Analyse

De nieuwe Britse tv-zender GB News zendt 24 uur uit en er zit geen woord woke bij

null Beeld Rein Janssen
Beeld Rein Janssen

Voor het eerst sinds 1984 wordt zondag een nieuwszender gelanceerd op de Britse televisie. De lancering van GB News is het nieuwste wapenfeit in de conservatieve opstand tegen woke gedachtengoed.

Omroepveteraan Andrew Neil kan kort zijn over het grote probleem waar de BBC volgens hem mee kampt. De nationale zender, waar de 71-jarige decennialang als presentator en meesterinterviewer voor heeft gewerkt, ‘is vergeten waar de eerste B voor staat’. Daarom zal de B van British centraal staan bij GB News. ‘Het is een Brits televisiestation dat gelooft in Groot-Brittannië’, zegt Neil, het gezicht van het nieuwe 24-uurs-nieuwskanaal, dat zondag met uitzenden begint.

GB News zal zich dag en nacht mengen in de cultuurstrijd die uit de Verenigde Staten is komen overwaaien. Het station keert zich nadrukkelijk tegen het woke gedachtengoed, dat de laatste jaren in opkomst is in progressieve kringen. Zo zijn Neil en de zijnen tegen het idee dat er systemisch racisme bestaat op het Britse eiland, tegen voorstellen om een woord als ‘moeder’ te vervangen door ‘ouder die een kind heeft gebaard’, tegen het neerhalen van standbeelden, tegen het dekoloniseren van academische curricula en tegen het weigeren van controversiële sprekers op universiteiten.

De dag begint bij GB News met The Great British Breakfast, waar de 24-jarige Inaya Folarin Iman een van de gezichten is, een voormalig kandidaat-Lagerhuislid van de Brexitpartij en oud-bestuurslid van de Free Speech Union. Bij Alistair Stewart and Friends zal over het nieuws worden gesproken. De 68-jarige oud-nieuwslezer van ITV is vorig jaar na een dienstverband van 45 jaar ontslagen, nadat hij de Shakespeare-regels ‘Most ignorant of what he’s most assur’d – His glassy essence – like an angry ape’ had getweet aan een zwarte twitteraar. (‘Het meest onwetend over waar hij het zekerst van is – zijn glazige essentie – als een boze aap’, afkomstig uit de komedie Measure for Measure uit 1604.)

Inaya Folarin Iman, voormalig kandidaat-Lagerhuislid van de Brexitpartij, wordt een van de gezichten van The Great British Breakfast.

 Beeld Diana Markosian
Inaya Folarin Iman, voormalig kandidaat-Lagerhuislid van de Brexitpartij, wordt een van de gezichten van The Great British Breakfast.Beeld Diana Markosian

Eigen avondshows krijgen de excentrieke Schotse archeoloog Neil Oliver en de tabloidjournalist Dan Wootton, die vorig jaar faam had gemaakt door als eerste te berichten over de Megxit, het vertrek van Harry en Meghan uit het koningshuis. Andrew Neil zal zelf ‘Wokewatch’ presenteren, een onderdeel van zijn dagelijkse avondshow met nieuws en interviews. Er zijn nog gesprekken gaande met ‘wokevreter’ Piers Morgan, kijkcijferkanon van de Britse ontbijttelevisie, die eerder dit jaar na een klacht van Meghan Markle op straat is gezet door ITV.

Omdat de meeste presentatoren aan de conservatieve kant van het debat staan en de namen van programma’s Amerikaans aandoen (Tonight Live with…), is GB News omschreven als de Britse versie van Fox News. Maar het zal minder schreeuwerig en partijdig zijn, omdat zulks niet past bij de Britse cultuur en mediawaakhond Ofcom het niet zal toelaten. Tevens zal er bij GB News, in Nederland te zien via socialemediakanalen, geen ruimte zijn voor samenzweringstheoretici en verspreiders van foutieve informatie.

In de aanloop naar de lancering van de nieuwe zender heeft de campagnegroep Stop Funding Hate, die sinds 2015 campagne voert tegen rechtse tabloidjournalistiek, potentiële adverteerders opgeroepen om GB News niet te financieren. Veel adverteerders zijn er echter niet nodig. Het relatief bescheiden startkapitaal van 60 miljoen pond is grotendeels afkomstig van hedgefonds-investeerder Sir Paul Marshall, die in 2016 ook geld schonk aan de succesvolle Vote Leave-campagne van Brexit-strateeg Dominic Cummings.

