De nieuwe premier van Spanje: een overlever met het mes op de keel

Hij staat niet bekend om zijn initiatieven. Maar juist van hem, de nieuwe Spaanse premier, verwachten Europa en de markt snel maatregelen.

Mariano Rajoy en zijn echtgenote, zondag. © Getty

Glunderend bezag hij zondagavond nog, vanaf het balkon van het conservatieve partijhoofdkantoor in Madrid, zijn op straat feestende aanhang. Eén dag later is de euforie over de historische absolute meerderheid die lijsttrekker Mariano Rajoy (56) bij de verkiezingen van zondag in de wacht sleepte, achterhaald door de rauwe financiële realiteit. De markten gunnen de nieuwe premier geen enkel respijt.

Maandag steeg de risicopremie op Spaanse staatsobligaties opnieuw tot alarmerende hoogte en daalden de aandelenkoersen. Om elf uur 's ochtends kreeg Rajoy het verwachte telefoontje uit Berlijn. Vier maanden geleden had hij Angela Merkel voor het laatst gesproken - via een tolk vermoedelijk, want Rajoy spreekt geen Engels.

De bondskanselier belde gisteren niet alleen met felicitaties. Over de rest van het gesprek deden de gesprekspartners geen inhoudelijke mededelingen, maar dat het over de crisis ging, lijdt geen twijfel. Welke maatregelen heeft Rajoy in gedachten om te voorkomen dat Spanje financieel doodbloedt? Is het mogelijk dat hij versneld tot premier wordt benoemd, zodat hij knopen kan doorhakken?

Gedwongen tot een vliegende start, de markten in zijn nek, terwijl iedereen wil dat hij snel en doortastend vergaande maatregelen neemt: een wereld van verschil met de kalme rust die past bij een provinciale, gegoede burgerij, de omgeving waarin Mariano Rajoy opgroeide.
In het Galicische Pontevedra was zijn vader een geziene rechter; zelf zette Rajoy er zijn eerste stappen in de Spaanse politiek, onder leiding van Spanje's conservatieve leider en voormalig Franco-minister Manuel Fraga. Een beetje een vroeggrijze jongen; betrouwbaar en een harde werker, maar niet bekend om zijn vermogen tot het nemen van inititief. Conservatief, maar niet van het radicale soort ex-Franco-aanhangers. Eerder iemand met een hekel aan ruzies en conflicten en geen liefhebber van autoritair gedrag.

Hij had alles om in Galicië een goede regiopresident te worden, vond Fraga, als hij eens de moeite nam om Gallego te leren spreken, en te trouwen. Rajoy was ongehuwd; sommige socialisten suggereerden dat hij homo was - niet goed voor een loopbaan als conservatief politicus in Spanje. Een paar maanden nadat toenmalig premier Aznar hem vroeg minister van publieke werken te worden, trouwde Rajoy op 41-jarige leeftijd de dochter van een - conservatieve - Galicische aannemer.

Aznar wees hem voor de verkiezingen in 2003 aan als opvolger. Dat leek een betrouwbare keuze, maar in de partij was niet iedereen blij met Rajoy. Velen zagen hem als een flets en middelmatig carrièrepoliticus. Het werden jaren van vernederende paleisrevoltes, waarbij Rajoys positie soms ter discussie stond en potentiële opvolgers - onder wie de Madrileense partijcollega's Esperanza Aguirre en Alberto Ruiz-Gallardón - elkaar openlijk bevochten.

Dat beiden zondag naast de partijleider op het balkon stonden zegt iets over het vermogen van Rajoy om uiteindelijk, ondanks twijfels aan zijn doortastendheid, aan het langste eind te trekken zonder een bloedbad aan te richten. Dat vermogen wordt in de huidige economische situatie zwaar op de proef gesteld. Het is paradoxaal dat Rajoy, die met zijn absolute meerderheid politiek de vrije hand heeft, moet opereren binnen de smalle marges die de markten hem opleggen.

In Spanje is al een vergelijking gemaakt met het eerste kabinet-Aznar, dat in 1996 voor de uitdaging stond Spanje in zeer korte tijd te laten voldoen aan de normen voor toetreding tot de euro. Aznar zette twee paardenmiddelen in: stevige extra bezuinigingen en het stimuleren van de groei met een ruim monetair beleid. Daarbij maakte hij gebruik van de lage rente om op ruime schaal te investeren in onroerend goed. Het leidde tot een rampzalige onroerendgoedbubbel, maar aanvankelijk werkte het uitstekend.

Het probleem met het onroerend goed is nog altijd niet opgelost. Zonder twijfel zullen snoeiharde bezuinigingen deel uitmaken van oplossingen die het vastlopen van de economie moeten voorkomen. Nu Spanje de euro voert, is het monetaire deel van Aznars recept niet meer toepasbaar. Rajoy zal snel bekend moeten maken wat zijn plan is, en wie het als minister van financiën moet gaan uitvoeren.

Meer over