De Nederlandsche Bank slaat alarm: ‘Huizenkoper neemt onverantwoorde risico’s’

De gekte op de huizenmarkt neemt gevaarlijke vormen aan. Daarvoor waarschuwt De Nederlandsche Bank. De toezichthouder signaleert dat kopers zich steeds dieper in de schulden steken. Zelfs de aflossingsvrije hypotheek is terug van weggeweest.

Open Huizen Dag, hier in een woning in Vleuten.  Beeld Hollandse Hoogte / Werry Crone
Open Huizen Dag, hier in een woning in Vleuten.Beeld Hollandse Hoogte / Werry Crone

Mochten de huizenprijzen plotseling dalen, als gevolg van een economische recessie, dan komen veel huishoudens ‘onder water te staan’. De waarde van hun woning is op dat moment lager dan hun hypotheekschuld. Ook een toename van de werkloosheid, of een stijging van de rente, kan tot acute betalingsproblemen leiden. Dat stelt DNB in een maandag verschenen rapport over bedreigingen voor de financiële stabiliteit.

Europees koploper

‘Ik ben optimistisch over het economische herstel, maar minder positief over de kwetsbaarheden die zich opbouwen’, stelt DNB-president Klaas Knot in een toelichting. Hij wijst daarbij op de oververhitting op de beurzen en de huizenmarkt. De gemiddelde prijs van een bestaande woning is in één jaar tijd met 65 duizend euro gestegen, naar 419 duizend euro.

Om zulke bedragen op te hoesten, steken huizenkopers zich steeds dieper in de schulden. Zo wijst DNB er op dat de hypotheeknormen voortdurend worden opgerekt. Ook leent een meerderheid van de starters nog altijd meer dan 90 procent van de woningwaarde. Dat betekent dat, als zij een huis van 4 ton kopen, ze minstens 360 duizend euro schuld aangaan.

‘Alles bij elkaar zorgt dit voor een spiraal van hogere hypotheekschulden en hogere huizenprijzen’, zegt Knot. ‘Die stijgen in Nederland veel harder dan in de rest van Europa. Dat kan dus niet alleen worden toegeschreven aan de lage rente.’ Een van de gevolgen is dat huishoudens, op de Denen na, nergens in Europa zo diep in de schulden zitten als in Nederland.

Aflossingsvrij

Zelfs de aflossingsvrije hypotheek maakt een voorzichtige comeback. Deze variant werd de afgelopen jaren sterk ontmoedigd. Wie tegenwoordig een aflossingsvrije lening afsluit voor de woning, krijgt geen belastingaftrek meer. Banken voerden een publiekscampagne met spotjes op radio en tv. Onder het motto ‘Aflossingsblij’ werden klanten opgeroepen meer af te lossen. Knot: ‘Blijkbaar maken sommige jongeren nu, door de lage rente, de afweging dat het belangrijker is dat ze meer kunnen lenen, ook al zijn ze dan netto iets duurder uit.’

De centrale bankier riep de Haagse politiek maandag opnieuw op een punt te zetten achter de hypotheekrenteaftrek. Ook ‘douceurtjes’ als de jubelton en de lagere overdrachtsbelasting voor starters stuwen volgens hem de prijzen alleen maar verder op. Daarnaast plaatst hij vraagtekens bij het ongelijke speelveld tussen oud en jong: wie vóór 2013 een hypotheek heeft afgesloten, hoeft aan het einde van de rit zijn schuld niet volledig te hebben afgelost.

Studieschuld verzwijgen

Zelf verhoogt DNB per 1 januari de variabele buffer die banken moeten aanhouden. De centrale bank wijst er op dat de financiële instellingen, gebruikmakend van hun interne risicomodellen, steeds minder eigen vermogen opzij zetten voor hun hypotheekportefeuille. Dit terwijl ‘het leengedrag van huishoudens risicovoller geworden en de oververhitting op de markt verder toegenomen’ is.

Niet alleen DNB maakt zich zorgen over de lossere schuldenmoraal bij huizenkopers. Ook de Autoriteit Financiële Markten waarschuwde vorige maand dat met name mensen onder de 35 jaar ‘onverantwoorde risico’s’ nemen. Uit onderzoek van de toezichthouder blijkt dat een deel van deze groep hun studieschuld verzwijgt. Ook sluiten zij andere kredieten af, bovenop hun hypotheek. Hierdoor lenen zij meer dan het wettelijk bepaalde maximumbedrag.

Meer over