De Navo is dood, maar houdt de illusie levend

Veel conservatieve Amerikanen hebben de NAVO al opgegeven. Maar Bush wil de alliantie toch nog een kans geven. Europa moet nu kiezen: investeren in de strijdkrachten, of de illusie van een militaire macht levend houden....

'De Europeanen hebben na de Koude Oorlog het hakmes gezet in hun defensie-uitgaven, een uiterst redelijk antwoord op het verdwijnen van de Sovjet-dreiging. Moeten wij ze nu aansporen om dat proces om te draaien, en geld weg te sluizen van hun zo gekoesterde verzorgingsstaten? Zij lopen lang genoeg mee om te weten dat minder macht garant staat voor minder invloed - en een minimale rol voor de NAVO, hun plek aan de besluitvormingstafel.'

Aan het woord is de conservatieve Amerikaanse columnist Charles Krauthammer, die er groot plezier in schept bij de Europeanen het zout in de wonde te wrijven als het gaat om hun geringe invloed op de strijd tegen terrorisme. Krauthammer is ook voor Russische toetreding tot de NAVO. Reden? Als militaire alliantie is de NAVO toch allang dood.

Die conclusie trok ook het Pentagon, na de vooral door de Verenigde Staten gevoerde 'NAVO-campagne' tegen Joegoslavië in 1999. In Afghanistan konden de bondgenoten bilateraal bijdragen aan de strijd. De NAVO stond langs de kant. 'Houd de illusie levend', zo wordt sindsdien het NAVO-beleid van het Pentagon spottend samengevat.

Maar de VS hebben de handdoek nog niet in de ring gegooid. Deze week kwam minister van Defensie Rumsfeld naar Brussel met een ambitieus plan om de NAVO in te richten voor de bestrijding van terrorisme en de verspreiding van massavernietigingswapens. Op de NAVO-top in Praag in november moeten de bondgenoten bindende afspraken maken over de verbetering van hun defensie-inspanning en de mondiale reikwijdte van de alliantie. Blijkbaar heeft de regering-Bush zich niet laten leiden door adviseurs die vonden dat de NAVO beter niet kan worden opgezadeld met nieuwe taken.

Het resultaat is dat de Europeanen voor de derde keer sinds het einde van de Koude Oorlog - na de oorlogen in Bosnië en Kosovo - geconfronteerd worden met fundamentele vragen over de inrichting van hun strijdkrachten. Die volstaan voor beperkte vredestaken, maar zijn nauwelijks inzetbaar in moderne oorlogvoering. Daardoor en door het gebrek aan een buitenlandbeleid blijft Europa in kwesties van oorlog en vrede volledig afhankelijk van het Amerikaanse beleid - zonder daar veel invloed op uit te kunnen oefenen. Daarbij hebben de aanslagen van 11 september ook in Europa niet bijgedragen aan het gevoel van veiligheid.

Desondanks komt ook nu een 'urgent' debat over internationale veiligheid de Europeanen heel slecht uit. Waar de elfde september in Amerika tot een grote herordening van prioriteiten heeft geleid, lijkt in Europa de verwarring alleen maar toegenomen. Zoals vaker in het verleden wordt het continent bedreigd door spoken dichter bij huis.

De radicaal-islamitische achtergrond van de veronderstelde daders heeft in Europa de schijnwerpers gericht op allochtone bevolkingsgroepen van islamitische afkomst. Hoewel allerwegen werd beklemtoond dat de de strijd tegen terrorisme geen oorlogsverklaring is aan de islam, liepen de interne spanningen op.

Europese kiezers toonden zich de afgelopen maanden in de stembus vooral bang voor immigranten - niet voor langeafstandsraketten of een aanval met biologische wapens. Ook het proces van Europese eenwording lijkt razendsnel zijn aantrekkingskracht te verliezen. Kortom, waar in VS na 11 september de luiken opengingen voor plaatsen die na de Koude Oorlog van de wereldkaart leken te zijn gevallen, hebben de aanslagen in Europa vooral onderhuidse spanningen aan het licht gebracht - en de latente angst voor 'de horden' die Fort Europa belagen.

Het is daarom de vraag of de Europese bondgenoten niet te zeer zijn afgeleid om te herkennen dat de NAVO voor een waterscheiding staat. Toch moeten ze een keuze maken. Ze zouden - door vergaande taakspecialisatie op Europees niveau - hun versnipperde defensie-uitgaven tot een nuttiger geheel kunnen smeden. Maar dat doet een groot beroep op een schaars goed, politiek leiderschap.

Daarom zal de verleiding groot zijn om voor de tweede optie te kiezen. Daarin laat Europa de bestrijding van militaire dreigingen over aan de Verenigde Staten en richt zich op 'de structurele oorzaken' van het terrorisme. Dat is de stille coalitie waar de conservatief Krauthammer op doelt, tussen Amerikaanse havikken die de NAVO als lastig overlegforum zien en Europese idealisten die zich sowieso liever afzijdig houden van internationale machtspolitiek. Gezamenlijk motto: 'Houd de illusie levend.'

Meer over