reportage

De Moldavische economie ontsnapt aan de banden met Rusland. De wijnteelt laat zien hoe

Onlangs zette Moldavië de eerste voorzichtige stappen richting EU-lidmaatschap. Het land beweegt zich politiek en economisch al jaren richting de Europese Unie. De Moldavische wijnteelt is daar een goed voorbeeld van.

Arnout le Clercq
Diana Dementiev toont een fles tijdens een rondleiding door de kelders van wijnhuis Cricova. Beeld Nicola Zolin voor de Volkskrant
Diana Dementiev toont een fles tijdens een rondleiding door de kelders van wijnhuis Cricova.Beeld Nicola Zolin voor de Volkskrant

Hoog bezoek kan in Moldavië rekenen op een warm onthaal in de beroemde kelders van wijnhuis Cricova: in het Oost-Europese land gaan diplomatie en wijn hand in hand. Het is de op een na grootste wijnkelder ter wereld (’s werelds grootste bevindt zich aan de andere kant van de Moldavische hoofdstad Chisinau) en is in feite een onderaardse stad. Ruim 120 kilometer aan gangen strekt zich uit in een oude kalksteengroeve.

Ook gewone stervelingen mogen hier een kijkje nemen: in een soort verlengde golfkarretjes zoeven bezoekers door eindeloze galerijen met wijnvaten. Verkeersbordjes en straatnamen wijzen de weg. 100 meter hoger aan de oppervlakte bevinden zich de wijnvelden van Cricova, rondom het gelijknamige plaatsje. In het vroege voorjaar zijn de wijnstokken nog naakt.

Overzicht van wereldleiders die de wijnkelders van Cricova bezochten. Beeld Nicola Zolin voor de Volkskrant
Overzicht van wereldleiders die de wijnkelders van Cricova bezochten.Beeld Nicola Zolin voor de Volkskrant

Een wereldkaart toont met touwtjes en fotootjes, als bij een politieonderzoek, wie de kelders heeft bezocht: John Kerry, de Belgische koning Albert II, Aleksandr Loekasjenko en vele anderen. Voor belangrijke staatslieden pakt de Moldavische regering uit: sommigen krijgen een persoonlijke nis of caza (‘huis’) in de kelders, waar ze hun andere geschenken – flessen wijn uiteraard – in kunnen bewaren voor een eventueel volgend bezoek. Onder anderen Angela Merkel, José Manuel Barroso en Vladimir Poetin, die hier in 2002 nog zijn 50ste verjaardag vierde, hebben zo’n nis. Daar staat normaal gesproken een naambordje en een vlaggetje naast. Die zijn nu verdwenen. Gevraagd naar de locatie van Poetins wijnflessen lacht de gids zenuwachtig. ‘Geen idee.’

Interim-directeur Maslo Sorin kijkt moeilijk als hij dezelfde vraag hoort. ‘Op dit moment promoten we niet de namen van staatshoofden en politici, omdat dit in de context van de recente ontwikkelingen negatief kan worden geïnterpreteerd’, legt hij voorzichtig uit. (‘We hadden nog gezegd: geen politieke vragen’, merkt de woordvoerder op).

Maslo Sorin, directeur van wijnhuis Cricova. Beeld Nicola Zolin voor de Volkskrant
Maslo Sorin, directeur van wijnhuis Cricova.Beeld Nicola Zolin voor de Volkskrant

Geen olie, wel wijn

Moldavië is gewend politieke en economische betrekkingen te onderhouden met Oost en West, wat schuurt in tijden van oorlog. De Moldavische landbouweconoom Veaceslav Ionita vindt het weghalen van de bordjes ‘overdreven neutraal’, zegt hij aan de telefoon, maar stipt aan dat Moldavië zich in een ‘delicate positie’ bevindt. ‘We steunen Rusland niet, maar doen bijvoorbeeld niet mee met de sancties. Ik weet trouwens niet of dat verstandig is.’

Volgens Ionita ligt de economische toekomst van Moldavië bij de Europese Unie, waarvan het land op den duur lid hoopt te worden. Onlangs ontving de Moldavische regering een vragenlijst uit Brussel, een van de eerste stappen in het toetredingsproces. Deze ontwikkeling tekent zich al langer af, vooral in de wijnteelt. Moldavië richt zich almaar minder op Rusland en meer op de EU en andere werelddelen.

Dat is te zien in het kantoor van Cricova-directeur Sorin. Aan de muur van zijn kantoor, rechts van een aquarium met tropische vissen, hangt een vergulde wereldkaart met vlaggetjes van de landen waarnaar het wijnhuis exporteert. Cricova, dat zich vooral toelegt op mousserende wijnen (‘Crisecco’, zoals een van de wijnen heet), exporteert onder meer naar Polen, Roemenië, de Verenigde Staten, China, Brazilië – wereldwijd. Net als andere Moldavische wijnmakers.

