 was hij, de jongste van allemaal.

Het raakte hem dieper dan hij voor mogelijk had gehouden. Voor het eerst voelde hij dat hij deel uitmaakte van een kleine familie, een broederschap van mannen die in Parijs de gele trui in ontvangst hebben mogen nemen. 'Tot dat moment', zei Ullrich deze week in de Franse sportkrant L'Equipe, 'had ik nooit begrepen wat, vanuit het perspectief van de wielergeschiedenis, de werkelijke waarde van mijn zege in 1997 was.'

Ullrich besefte dat zijn plaats in die geschiedenis niet vaststond. Met één zege zou hij weliswaar tot in lengte van dagen deel blijven uitmaken van het broederschap, maar zijn plek in de pikorde lag niet vast. Hij kon hogerop, anders dan eenmalige winnaars als Jan Janssen, Joop Zoetemelk of Bjarne Riis.

'Jan besefte dat hij in een traditie stond', zegt Hanegraaf. 'Maar hij realiseerde zich ook dat hij nog historie kon schrijven. Het boek was niet dicht. Het boek mocht niet dicht zijn.'

Ullrich trainde al volop toen Hanegraaf zich eind januari begon te bemoeien met zijn toekomst. Hij zat weliswaar een schorsing uit van een half jaar (eind maart was de periode afgelopen), maar de Brabander herinnert zich dat de Duitser zonder morren zijn kilometers maakte. Er was geen sprake meer van overgewicht, zoals vroeger.

Hoewel de 29-jarige renner vastberaden werkte aan zijn rentree, dreigden er ernstige problemen. Team Coast, de Duitse ploeg die hem wist in te lijven na zijn breuk met Telekom, kon de salarissen van de renners niet betalen - een gevolg van Ullrichs hoge honorarium, beweren boze tongen.

De internationale wielerunie UCI dreigde de ploeg meermaals uit te sluiten als geen orde op zaken werd gesteld. In april werd de ploeg daadwerkelijk voor enkele weken geschorst.

Terwijl Ullrichs deelname aan de Tour steeds onzekerder werd, was Hanegraaf achter de schermen druk in de weer met het zoeken naar oplossingen voor het geldgebrek. De buitenwacht hield rekening met het vertrek van de Duitser naar een ploeg die niet zeker was van Tourdeelname: een contract met Ullrich staat vrijwel gelijk aan een startbewijs. Maar de renner legde zijn lot in handen van Hanegraaf.

In mei kwam de Brabander met wat hij beschouwt als een droomsponsor: Bianchi. Niet dat het Italiaanse rijwielconcern veel geld te besteden heeft. Integendeel. Verhoudingsgewijs is het bedrijf te klein om de kosten van een topploeg op te brengen, zegt Hanegraaf. Alle rennerscontracten moesten worden herzien (ook Ullrich moest inleveren). De jaren zestig', zegt Hanegraaf. 'Die foto heb ik met een plamuurmes losgewrikt en aan de ontwerpers gegeven. Dit is het, heb ik gezegd. Dit moet het worden.'

Ullrich ervaart de associatie met idolen uit het verleden allerminst als belastend. Hij geniet ervan. Misschien was zijn motivatie niet minder geweest als hij de Tour had gereden in het tenue van Team Coast. Maar nu hij rijdt in de kleuren van Bianchi is hij niet te beroerd om toevallige verbanden op waarde te schatten.

Zijn liefde voor de wielersport keerde terug bij een ceremonie ter ere van vroegere helden. En nu krijgt hij de kans om geschiedenis te schrijven met het merk dat door twee van hen is grootgemaakt.

'Het is een eer om dezelfde kleuren te mogen dragen als Fausto Coppi en Felice Gimondi', zei Ullrich in L'Equipe. 'Dat ik met deze mannen wordt geassocieerd, dat ik verkozen ben om hun merk opnieuw in het peloton te lanceren, motiveert me werkelijk om het beste uit mezelf te halen.'

Wat Ullrich wil -verder zoeken naar het antwoord lijkt niet nodig. Maar kan hij Lance Armstrong afhouden van een vijfde Tourzege?

De Amerikaan houdt rekening met hem. De vierde plaats in proloog en de derde in de ploegentijdrit (met een team dat als gevolg van de sponsorperikelen niet eenmaal kon oefenen op het gecompliceerde onderdeel) hebben indruk gemaakt. Drie weken geleden, in de Ronde van Zwitserland, liet Ullrich bovendien zien dat hij de Alpen aan kan.

En dan is er de wetenschap dat Ullrich de vorm razendsnel kan vinden, het kenmerk van een wielertalent. Het mooiste voorbeeld daarvan is de Vuelta van 1999. De Duitser, net hersteld van een knieblessure, begon de koers als een training ter voorbereiding op het WK. Drie weken later bleek hij de sterkste in de ronde.

Vijfvoudig winnaar Miguel Indurain heeft Ullrich inmiddels de favoriet voor de zege genoemd.

Hanegraaf tempert de verwachtingen. Hij blikt het liefst vooruit naar volgend jaar, al laat hij zich met alle plezier verrassen door de renner, die kort voor de Tour vader werd van een dochter. 'We mogen niet te veel verwachten. Het zou een Godswonder zijn als hij nu al rijles geeft in de bergen. Het feit dat hij weer het hoogste nastreeft is al geweldig.'

Ullrich waagt zich niet aan voorspellingen. Hij respecteert Armstrong, maar acht hem niet onverslaanbaar. L'Equipe tekende een voorzichtige waarschuwing op uit zijn mond. 'Als je fysiek minder bent dan Lance is er in de Tour geen enkele tactiek waarmee hij te verslaan is. Ik ben nooit vanaf de start 100 procent fit de strijd met hem aangegaan. Ik wil wel eens zien wat er gebeurt als me dat wel lukt. Gewoon, om het weten.'zoektocht naar co-sponsors is nog volop gaande.

De waarde van Bianchi ligt op het emotionele vlak. Met de terugkeer van het fameuze wielermerk wordt het verleden nieuw leven ingeblazen, meent Hanegraaf. Eindelijk is er weer een fietsenfabrikant hoofdsponsor, zoals gebruikelijk was voordat financiële instellingen en multinationals in telecommunicatie het heft in handen namen.

De naam Bianchi roept bij velen herinneringen op aan de gloriedagen van het Italiaanse wielrennen, toen de prestaties van Fausto Coppi en Felice Gimondi mythische proporties kregen. Het opvallende tenue van de ploeg verwijst rechtstreeks naar die jaren. Het ontwerp is hetzelfde, alleen de kleur wijkt enigszins af. Het vroegere hemelsblauw is vervangen door een variant van groen. Celesta, noemt Gimondi (61) de kleur liefkozend. De oud-renner is nauw betrokken bij de ploeg.

'Bij mijn fietsenmaker in Sint Willebrord hing een foto aan de muur van Team Bianchi uit de

Meer over