De monnik en de spooksite

In de Kosovo-crisis wordt door beide partijen van Internet gebruik gemaakt. De westerling die wil weten hoe het met de Servische bevolking gaat, kan op het web terecht....

Francisco van Jole

DE webpagina's van het Kosova Information Center in Pristina vormen inmiddels een spooksite. De jongste editie van Kosova Daily Report dateert van 24 maart, de dag waarop de NAVO de luchtaanvallen startte, en sindsdien is er aan de Internet-spreekbuis van de Kosovaarse guerrilla-organisatie UCK niets meer toegevoegd. 'Verder uitstel van de NAVO-acties is zinloos', zegt de woordvoerder van de Kosovaarse 'president' Rugova in het laatste bericht.

De site www.kosova.com is van verzetsspreekbuis veranderd tot stille getuige. Een beeldscherm als metafoor voor een oud achtergebleven pamflet in de leeggeruimde hoofdstad van de provincie.

Op het Servische www.kosovo. net daarentegen draait de informatiestroom nog op volle toeren. In gloedvolle bewoordingen wordt geprotesteerd tegen de NAVO-aanvallen.

Maar retoriek is niet meer nodig. En zelfs woorden zijn overbodig, bewijst een webcamera (www.inet.co.yu) die is opgesteld in Belgrado en iedere Internetgebruiker een live blik gunt op een niet nader genoemd kruispunt in de Joegoslavische hoofdstad. Webcams zijn geen bijzonderheid op Internet maar dit is wel de enige waarbij het beeld ieder moment kan wegvallen omdat er een bom op valt.

De strijd rond Kosovo is de eerste oorlog waarbij Internet op grote schaal is ingezet. Dat geeft een geheel nieuwe dimensie aan oorlogsverslaggving. Zo zijn er de e-mail-bijdragen van een 16-jarig meisje in Kosovo die onder het pseudoniem Adona als een soort eigentijdse Anne Frank verslag doet van haar lotgevallen. 'Ik zie mensen rennen met koffers en hoor geweerschoten. Een dorp op een paar honderd meter afstand is omsingeld. Ik heb een tas gepakt met de meest noodzakelijke zaken: kleding, documenten en geld', schreef ze in haar laatste e-mail. Adona correspondeert met een student in Californië die haar had leren kennen via Internet. Hij speelde de berichten door aan een radiostation voor jongeren. Van daaruit belandde het vervolgens op de website van CNN, een van de meest geraadpleegde informatiepunten op Internet. Een tiener als oorlogscorrespondent.

Een andere correspondent, die geheel op eigen houtje opereert, is Sava Jajic. De 33-jarige monnik doet verslag vanaf wat misschien wel een van de meest serene plaatsen in het oorlogsgebied is: een twaalfde-eeuws klooster midden in de bergen. De foto's op de website tonen een beeld dat eerder doet denken aan alternatieve vakanties dan aan een slagveld. Hoe vredig het idee van een schrijvende monnik temidden van het oorlogsgeweld ook mag lijken, de nieuwsbrief die hij via e-mail aan geïnteresseerden stuurt raakt meteen ook de kern van het conflict. De aanwezigheid van het eeuwenoude orthodoxe klooster wordt door de Servische autoriteiten gebruikt als bewijs om de legitimiteit van de aanspraken op de provincie te onderstrepen. De monnik Jajic zelf is sinds lang een criticus van Milosevic. Maar hij protesteert krachtig tegen de NAVO-aanvallen omdat het de gewone bevolking is die er het meest onder lijdt. Ook zijn laatste bericht - een oproep tot vrede - dateert van eind maart.

Het hevigst woedt de strijd in de discussiegroepen. In soc.culture.yugolslavia bijvoorbeeld vliegen voor- en tegenstanders elkaar in de haren in de honderden bijdragen die er dagelijks vanuit de hele wereld worden geplaatst. Opvallend is dat de verdedigers van de Servische zaak ook werk van vooraanstaande Amerikaanse cartoonisten met kritiek op president Clinton verspreiden om hun argumenten kracht bij te zetten. Een zoekactie bij www.dejanews. com, een systeem dat gespecialiseerd is in discussiegroepen, leert dat er de afgelopen dagen meer dan 130 duizend discussiebijdragen zijn geleverd waar het woord Kosovo in voorkomt.

Internet wordt ook ingezet als actiemiddel. Zo stelt www.anonymizer.com, een dienst die gespecialiseerd in het anonimiseren van Internet-verkeer, een speciale service beschikbaar voor Serviërs, Kosovaren en anderen die vanuit de regio ongebreideld verslag willen doen zonder hun identiteit prijs te geven. Anderen hebben bij wijze van actie e-mail-adressen beschikbaar gesteld aan de drie Amerikaanse militairen die krijgsgevangen zijn gemaakt door het Servisch leger. De actie is puur symbolisch omdat de militairen geen e-mail kunnen ontvangen.

Voor de oorlogsvoering zelf wordt Internet amper gebruikt. De afgelopen weken circuleerden er weliswaar nieuwsberichten over hackers van beide zijden die zich langs elektronische weg in het geweld hadden gestort maar die lijken meer wishful thinking. De gretigheid en openheid waarmee de NAVO klaagde over hackers is een aanwijzing dat ze nauwelijks een echte bedreiging vormen. De militairen verstrekken immers nooit vitale informatie.

De enkeling die de oorlog vanuit zijn slaapkamer denkt te kunnen voeren komt bedrogen uit. Een Amerikaanse scholier die de strijd dacht te steunen door president Milosevic te 'bombarderen' met duizenden e-mail-berichten raakte tot zijn verbijstering prompt zijn eigen Internet-toegang kwijt. Dergelijk elektronsich geweld bleek in stijd met de leveringsvoorwaarden van zijn provider. En ja, die gelden ook in tijden van oorlog.

Meer over