De moraal van de bazen

Jan Marijnissen van de SP heeft het nationale debat over normen en waarden een belangrijke draai gegeven. Terwijl premier Balkenende zich vooral druk maakte over spijbelen, spugen op straat en het molesteren van treinconducteurs, sprak de Tweede Kamer woensdag over fraude, zakkenvullen, corruptie en belangenverstrengeling.De moraal van de bazen verdient...

Terwijl de burgers steeds afwijzender worden ten opzichte van inhalige bestuurders, frauderende bouwers en hoerenlopende wethouders, missen de betrokkenen maar al te vaak de morele antenne om aan te voelen dat ze over de schreef gaan. Het din waarmee topmanagers praten over de code-Tabaksblat, waarin het bedrijfsleven zichzelf fatsoensnormen oplegt, is een teken aan de wand.

In het buitenland staat Nederland bekend als vrijplaats voor ondernemers die ongestraft hun gang kunnen gaan. Het fraudeschandaal van Ahold, in de orde van grootte van een miljard euro, wordt internationaal terecht op lijn gesteld met de Amerikaanse Enron-affaire.

Het grote verschil is dat in de Verenigde Staten falende ondernemers keihard worden aangepakt. De oproep van Boris Dittrich van D66 om dit Amerikaanse voorbeeld te volgen verdient dan ook alle steun. Nederland moet zijn serviele houding ten opzichte van het grote bedrijfsleven, waarin brokkenpiloten als Van der Hoeven (Ahold), Dik (KPN) en Boonstra (Philips) als helden werden vereerd, laten varen.

Het kabinet en de regeringspartijen bezwoeren deze week dat Nederland geen fraudeland mag worden genoemd. Jozias van Aartsen van de VVD wees erop dat de overweldigende meerderheid van de zeshonderdduizend ondernemers van Nederland niets te verwijten valt. Zelfregulering moest het parool zijn.

Maar gelukkig besefte de regeringscoalitie net op tijd dat het normen-en waardendebat als een boemerang terugkomt. Het kabinet erkende dat het onnozel is te vertrouwen op het zelfreinigend vermogen van bedrijven en verzelfstandigde overheidsdiensten. De voorstellen van SP, PvdA en GroenLinks om de teugels strakker aan te trekken, vielen dan ook in goede aarde.

Zo zullen klokkenluiders beter worden beschermd. Grote bedrijven zullen om de zeven jaar van accountant moeten wisselen. De Rekenkamer gaat de boeken van publieke instellingen controleren. De bevoegdheden en de capaciteit van de Autoriteit Financi Markten worden fors uitgebreid. Accountants worden persoonlijk aansprakelijk gesteld voor de jaarrekeningen die ze ondertekenen.

De beste bijdrage die de overheid aan het debat over het tekort schietend normbesef kan leveren, is het versterken van haar eigen gezag. Een staat die met zich laat sollen door Hells Angels, woonwagenbewoners, cocai¿nesmokkelaars en aannemers, verspeelt het recht anderen de les te lezen.

De trap moet van bovenaf worden schoongeveegd. Als de bazen vrijuit gaan, steekt de burger zijn middelvinger op.

Meer over