REPORTAGE

De neo-klassieke metamorfose van Skopje

De Macedonische premier Gruevski ligt onder vuur, maar in de hoofdstad gaat zijn neo-klassieke bouwdrift door. De metamorfose moet bewijzen dat de wieg van de beschaving in Macedonië stond.

Jan Hunin
Macedonische politieagenten bewaken het nieuwe regeringsgebouw in de hoofdstad, waar activisten hun kamp hebben opgeslagen. Beeld EPA
Macedonische politieagenten bewaken het nieuwe regeringsgebouw in de hoofdstad, waar activisten hun kamp hebben opgeslagen.Beeld EPA

Het gaat er gezellig aan toe in het tentenkamp dat de tegenstanders van premier Nikola Gruevski zondag voor het Macedonische regeringsgebouw hebben opgeslagen. Ja, ze hebben slecht geslapen en het was erg fris vannacht, zeker voor diegenen die geen tentje hadden, maar wat kan hen dat schelen. Nog eventjes en ze zijn van hun dictator verlost.

Maar iets concreets heeft hun protest nog niet opgeleverd. Gruevski is nog altijd aan de macht en terwijl zij bij het Macedonische 'Witte Huis' protesteren tegen de façade-democratie die hun land geworden is, gaat een paar honderd meter verderop, vlakbij het centraal gelegen standbeeld van Alexander de Grote, het faceliften gewoon door.

Arbeiders zijn er bezig de gevel van de City Gallery, een modern winkelcentrum dat bestaat uit beton en glas, een antiek uitzicht te geven. Zoals in het geval van het Macedonische regeringsgebouw moet de huidige constructie verborgen worden achter een reeks Korinthische zuilengalerijen. Op die manier zal het mooi kunnen aansluiten bij de triomfboog verderop en de andere neo-klassieke gebouwen die in de rest van het centrum als paddestoelen uit de grond schieten. Zelfs de watertoren van Skopje ziet er uit alsof hij eigenhandig door de antieken is gebouwd.

Soms is sprake van nieuwe gebouwen, maar in veel gevallen gaat het alleen om een facelift en dan nog niet eens een volledige. De oude woonblokken tegenover de City Gallery hebben alleen aan de voorkant een nieuwe gevel gekregen. Aan de achterzijde zien ze er uit zoals je van communistische systeembouw kan verwachten.

Een flatgebouw in Skopje heeft een neo-klassieke voorgevel gekregen. Beeld Jan Hunin
Een flatgebouw in Skopje heeft een neo-klassieke voorgevel gekregen.Beeld Jan Hunin

De facelift past in de plannen van de conservatieve regering om Skopje terug te voeren naar de tijd van Alexander de Grote, wat op zijn beurt de aanspraken van de voormalige Joegoslavische republiek op de naam Macedonië kracht moet bijzetten. Het startsein voor de operatie werd niet toevallig gegeven in 2009, een jaar nadat Griekenland vanwege de naamkwestie de toetreding van het Balkanland tot de NAVO boycotte.

Hoe lang ze nog blijft duren, zal afhangen van het succes van de protestbeweging tegen de van machtsmisbruik beschuldigde Gruevski. Op door de oppositie bemachtigde geluidsopnames is te horen hoe de premier af en toe naar zijn minister van Urbanisatie belt met de vraag nog wat 'barok' te plaatsen.

Het standbeeld van Alexander de Grote in Skopje. Beeld Jan Hunin
Het standbeeld van Alexander de Grote in Skopje.Beeld Jan Hunin

Daarbij horen ook monumenten. In de buurt van het standbeeld van Alexander de Grote, die vanop een soort taartschaal met zijn paard boven het centrum uitsteigert, staan honderden standbeelden van historische figuren, het ene al hilarischer dan het andere. Het lijkt wel een openluchtmuseum. Een van de meest in het oog springende, een fontein die de moeder van Alexander voorstelt, wordt 's avonds verlicht in alle kleuren van de regenboog.

Maar misschien nog meer tot de verbeelding spreken de betonnen galjoenen, waarvan een in aanbouw, die in de Vardar liggen, een riviertje dat niet eens geschikt is voor een vissersboot.

