InterviewJacques Schraven

‘De Nederlandse consensuscultuur is voor Tata wereldvreemd’

Beeld Marlena Waldthausen

Wat vroeger British Steel was, is nu een geldverslindend blok aan het been van Tata Steel IJmuiden. Het ontslag van directievoorzitter Theo Henrar dient geen enkel belang en uiteindelijk zou het ’t beste zijn als IJmuiden gewoon weer op eigen benen zou komen te staan, zegt ex-president-commissaris Jacques Schraven.

Twaalf jaar lang – van 2005 tot 2017 – was Jacques Schraven (78) president-commissaris van Tata Steel in IJmuiden. Daarvoor was hij president-directeur van Shell, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW en voorzitter van de Stichting van de Arbeid. Hij heeft grote bedenkingen bij het ontslag van directievoorzitter Theo Henrar, een man die altijd pal stond voor zijn bedrijf, en bij de koers van het moederconcern dat wil reorganiseren ten koste van het winstmakende bedrijf in IJmuiden. 

Kunt u begrip opbrengen voor het feit dat Henrar moest vertrekken? 

‘Nee. Ik begrijp niet welk belang daarmee gediend wordt. De mensen in India hadden er toch een goede baas aan. Op twee kwartalen na, tijdens de eurocrisis, heeft IJmuiden altijd winst gemaakt. En dat ging – na investeringen – als dividend naar de Europese moedermaatschappij. Of het werd uitgeleend aan het verlieslijdende Britse bedrijf. Nooit heeft het staalbedrijf in IJmuiden zijn hand hoeven ophouden. Zelfs in de allerberoerdste tijden was de kaspositie zodanig dat het de eigen investeringen kon bekostigen.’

Wat is het echte probleem?

‘Tata heeft het toenmalige Corus – het bedrijf dat was ontstaan na de fusie van Hoogovens met British Steel – in 2007 tegen een veel te hoge prijs gekocht. Ze zagen niet in wat voor staat het Britse bedrijf verkeerde, net zoals Hoogovens dat in 1999 niet zag toen ze met British Steel in zee gingen. Het bedrijf was een opeenstapeling van meer dan tien verouderde bedrijven die onder Thatcher als één onderneming naar de beurs waren gebracht. Maar niemand durfde in te grijpen en die bedrijven te saneren en te moderniseren. In 2015 was er nog een topmanager in India die het wilde doen. Maar die werd opzijgeschoven, mogelijk omdat de hoogste baas zoveel sympathie koesterde voor Groot-Brittannië, waar Tata ook nog een grote autofabriek had. Het probleem is blijven dooretteren. Er zijn wel delen verkocht, maar wat rest is nog altijd verlieslatend.’

Waarom lukt het in Engeland niet het bedrijf zelf op orde te krijgen?

‘Dat heb ik ook altijd moeilijk kunnen begrijpen. Staal is een Britse uitvinding. Er is een grote metallurgische traditie. Er is daar ook goede research en development. Maar als er in IJmuiden iets door de IJmuidense research en development werd bedacht, slaagde men er daar ook in het operationeel te maken in de productie. In Groot-Brittannië lukte dat maar niet.’

En daar moest IJmuiden nu voor opdraaien?

‘Ook in IJmuiden zijn aanpassingen nodig in deze beroerde Europese staalmarkt. Maar wat vermeden moet worden is dat IJmuiden minder zou kunnen investeren omdat de verliezen van het Britse staalbedrijf moeten worden opgevangen. Daaraan wilde Henrar niet meewerken. En hij kon heel lastig zijn omdat Tata Steel in Nederland een structuurvennootschap is, met een paar onafhankelijke commissarissen, die volgens de Nederlandse wet ook aan de belangen van andere ‘stakeholders’ dan de concerndirectie moeten denken. Dat irriteerde de mensen in India. En dat proberen ze ook steeds aan te pakken. Ze hebben Henrik Adam, een Duitser, naar voren geschoven om het te regelen, maar ik geloof niet dat deze man in staat is om een ingewikkeld Europees bedrijf succesvol te leiden.’

Het is vreemd dat de raad van commissarissen van Tata Steel in Nederland dan het ontslag van hun eigen topman niet kon blokkeren?

‘Dat is een prerogatief van de grootaandeelhouder: het ontslaan en benoemen van de topman. Naar mijn mening is het een weeffout in de wet. Commissarissen van grote Nederlandse dochtervennootschappen zouden hierin een grotere bevoegdheid moeten hebben.’

Henrar vormde een front met de centrale ondernemingsraad.

‘Ja. Daar begrijpen de Britten helemaal niets van. En ook al is Tata in India vooruitstrevend, ook daar hebben werknemers minder rechten. De Nederlandse consensuscultuur is voor hen wereldvreemd.’

Wat moet er in uw ogen nu gebeuren?

‘Het beste voor IJmuiden zou zijn als ze weer op eigen benen kwamen te staan. Maar daar gaat de directie niet over. Het bedrijf maakt deel uit van een concern. Dat heeft het willen onderbrengen in een joint venture met ThyssenKrupp, maar dat werd door de EU geblokkeerd. Ik kan mij voorstellen dat, als er een koper wordt gevonden voor Tata in het Verenigd Koninkrijk, die het voor niets mag hebben. Maar dat is speculatie.’

Theo Henrar (60), de baas van Tata Steel in IJmuiden, is ontslagen door de Indiase eigenaar. Reden is dat hij vooral opkwam voor de belangen van het staalbedrijf in IJmuiden en te weinig oog zou hebben voor die van het Indiase conglomeraat Tata.

De twintig jaar oude fusie tussen de staalbedrijven in Nederland (het voormalige Hoogovens) en Groot-Brittannië (het voormalige British Steel) staat op springen. Dat laten ingewijden aan de Volkskrant weten.

Meer over