De Nero van Bagdad

Te paard...

Beelden van Saddam Hussein zijn er in alle soorten en maten. Van klein, leuk voor op de salontafel in zijn paleizen, tot kolossaal groot, zoals bij nagenoeg alle overheidsgebouwen in Irak. Inmiddels mogen dan tientallen beelden zijn verwoest, maar daarmee is het gezicht van de Iraakse dictator allerminst uit het straatbeeld verdwenen. Er zijn duizenden stenen, marmeren en bronzen Saddams.

'De geschiedenis herhaalt zich', zegt Gary Hoppenstand, als antropoloog verbonden aan de Michigan State University. 'Wat we nu zien zijn de symptomen van megalomanie van Saddam Hussein die worden vertrapt door een jarenlang onderdrukt volk.'

Het is een ritueel dat teruggaat naar de tijd van de Romeinen, beweert John Polini, hoogleraar archeologie aan de Universiteit van Californië. Beelden die de bloeddorstige keizers Caligula en Nero van zichzelf hadden laten maken, werden na hun dood door een woedende bevolking vernield. Polini: 'Het is de enige manier om woede te uiten jegens een leider die fysiek onaantastbaar is.'

Onaantastbaar, zo zag Saddam Hussein zichzelf graag.

Naar het voorbeeld van onder anderen Josef Stalin, Mao Zedong en Nicolae Ceausescu. Allen dictators die zichzelf omringden met extravagante luxe terwijl hun volk gebukt ging onder diepe armoe. Van Saddam Hussein is bekend dat hij in 1979, kort na zijn verkiezing tot president, vooraanstaande leden van de Ba'ath-partij uitnodigde in zijn privé-bibliotheek waar vele biografieën over Stalin stonden. 'Mijn voorbeeld', zou Saddam hebben gezegd.

Onder Stalin, net als Saddam van eenvoudige komaf, werden tussen 1924 en 1953 in de Sovjet-Unie miljoenen mensen vermoord. 'Dictators als Stalin en Saddam Hussein dichtten zichzelf een goddelijke status toe. In de meest triviale dingen was hun invloed terug te vinden. Vanuit dat oogpunt vonden deze leiders het vanzelfsprekend dat ze over leven en dood konden beschikken', meent Hoppenstand.

Vier jaar geleden werd aan het Al Tharthar-meer een stad geopend die in opdracht van Saddam Hussein was gebouwd als ontspanningsoord voor zijn getrouwen. Het complex, met een voetbalstadion, ziekenhuis, pretpark en dierentuin, was opgetrokken uit stenen die stuk voor stuk waren voorzien van de Arabische initialen van de Iraakse leider. Bij de opening overhandige vice-president Ramadan de Iraakse leider een massief gouden zwaard als denkbeeldige sleutel voor de stad.

'De voltooiing van dit project, in zulke zware economische tijden, toont de wilskracht van het Iraakse volk hun leider te beschermen tegen buitenlandse agressie', sprak Ramadan.

Saddam is geen uitzondering.

De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-il gebruikte vele tonnen graan om een 23 meter hoog beeld van hemzelf mee op te vullen. Bij de zegening van het beeld in de hoofdstad Pyongyang riep Kim Jong-il zijn volk op de 'huilerige hebzucht voor voedsel af te leren'. De Roemeense dictator Ceausescu liet zich in de jaren tachtig wijsmaken dat het volk hem uit dankbaarheid een gouden Rolls-Royce had geschonken.

'Een gelukkig jaar toegewenst, president Saddam Hussein, die ons de overwinning heeft gebracht', zongen schoolkinderen steevast op 28 april, de verjaardag van leider.

Terwijl dictators elkaar trachtten te overtreffen wat betreft de protserige cadeaus die ze zichzelf gunnen, delen ze onmiskenbaar de neiging zichzelf in brons te vereeuwigen. In Chengdu staat een vijftien meter hoog beeld van de vroegere Chinese leider Mao, in Boedapest is een openluchtmuseum waar beelden van voormalige Oost-Europese leiders zijn te bezichtigen. Het zijn de schaarse exemplaren die gespaard bleven tijdens revoluties.

'Elke verjaardag krijgt Saddam Hussein een nieuw beeld. En altijd groter dan het voorgaande jaar', zei de Iraakse beeldhouwer Khalil Farhan oktober vorig jaar. 'Ik ben er trots op dat ik negen beelden voor onze leider heb mogen maken.'

Vorig jaar, op zijn 65ste verjaardag, liet de Iraakse leider zich verwennen met een bijzonder exemplaar. Op het Al Fardus-plein in Bagdad werd een acht meter hoog beeld van Saddam onthuld, rustend op een massief marmeren sokkel en omringd door 37 zuilen - Saddam Hussein werd geboren in 1937 - met in elke zuil de initialen en een uitspraak van de grote leider gegraveerd.

Afgelopen woensdag kon de hele wereld dat beeld zien. Vergeefs trachtte een woedende Iraakse menigte de bronzen Saddam van zijn voetstuk te slaan, totdat een Amerikaanse tank te hulp schoot. Overeenkomstig het patroon van de geschiedenis, zegt Polini. 'Als een dictator valt, vallen zijn beelden ook. Een voor een.'

Meer over