Dat GB News rumoer veroorzaakt, is niet vreemd. In 1984 werd voor het laatst een nieuwszender in Groot-Brittannië gelanceerd: Sky Television. Daar was de jonge Neil eveneens bij betrokken, toen onder de vleugels van mediamagnaat Rupert Murdoch. Waar het satellietkanaal indertijd een product van het thatcherisme was, is GB News nu een gevolg van een andere maatschappelijke aardverschuiving: de Brexit.

Andrew Neil zal ‘Wokewatch’ presenteren, een onderdeel van zijn dagelijkse avondshow. Beeld Hollandse Hoogte
Andrew Neil zal ‘Wokewatch’ presenteren, een onderdeel van zijn dagelijkse avondshow.Beeld Hollandse Hoogte

Hoewel de studio’s uit praktische overwegingen in Londen staan, profileert GB News zich als de stem van de ongehoorde Britten. Het is een zender voor de ‘somewheres’ uit het boek The Road to Somewhere – The Populist Revolt and the Future of Politics. Cultuurbeschouwer David Goodhart maakte in deze Brexit-analyse het onderscheid tussen de grootstedelijke elite, de ‘anywheres’, en de provincialen die in economisch opzicht centrum-links zijn, maar in sociaal-cultureel opzicht een behoudende instelling hebben.

Nu de Brexit is voltooid, zijn de Brexit Wars vervangen door de Woke Wars, waarbij moet worden aangetekend dat de helft van de Britten, zo bleek uit een recent onderzoek, niet precies weet wat ‘woke’ is. Zij die het wel weten, zijn verdeeld over de vraag of het een scheldwoord of een compliment is. Het woordenboek Merriam-Webster omschrijft woke (‘hoofdzakelijk Amerikaanse slang’) als ‘bewust van en actief alert op belangrijke feiten en kwesties (met name aangaande ras en sociale rechtvaardigheid)’.

Woke Wars

De Woke Wars arriveerden zes jaar geleden met de westenwind toen het Oriel College in Oxford het decor werd van de Rhodes Must Fall-protesten. Deze waren gericht tegen het standbeeld van Cecil Rhodes, de 19de-eeuwse imperialist die door uitbuiting van zwarte Afrikanen rijk was geworden met diamantenhandel. Sinds de dood van George Floyd en de daaropvolgende Black Lives Matter-protesten is de koloniale geschiedenis van Groot-Brittannië onder een vergrootglas gelegd.

Vrijwel elke instelling heeft het woke gedachtengoed omarmd. Op de Universiteit van Cambridge wilde de rector magnificus vastleggen dat iedereen binnen de academische gemeenschap ‘respect’ heeft voor andersdenkenden, wat na een opstand onder professoren werd afgezwakt tot ‘tolereren’. De aartsbisschop van Canterbury heeft gesteld dat de Church of England is doordrenkt van racisme. Het Globe Theatre, het huistheater van Shakespeare in Londen, gaat A Midsummer Night’s Dream ontdoen van racistische elementen. Er is een oproep geweest om Horatio Nelson van zijn sokkel op Trafalgar Square te stoten, omdat de beroemde viceadmiraal voorstander van slavernij zou zijn geweest.

Deze ‘mars door de instituten van macht’ – conservatieve commentatoren kennen deze strategie uit de jaren zestig van de Duitse studentenleider Rudi Dutschke – heeft geleid tot een tegenoffensief. Niet alleen GB News is daar een teken van. Onlangs vond er een geruchtmakende opstand plaats bij de National Trust, een stichting die te vergelijken valt met Monumentenzorg en Natuurmonumenten. Het leidde tot het vertrek van directeur Tim Parker, die na zijn aantreden vier jaar geleden een activistische koers had ingezet.

Zo bepaalde Parker in 2017 dat vrijwilligers op het landgoed Felbrigg Hall regenboogkoordjes moesten dragen om het 50-jarig jubileum van de decriminalisering van homoseksualiteit te vieren. De laatste bewoner van dat landgoed in Norfolk, Robert Wyndham Ketton-Cremer, was namelijk homoseksueel. Hij was daar zijn hele leven discreet mee omgegaan en de National Trust werd ervan beticht de in 1969 overleden aristocraat ‘uit de kast te hebben getrokken’.

