Reportage

De nieuwe ‘Rutte 2.0’ lijkt meer op een ‘Rutte 1.2’: een iets aangepaste versie van het oude succesmodel

De ‘nieuwe Rutte’ lijkt verdacht veel op de oude, zoals we die al jaren kennen. Tijdens het debat over de regeringsverklaring was Mark Rutte weer helemaal de oude. Een confrontatie met Wilders, complimentjes voor de oppositie, zonder toezeggingen te doen, en lastige vragen doorverwijzen naar vakministers. ‘U kunt ons erop afrekenen dat we ons stinkende best doen.’

Ariejan Korteweg
Premier Mark Rutte op de tweede dag van het debat over de regeringsverklaring. Op de voorgrond Jesse Klaver (GroenLinks). Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Premier Mark Rutte op de tweede dag van het debat over de regeringsverklaring. Op de voorgrond Jesse Klaver (GroenLinks).Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Wie gedacht had dat bij de ‘radicale ideeën’ en ‘het nieuwe elan’ ook een nieuwe Rutte hoort, weet sinds woensdag, de tweede dag van het debat over de regeringsverklaring, beter. De goeie ouwe Rutte is terug, van helemaal niet ver weg geweest. Hij kan niet anders. Dat zegt hij ook zelf, als naar een debat met hem als VVD-fractieleider wordt verwezen: ‘Ik geloof niet in petten. We blijven dezelfde persoon.’

Rutte-watchers waren het erover eens: sedert 1 april, het debat waarin hij aan een voor hem voortijdig einde van zijn politieke loopbaan ontsnapte, was de minister-president zichzelf niet. Er zat kramp in de mimiek, stroefheid in de teksten, de vanzelfsprekendheid was weg. Die remmingen smolten op de dag in december waarop informateurs Remkes en Koolmees hun eindverslag opleverden en Rutte tot formateur werd benoemd.

Het is geen Rutte 2.0 die woensdag zowat de hele dag glimlachend achter het katheder staat, maar een Rutte 1.2: een misschien op details iets aangepaste versie van het eerdere succesmodel. Dat draait aan het begin nog wat stroef, als het over de dreiging op onze oostflank gaat, een onderwerp dat de Tweede Kamer doorgaans kopschuw maakt.

Klassiek Rutte-Wilders duet

Maar als Farid Azarkan (Denk) hem expliciet vraagt te reageren op de commotie van een dag eerder, toen Geert Wilders (PVV) hoofddoekjes, dubbele nationaliteiten en de zus van een Kamerlid op de korrel nam, is de ban gebroken. Rutte zegt dat hij nog nooit zo’n zwak verhaal van Wilders heeft gehoord, en dat hij hiermee door een ondergrens zakt. Het blijkt de inzet voor een klassiek Wilders-Rutte duet. Zo heeft de minister-president een vraag van een oppositie-Kamerlid nodig om tot zijn statement te komen.

Wat daarna volgt, is het spel van de hamer en de dans, dezelfde als waarmee Rutte III dacht corona onder de duim te houden. Waarbij het de Kamer is die deze keer de hamer hanteert, waarna Rutte wegdanst voordat hij wordt vastgespijkerd. Dat de koopkracht voor iedereen terugloopt? Daar moet het kabinet eerst heel precies naar kijken. De koppeling van de AOW aan het minimumloon terughalen? ‘Dat ga ik vandaag niet toezeggen.’ Het kabinet afrekenen op 100 duizend woningen per jaar? ‘U kunt ons erop afrekenen dat we onze stinkende best doen.’

Zo gaat het, een dag lang. Zoals het ook ging bij de introductie van Rutte II en Rutte III. Een uitgestoken hand naar de oppositie, de zakken vol complimenten en geen enkele toezegging. Terwijl Rutte als geen ander beseft dat zijn kabinet in de verste verte geen meerderheid in de Eerste Kamer heeft, en dus handreikingen zal moeten doen. Het zaait verwarring. Lilian Marijnissen (SP) zegt: ‘Die uitgestoken hand heb ik niet gezien.’ Jesse Klaver (GroenLinks) daarentegen is juist weer ‘niet ontevreden’.