Wijngaarden van Cricova, vlak bij hoofdstad Chisinau. Beeld Nicola Zolin voor de Volkskrant
Wijngaarden van Cricova, vlak bij hoofdstad Chisinau.Beeld Nicola Zolin voor de Volkskrant

Dat is weleens anders geweest. Moldavische wijn is, net als het land zelf, van oudsher nauw verweven met Rusland. Het oudste wijnhuis van het land werd geopend door de Russische tsaar, in de 20ste eeuw was Moldavië de wijngaard van de Sovjet-Unie. Moldavië staat in Nederland niet bekend als wijnland, maar de traditie van wijnbouw gaat er ruim vijfduizend jaar terug. De kalkrijke bodem en de ligging bij de Zwarte Zee leiden tot een goed wijnklimaat. ‘We hebben geen olie of waardevolle ertsen in Moldavië’, zegt directeur Sorin. ‘Maar we hebben wel wijn.’

- Beeld -
-Beeld -

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie bleef de economische relatie met Rusland innig. ‘Tijdens de transitie werd vooral Russisch geld in de wijnindustrie geïnvesteerd’, vertelt econoom Ionita. Het product ging vervolgens naar de Russische markt. Die bleek grillig. Nadat Moldavië toenadering had gezocht tot de Europese markt, volgden handelsembargo’s van Rusland, ook op wijn. Eerst in 2006 en later opnieuw in 2013, vanwege het associatieverdrag dat het land met de EU wilde tekenen. Puur politiek, zegt Ionita: ‘Rusland wilde zo onze economie de nek omdraaien.’

Wijnvaten in het enorme gangenstelsel van Cricova. Beeld Nicola Zolin voor de Volkskrant
Wijnvaten in het enorme gangenstelsel van Cricova.Beeld Nicola Zolin voor de Volkskrant

Russisch embargo

De embargo’s waren een gevaar voor de landelijke economie, herinnert ook wijnmaker Elizaveta Breahna zich. Nu is ze directeur van het Nationale Bureau voor Wijnbouw en Wijn, dat een kantoor heeft in het centrum van Chisinau. ‘Ruim 85 procent van de Moldavische wijn is bestemd voor de export.’ Moldaviërs zijn grote wijndrinkers, maar de meeste mensen geven de voorkeur aan zelfgemaakte wijn. ‘Vooral op het platteland. Vrijwel elke familie heeft een eigen kleine wijngaard.’

Het Russische embargo schudde de Moldavische wijnboeren wakker. ‘We begrepen dat toenadering tot de Europese markt noodzakelijk was.’ Alleen voldeed de wijn niet altijd aan de hoge eisen van de interne markt van de EU. Een erfenis van de Sovjetperiode, zegt Breahna, toen kwantiteit boven kwaliteit ging en Moldavië vooral bulkproducten leverde in plaats van goedgerijpte wijnen. Dus ging Moldavië betere wijnen maken en verving de bulkexport voor kwaliteitswijn in flessen.

Dat loont, vertelt Breahna. ‘We krijgen zo op de Europese markt veel betere prijzen voor onze wijn.’ Het land exporteert nog wel wijn in bulk naar voormalige Sovjetstaten zoals Belarus, maar dat is door de hoge prijzen die de EU bereid is te betalen minder aantrekkelijk dan vroeger. Intussen heeft Rusland voor enkele wijnhuizen (vijftien van de ongeveer 2.200, Cricova is er één van) het embargo weer opgeheven. Maar tegenwoordig gaan Moldavische wijnmakers liever in de EU de boer op. Volgens econoom Ionita is Moldavië door de handelsconflicten met Rusland alleen maar sterker geworden. ‘Soms grap ik dat ze Poetin eigenlijk een onderscheiding moeten geven. Weinig mensen hebben zoveel gedaan voor de Moldavische economie als hij. Hij heeft ons gedwongen te ontsnappen aan Rusland.’

Ontploffingen in Transnistrië

De delicate geopolitieke positie van Moldavië werd afgelopen week opnieuw duidelijk. Een reeks ontploffingen in het separatistische staatje Transnistrië, dat aan Oekraïne grenst, leidde tot onrust in het land. Transnistrië, dat een voornamelijk Russischsprekende bevolking kent, scheidde zich in 1992 af van Moldavië na een korte burgeroorlog. Sindsdien bewaakt Rusland daar de gewapende vrede met een kleine groep ‘vredestroepen’. De Moldavische regering gaat uit van provocaties om de stabiliteit in de regio onderuit te halen en roept op tot kalmte. De Verenigde Staten waarschuwden eerder voor operaties ‘onder valse vlag’, zoals aanslagen die aan Oekraïne worden toegeschreven om een Russische interventie te rechtvaardigen.

Meer over