ANALYSE

De moeizame comeback van Nicolas Sarkozy

Een aanklacht wegens overmatige campagneuitgaven is een zware klap voor Nicolas Sarkozy, die hoopt opnieuw president van Frankrijk te worden. Maar vlak hem nog niet uit.

Peter Giesen
Nicolas Sarkozy signeert zijn goed verkopende boek La France pour la vie in een winkel in Bordeaux. Beeld afp
Nicolas Sarkozy signeert zijn goed verkopende boek La France pour la vie in een winkel in Bordeaux.Beeld afp

Hij hoopte op majestueuze wijze terug te keren als een Charles de Gaulle, maar in plaats daarvan speelt hij de hoofdrol in een komedie als een Silvio Berlusconi, schreef de linkse krant Libération vorige week met onverholen leedvermaak. Ex-president Nicolas Sarkozy is aangeklaagd omdat hij te veel geld heeft uitgegeven aan zijn verloren campagne in 2012. Een zware klap voor de man die volgend jaar nog altijd president hoopt te worden. Sinds zijn comeback in september 2014 heeft hij er niet zo slecht voor gestaan.

In november wordt de republikeinse kandidaat voor de presidentsverkiezingen gekozen. In de peilingen ligt Sarkozy flink achter op Alain Juppé, ex-premier en burgemeester van Bordeaux: 32 tegen 44 procent.

Door de nieuwe aanklacht wordt Sarkozy's positie verder verzwakt. In de campagne voor de presidentsverkiezingen van 2012 mocht hij wettelijk 22,5 miljoen euro uitgeven. In werkelijkheid kostte de campagne veel meer, volgens de gezaghebbende website Mediapart zelfs 17 miljoen euro meer.

De extra uitgaven werden op frauduleuze wijze buiten de campagnerekening gehouden, bijvoorbeeld door ze weg te boeken als scholingsactiviteiten voor het partijkader. Sarkozy wordt er niet van verdacht het bedrog zelf georganiseerd te hebben. Wel gelooft justitie dat hij op de hoogte was van de overschrijding van het wettelijk plafond. Sarkozy heeft dat altijd ontkend: als president had hij wel iets beters doen dan het opmaken van de campagnekas. Justitie beschikt echter over de verklaring van een boekhouder die zegt dat hij Sarkozy heeft gewaarschuwd.

In de Franse politiek hoeven rechtszaken niet fataal te zijn. Vaak slepen ze lang voort, om in vrijspraak te eindigen. Kiezers zijn ook niet meteen ondersteboven van een aanklacht. Ironisch genoeg werd Sarkozy's rivaal Juppé in 2004 veroordeeld wegens corruptie als wethouder van Parijs. Per tweet betuigde Juppé nu zijn steun aan Sarkozy: 'Vriendschap op moeilijke momenten.'

Maar de nieuwe juridische problemen voor Sarkozy komen op een moment dat zijn gezag toch al is aangetast. Bij zijn terugkeer in de politiek presenteerde hij zichzelf als een verlosser, die de socialisten uit het Elysée zou jagen, en passant afrekenend met Marine Le Pen. Alleen 'Sarko' met zijn energie en wilskracht kan ons redden, zeiden zijn aanhangers.

Sarkozy geldt als een messias voor de harde kern van zijn partij, zeker toen hij zich na zijn terugkeer als uitgesproken rechts profileerde. Hij hamerde op de Franse identiteit en de 'christelijke wortels' van Frankrijk. Hij pleitte voor een verbod op de hoofddoek aan de universiteit en wil dat schoolkantines moslimleerlingen niet langer vervangende maaltijden aanbieden als er varkensvlees op het menu staat.

Nog een aanklacht: rechter een mooi baantje beloofd

Tegen Nicolas Sarkozy loopt nog een andere aanklacht. In juli 2014 werd hij aangeklaagd omdat hij beloofd zou hebben een hoge rechter aan een mooi baantje in Monaco te helpen, in ruil voor vertrouwelijke informatie over de zaak-Bettencourt. Het onderzoek in deze kwestie is bijna afgerond. Waarschijnlijk zal binnenkort bekend worden of Sarkozy voor de rechter moet verschijnen.

In de zaak-Bettencourt werd Sarkozy ervan verdacht geld voor zijn partij te hebben losgepraat bij de dementerende Liliane Bettencourt, erfgenaam van het L'Oréal-imperium en rijkste vrouw van Frankrijk. Sarkozy werd aangeklaagd, maar uiteindelijk niet vervolgd.

De voorverkiezingen van de Republikeinen worden echter niet gehouden onder de 238 duizend leden, maar staan open voor iedereen. Volgens de peilingen zullen er 3 miljoen burgers aan meedoen. In deze brede kring is de gematigder Juppé favoriet.

Veel kiezers zien Sarkozy als een rancuneuze figuur die revanche wil nemen voor zijn nederlaag in 2012. Hij geldt als de president die in 2007 een rupture ('breuk') beloofde, maar de liberale hervormingen niet kon waarmaken. Net als Hollande wordt Sarkozy gezien als een politicus die bij uitstek verantwoordelijk is voor de stagnatie die Frankrijk al zeker vijftien jaar treft. Een 'retourmatch' tussen Sarkozy en Hollande is voor veel Fransen dan ook een onverdraaglijke gedachte.

Ook de 70-jarige Juppé is allerminst een nieuwkomer, maar hij boezemt vertrouwen in met zijn betrekkelijk milde standpunten die weldadig aandoen in een gepolariseerd land. Door zijn hoge leeftijd zou hij niet geïnteresseerd zijn in zijn herverkiezing, waardoor hij juist in staat zou zijn hervormingen door te voeren. Juppé wordt door veel mensen gezien als de wijze staatsman waaraan Frankrijk op dit moment behoefte heeft.

Ondanks alles moet Sarkozy niet te snel worden afgeschreven. Toen hij laatst in een politieke talkshow verscheen, keken meteen 2,7 miljoen mensen. Zijn boek La France pour la vie verkocht in korte tijd 70 duizend exemplaren. Hij mag er slecht voor staan, Nicolas Sarkozy blijft een charismatische vechtersbaas die opbloeit bij zware tegenwind.

Meer over