Lastige vragen wegbonjouren naar vakministers

Wat bij die dans hoort, is dat veel richting vakministers wordt weggebonjourd. Vragen van Wybren van Haga naar de overlast van windmolens: iets voor Klimaatminister Rob Jetten. Vragen van Caroline van der Plas (BBB) naar stikstof: daar gaat Christianne van der Wal over. Vragen van Esther Ouwehand (PvdD) naar zoönose en hamsterexport: ‘Daarvoor verwijs ik naar collega Staghouwer (Landbouw, red.).’

Onderweg mist de minister-president wat afslagen. Hij blijkt, op vragen van Klaver, de koopkrachtgevolgen van het beleid niet paraat te hebben. Hij is, na vragen van Ouwehand, snel uitgepraat over zoönose (een infectieziekte die overspringt van dier op mens), toch een cruciaal onderwerp. De oppositie, beperkt door een gelimiteerd aantal interrupties, laat het passeren.

Het meest wezenlijke debat wordt aangeslingerd door Klaver, die in een effectieve interruptie de vraag opwerpt hoe het mogelijk is dat als alle coalitiepartijen de belasting op vermogen willen verhogen, dit toch niet in het coalitieakkoord terechtkomt. Rutte draait zich vast, zegt dat er binnenkort een rapport over komt en dat hij hierin een klassieke liberaal is: mensen belonen voor de risico’s die ze nemen. Klaver: ‘Hoe kun je na twaalf jaar regeren nog steeds geen opvattingen hebben over vermogensongelijkheid?’

Een land waar speciale dingen gebeuren

Aan het eind van de dag blaakt Rutte van optimisme. Hij wil graag een groot verhaal in de Britse krant The Economist over Nederland als land waar speciale dingen gebeuren en heeft nog een citaat van Rowwen Hèze als uitsmijter: ‘Beter iets moois te verliezen dan dat je het nooit hebt gehad.’

Zacht neuriënd kijkt hij de zaal rond. Een botsing met Wilders om profiel op te bouwen, een FvD dat schittert door afwezigheid, een oppositie die geen vuist maakt en een uiteindelijk vriendelijk, respectvol debat - Mark Rutte zal zich afvragen waar al die opwinding van negen maanden geleden toch gebleven is.

Rutte: Wilders zakt door ondergrens

PVV-leider Geert Wilders is door een ondergrens gezakt door de loyaliteit van de nieuwe VVD-minister van Justitie Dilan Yeşilgöz in twijfel te trekken vanwege haar Turkse afkomst en door de suggestie te wekken dat zij en haar partij Wilders’ beveiliging niet serieus zouden nemen. Dat zei premier Rutte woensdagochtend tijdens het vervolg van het debat over de regeringsverklaring.

‘Ik ken Wilders als iemand die op orkaankracht debatteert, maar in de persoonlijke verhoudingen de fatsoensnormen overeind houdt’, aldus Rutte. De premier sprak zijn teleurstelling erover uit dat Wilders ‘niet het lef had’ om na zijn uitspraken over Yeşilgöz de minister telefonisch te woord te staan.

Rutte reageerde daarmee op het eerste deel van het Kamerdebat over de regeringsverklaring. Wilders haalde dinsdag uit naar Yeşilgöz vanwege haar dubbele nationaliteit. De PVV-leider richtte zijn pijlen ook op de Tweede Kamerleden Fonda Sahla (D66) en Kauthar Bouchallikht (GroenLinks), beiden met een islamitische achtergrond. Hij maakte hen onder meer verdacht vanwege het dragen van een hoofddoek.

Avinash Bhikhie

Meer over