'Ik ben er niet zeker van of dat historisch wel klopt', bekent Vangel Bozinovski, een hoogleraar die beschouwd wordt als het brein achter de facelift. Al sinds de jaren negentig dringt hij aan op een educatieve rol voor de architectuur.

Alexander de Grote

In dit geval moet de bouwwoede bewijzen dat de Macedoniërs rechtstreekse afstammelingen zijn van Alexander de Grote. 'Wij waren er al, toen de Grieken niet eens bestonden', vertelt Bozinovski vanuit zijn bureautje in het gebouw van de Macedonische televisie, een gebouw dat duidelijk ook een facelift zou kunnen gebruiken.

Als aanhanger van de conservatieve premier hecht Bozinovski weinig belang aan de beschuldigingen van machtsmisbruik. De opnames waarop te horen is hoe Gruevski de rechtsstaat geweld aandoet, zijn volgens hem weinig geloofwaardig en bovendien heeft hij zijn twijfels bij de oprechtheid van de linkse oppositieleider Zoran Zaev. Die laat zich misschien wel misbruiken door een buitenlandse regering, waarmee natuurlijk alleen Athene bedoeld kan zijn.

Nee, geef mij dan maar Gruevski, besluit Bozinovski. 'Die begrijpt tenminste wat de Macedoniërs willen.'

Helemaal zeker is dat niet, want het verzet tegen Gruevski groeit, ook tegen zijn bouwpolitiek. Niet iedereen blijkt te zitten wachten op een nepbalkon dat ook nog eens het licht beneemt. En dan is er natuurlijk de smaakkwestie. 'Het is niet leuk om de hoofdstad van kitsch te worden genoemd', bekent Andrej Zernovski, de burgemeester van het centrum van Skopje, een uitgesproken tegenstander van Gruevski.

Maar misschien zou dat nog niet eens zo erg zijn, als die bouwprojecten niet handenvol geld zouden opslorpen. Tot dusver hebben ze naar schatting een half miljard euro gekost, niet niks in een land met een begroting van amper drie miljard.

Toch zijn er nog altijd veel Macedoniërs die de facelift geslaagd vinden. 'Als we naar Europa willen moeten we er een beetje deftig uitzien', vertelt een veiligheidsagent die voor het nieuwe archeologisch museum een sigaretje aan het roken is.

'Kijk', zegt hij, terwijl hij wijst op een brug die langs weerskanten met standbeelden van koningen is afgezet, 'hier hebben we Praag.' 'Hoezo, Praag?' 'Wel, de Karelsbrug.'

Het archeologisch museum in Skopje Beeld Jan Hunin
Het archeologisch museum in SkopjeBeeld Jan Hunin

Macedonië als bakermat van de beschaving

Buitenlandse bezoekers krijgen bij het overschrijden van de Macedonische grens van telecombedrijf T-Mobile een sms'je met de boodschap: 'Welkom in Macedonië, de bakermat van de beschaving.' Het moet onderstrepen dat het in 1991 onafhankelijk geworden land een eigen geschiedenis heeft, iets waaraan ze in de buurlanden nog weleens durven twijfelen. Voor de Bulgaren zijn de Macedoniërs verkapte Bulgaren, voor de Serviërs halve Serviërs, en over de Grieken kunnen we maar beter zwijgen. Volgens Athene is de voormalige Joegoslavische republiek op zijn best een afvallige provincie, die door het gebruik van de naam Macedonië aanspraak maakt op een deel van Griekenland. Het zou zijn naam moeten veranderen in Opper-Macedonië of zich neerleggen bij het hilarische FYROM (Voormalige Joegoslavische Republiek van Macedonië).

Het verklaart de cultus van Alexander III van Macedonië, bijgenaamd Alexander de Grote (356-323), maar Alexander is er slechts één keer gepasseerd, tijdens een campagne tegen de barbaren in het noorden, en zelfs dat is niet helemaal zeker. Bovendien valt het huidige Macedonië slechts voor een klein deel samen met de staat uit de oudheid waaraan het zijn naam ontleent.

Meer over