Black Lives Matter

Het leidde tot de oprichting van de interne pressiegroep Restore Trust, die sprak namens een goed deel van de 3,5 miljoen leden en 42 duizend vrijwilligers. Afgelopen najaar overspeelde Parker zijn hand door een zwarte lijst te presenteren van landgoederen die een verband hadden met slavernij en kolonialisme. Dat Winston Churchill’s Chartwell, een topattractie, daarop stond, leidde tot de succesvolle rebellie. De pijlen van Restore Trust zijn nu gericht op de andere bestuurders.

Deze ‘volksopstand’ staat niet op zichzelf. Nu de voetbalstadions weer open zijn voor het publiek, klinkt er boegeroep – gevolgd door applaus als tegenreactie – wanneer spelers bij aanvang van de wedstrijd knielen om aan te tonen dat ze genoeg hebben van racisme. Slechts een deel van de fans ziet het als eerbetoon aan Black Lives Matter, de beweging die de nadruk legt op de schaduwzijden van de westerse geschiedenis. Het toont de kloof tussen de bobo’s en een deel van de achterban.

Een ander teken van de conservatieve contrarevolutie is te zien in de geschreven media. Zo is er het succes van Unherd, een conservatief webzine dat eveneens is gefinancierd door Paul Marshall, de suikeroom van GB News. Het conservatieve opinieblad The Spectator heeft recordoplagen en krijgt nu concurrentie van The Critic, een ‘tegendraads-conservatief maandblad’ dat wordt gefinancierd door multimiljonair Jeremy Hosking, die ook Vote Leave van geld voorzag.

Herrijzenis Conservatieve Partij

Te midden van dit alles voltrekt zich de herrijzenis van de Conservatieve Partij, zestien jaar na het verschijnen van het boek The Strange Death of Tory England. Hoe de Brexit uitpakt voor het land valt nog te bezien, maar voor de Tories zijn de tekenen gunstig. Onder Boris Johnson hebben ze de hele Brexit-beweging opgeslokt, inclusief de radicale elementen. ‘Daarmee heeft Boris het sentiment geneutraliseerd en onschadelijk gemaakt,’ zegt David Goodhart. ‘Iets waar hij te weinig waardering voor krijgt.’

Nu de Brexit is voltooid, heeft de premier zich gepositioneerd als wreker van de ‘wokocratie’. ‘De Conservatieven zijn de cultuurstrijd niet begonnen’, vatte historicus en Churchill-biograaf Andrew Roberts het samen, ‘maar hebben wel een manier gevonden om deze te winnen.’ De goede uitslag bij de regionale verkiezingen in mei, waar de regeringspartij nog meer stemmen won in Midden- en Noord-Engeland, sterkt de Conservatieven in de overtuiging dat de strijd tegen ‘wokery’ electoraal gunstig is.

‘Onder David Cameron en ook onder Theresa May volgde de partij in cultureel opzicht de progressieve koers van Labour’, zegt Goodhart. ‘Dat is onder Johnson veranderd. Het is niet zo dat de Conservatieve Partij is geradicaliseerd. De partij vaart een gematigd conservatieve koers, als antwoord op een radicaal gedachtengoed.’

Als voorbeeld noemt hij het racismerapport dat een onafhankelijke commissie op verzoek van de regering heeft geschreven en dat eind maart is gepubliceerd. De conclusie luidde dat de strijd tegen racisme nog lang niet is voltooid. Over ‘institutioneel racisme’ en ‘wit privilege’ toonde de commissie zich sceptisch. ‘Het was een evenwichtig rapport’, kijkt Goodhart terug, ‘opgesteld door een commissie waarvan negen van de tien leden niet wit waren.’ De jongste van die negen, Mercy Muroki, heeft een eigen show op GB News.

Geen genderneutrale toiletten meer

Bijna elke bewindsman of -vrouw is momenteel bezig met een antiwokestrijd, aangemoedigd door de Gezond Verstand Groep binnen de Lagerhuisfractie. Minister van Huisvesting Robert Jenrick heeft bijvoorbeeld bepaald dat genderneutrale toiletten, met het oog op de veiligheid voor vrouwen, weer verdwijnen uit openbare gebouwen. Tevens heeft hij planologische regels aangepast die de redding zullen betekenen voor het standbeeld van Cecil Rhodes. Eerder al hadden overheidsdepartementen op last van staatssecretaris Julia Lopez een einde gemaakt aan de onder May ingevoerde ‘Onbewuste Vooroordelen-trainingen’.

