Column

'De NAVO wekt de indruk geen raad te weten met het Russische machtsvertoon'

De NAVO rolde in Brussel de loper uit voor Russische vertegenwoordigers en omarmde Rusland als partner in veiligheidszaken, schrijft buitenlandcommentator Paul Brill in zijn column. 'Niettemin kreeg in Moskou het revanchisme de overhand.'

Secretaris-generaal van de NAVO Rasmussen. Beeld reuters
Secretaris-generaal van de NAVO Rasmussen.Beeld reuters

Het was materiaal voor absurdistisch theater: de beelden van Unifil-militairen in Zuid-Libanon die geacht werden daar een buffer te vormen tussen de strijdende partijen, maar tijdens de Israëlische invasie van 1982 niets anders konden doen dan deemoedig de passerende tanks tellen. Een pijnlijker testimonium paupertatis van de VN-vredesmacht was nauwelijks denkbaar.

De dingen zijn nooit eender, maar onwillekeurig moet ik dezer dagen terugdenken aan die episode, wanneer de NAVO weer eens met cijfers komt over de aanwezigheid van Russische troepen langs en over de grens met Oekraïne. Laatste opgave: er zijn zo'n duizend Russische militairen die proberen een derde front in het zuidoosten van het buurland te creëren; ze worden in de rug gesteund door een troepenmacht van 20.000 man die pal langs de grens zijn gelegerd. Daarnaast zijn er een paar duizend Russische 'vrijwilligers' actief in Oost-Oekraïne, onder wie militaire verlofgangers die volgens een van de rebellenleiders hun welverdiende rust opofferen om aan de zijde van de separatisten te vechten.

Waakzaamheid
Qua observeren en tellen zit het dus wel goed met de waakzaamheid van de NAVO. Maar verder wekt de alliantie de indruk zich eigenlijk geen raad te weten met het Russische machtsvertoon.

Na de onrechtmatige inlijving van de Krim overheerste in eerste instantie bezorgdheid voor escalatie, waarvan met name ook Nederland de vertolker was: het Westen moest vooral niets doen dat de Russen zou 'provoceren'. (Scrupules die in Moskou afwezig zijn.)

Inmiddels wordt er wel uit een minder zoet vaatje getapt. Om te beginnen zijn er de zwaardere Amerikaanse en Europese sancties tegen Moskou. Het Oekraïense leger krijgt training. Er worden zwaardere wapens 'geprepositioneerd' in Polen. En er is sprake van de formatie van een nieuwe NAVO-brigade, die binnen enkele uren in actie kan komen. De laatste twee stappen moeten hun beslag krijgen op de NAVO-topconferentie die eind volgende week wordt gehouden in Wales.

Onbestemdheid
Atlantische topconferenties hebben de laatste jaren geleden onder een zekere onbestemdheid. Niet vanwege gebrek aan onderwerpen, maar omdat het almaar niet lukte om een even overtuigend beeld te schetsen van de core business als in het tijdperk van de Koude Oorlog. Ook de top in Wales dreigde daarvan de dupe te worden. Maar door de oplopende spanningen rond Oekraïne en de jihadistische opmars in Syrië en Irak krijgen de besprekingen in Wales ineens een bijzonder gewicht. Plus een navenant verwachtingspatroon, waarmee de verzamelde regeringsleiders vermoedelijk niet erg blij zullen zijn, want het afgeven van een krachtig signaal is onder de huidige omstandigheden geen sinecure. Zeker niet als het gaat om Oekraïne.

Van een serieuze stok achter de deur is immers geen sprake, en dat wordt ook met zo veel woorden toegegeven.

Niemand wenst een regelrechte confrontatie met de Russen in Oekraïne, dat geen lid is van de NAVO (en voorlopig ook niet moet worden). De bescherming van artikel 5 van het Atlantisch Handvest - een aanval op één lidstaat is een aanval op iedereen - gaat dus niet op. Resteert het versterken van de dijken om te voorkomen dat het Russische destabilisatiescenario zich verplaatst naar buurlanden die wel deel uitmaken van de NAVO.

Maar misschien is het nog wel belangrijker dat de leiders van de alliantie op twee cruciale punten tot een scherper inzicht komen. Het eerste is dat globalisering en interdependentie niet onherroepelijk leiden tot grotere stabiliteit en het vervagen van nationale machtsaspiraties, zoals lange tijd is aangenomen. De NAVO rolde in Brussel de loper uit voor Russische vertegenwoordigers en omarmde Rusland als partner in veiligheidszaken; niettemin kreeg in Moskou het revanchisme de overhand.

Weloverwogen Russische campagne
Tweede punt: agressie wordt nog maar ten dele gepleegd via een grootscheepse militaire operatie. In het geval van Oekraïne wordt steeds duidelijker dat er sprake is van een weloverwogen Russische campagne, waarbij een grote variëteit van middelen wordt gehanteerd: verwerven van economische macht, cyber warfare (Oekraïense computersystemen worden al vele jaren geïnfiltreerd vanuit Moskou), intimidatie, inzet van anonieme strijdgroepen, humanitaire missies als afleidingsmanoeuvre (de bijna lege vrachtauto's) en grootscheepse desinformatie.

Tegenover een dergelijke campagne schiet het collectieve verdedigingsmechanisme van de NAVO met zijn nadruk op militaire afschrikking duidelijk tekort. Idem dito als het gaat om de jihadistische dreiging aan de zuidflank van Europa.

Daarmee is niet gezegd dat afschrikking een overleefd concept is. En een flexibeler doctrine kan niet van de ene op de andere dag uit de hoge hoed worden getoverd. Maar het zou al veel schelen als in elk geval het besef doorbreekt dat het Westen te maken heeft met zeer gemotiveerde en inventieve tegenstanders, die onze weerbaarheid niet hoog aanslaan.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant
Reageren? p.brill@volkskrant.nl

De Russische president Poetin. Beeld epa
De Russische president Poetin.Beeld epa
Meer over