Cultuur- en mediaminister Oliver Dowden heeft museumdirecties opgeroepen zich niet te laten intimideren door ‘woke warriors’. ‘Instellingen die waken over het nationale erfgoed’, aldus Dowden, ‘moeten even relevant zijn voor een grootouder in Hartlepool en Harwich als voor een millennial in het Londense Islington.’ Onlangs stapte Sir Charles Dunstone op als baas van de musea in Greenwich, nadat Dowden de aanstelling had geblokkeerd van een academicus die de collectie wilde dekoloniseren.

Johnson is ondertussen druk met het parachuteren van geestverwanten op maatschappelijke sleutelposities, precies zoals Tony Blair dat deed tijdens het New Labour-tijdperk. De Brexit-gezinde historicus Robert Tombs heeft bijvoorbeeld plaatsgenomen in de Erfgoedcommissie. Pogingen om de voormalige Daily Mail-hoofdredacteur Paul Dacre het voorzitterschap van mediawaakhond Ofcom te geven, zijn mislukt. Goodhart, die benadrukt geen fan te zijn van Johnson, zit als commissaris in de Gelijkheids- en Mensenrechtencommissie.

Verzuiling

Eerder al had de BBC met Tim Davie een ‘conservatieve’ directeur gekregen. De omroep heeft onlangs bepaald dat de UK Theme terugkomt. Deze patriottische medley – gecomponeerd door Fritz Spiegl, die in 1939 als Oostenrijks jongetje met de kindertransporten naar Engeland was gekomen – werd tot 2006 elke ochtend gedraaid op Radio 4. Tevens heeft de BBC bepaald dat Rule, Britannia! komende zomer gewoon weer uit duizenden kelen zal klinken tijdens de Last Night of the Proms.

Vorig jaar kreeg de omroep volop kritiek toen die deze patriottische meezinger wilde schrappen. Davie heeft presentatoren geïnstrueerd geen spottende of ironische opmerkingen meer te maken over de Amerikaans aandoende obsessie van Boris Johnson en zijn bewindslieden met de Union Jack. De nationale vlag vormt steevast de achtergrond bij tv-interviews vanuit studeerkamers, bij voorkeur in combinatie met een portret van koningin Elizabeth.

De BBC, geplaagd door schandalen, is vastbesloten om de eerste B van zijn afkorting in ere te herstellen, maar de wereldberoemde omroep is niet langer de spreekbuis van de hele natie. Verwacht wordt dat bewindslieden die de BBC zo veel mogelijk mijden – bij de toonaangevende actualiteitenrubriek Newsnight verschijnen ze al jaren niet meer – wel te porren zijn voor optredens bij GB News, zelfs wanneer de gevreesde Neil vragen gaat stellen. Daarmee is dan de nieuwe Britse verzuiling dan voltooid.

Eerste uitzending GB News met Andrew Neil

Om 20 uur Britse tijd begint zondag de eerste uitzending van GB News. In beeld zal Andrew Neil (71) verschijnen. Dat is voor het eerst sinds de Schot in november, na de Amerikaanse verkiezingen, ‘met een zwaar hart’ vertrok bij de BBC. Hij maakte er een kwarteeuw faam als bevlogen presentator. Fameus was zijn tirade tegen islamitisch terrorisme na de Bataclan-aanslagen in Parijs. Ook was hij een bikkelharde interviewer; zo hard dat Boris Johnson hem meed in aanloop naar de verkiezingen van 2019.

Directe reden voor zijn vertrek bij de BBC was het besluit van de omroep om te stoppen met The Andrew Neil Show. In antwoord op een paar vragen laat hij kort aan de Volkskrant weten wat hem trekt in GB News.

‘Onze overtuiging bij GB News is dat de bestaande nieuwskanalen, met hun continue nieuwsstroom, verzuurd zijn geraakt, op elkaar zijn gaan lijken. Ze hebben allemaal dezelfde knusse en comfortabele centrum-linkse consensus. We zagen een gat in de markt voor een nieuwszender met shows waarin het draait om presentatoren met flair en persoonlijkheid. En waarin het nieuws vanuit een ander perspectief wordt belicht.’

De cancelcultuur waar Britse instellingen volgens Neil door zijn bevangen, zal speciale aandacht krijgen. ‘De meeste gewone mensen staan er perplex van. Wij zullen voor hen spreken en tegen de steeds krankzinniger pogingen om de vrijheid van meningsuiting te beperken.’

Meer over