De moderne diplomaat twittert

Sigaren roken, golfen en borrels aflopen. Dat beeld van de diplomaat moet veranderen, vindt een commissie van wijzen. Het moet professioneler: naar buiten, netwerken, ook via de sociale media.

DEN HAAG - De Nederlandse diplomatieke dienst, die volgens voormalig minister Rosenthal van Buitenlandse Zaken nog te veel de reuk had van een 'rustiek tijdverdrijf', moet drastisch hervormen. Ze dreigt haar relevantie te verliezen en te 'marginaliseren'. Daarom zijn ingrepen nodig.

Dit adviseert een 'commissie van wijzen', onder leiding van voormalig topambtenaar Arthur Docters van Leeuwen aan minister Timmermans van Buitenlandse Zaken. De commissie maant diplomaten dat ze zich veel professioneler en actiever moeten gaan opstellen. Daarnaast moet het aantal ambassades wereldwijd omlaag. Zij krijgen vaker een regionale functie. Het hoofdkwartier, het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag, moet veel meer communiceren via internet en sociale media.

Minister Timmermans van Buitenlandse Zaken noemt het een 'voortreffelijke analyse' en gebruikt het rapport als inspiratie voor zijn beleidsnota over de toekomst van de diplomatie, die vermoedelijk eind juni al verschijnt.

Het rapport Modernisering van de diplomatie rekent genadeloos af met de diplomaat die, volgens het clichébeeld, met dikke sigaar achter een kersenhouten bureau op de ambassade zit, de golfclubs in de hoek van de kamer. De diplomaat die eens in de zoveel tijd een ambtsbericht stuurt naar het ministerie in Den Haag, waarin hij het nieuws uit de lokale kranten samenvat en daarna vertrekt naar een receptie waar hij bobo's ontmoet die hij al lang kent.

De nieuwe, moderne diplomaat zit juist niet achter zijn bureau of op de golfbaan, maar is actief op Twitter en Facebook en begeeft zich in zo veel mogelijk relevante netwerken, variërend van culturele kringen tot aan bijeenkomsten van hulporganisaties en vooral ook bedrijven.

'Diplomaten kunnen niet zomaar meer zeggen: met dat netwerk van ons zit het wel goed', zegt Docters van Leeuwen, die 551 medewerkers van Buitenlandse Zaken sprak en dit vaak als weerwoord kreeg. Hij noemt het alarmerend dat Buitenlandse Zaken door de buitenwereld wordt gezien als een organisatie die met 'de rug naar de samenleving' staat. 'Als ambassade moet je elke week als vast agendapunt hebben: volgen wij alle netwerken? Wat is daar eventueel door ons te halen of te brengen?'

Het dringende advies aan PvdA-minister Timmermans is dat het ministerie 'gaat denken en werken als netwerkorganisatie. Diplomaten duiken op in kringen van wisselende samenstelling, grensoverschrijdend, gegroepeerd.' De economische diplomatie moet een grotere rol gaan spelen.

Zevenjarige opleiding

De moderne 'netwerkdiplomaat' wordt als het aan Docters van Leeuwen ligt opgeleid aan een nieuwe zeven- jarige diplomatieke academie. Want er zijn momenteel 'grote kwalitatieve verschillen in de wijze waarop diplomaten internationaal opereren'. Een academie met heldere opleidingsvereisten en een standaard voor toekomstige prestaties moet hier een einde aan maken.

Voorts bepleit het rapport om de 'titel van ambassadeur ruimer beschikbaar' te maken. 'De titel duidt functiezwaarte aan, maar verwijst niet langer naar gebouwen of chauffeurs.' In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat een ambassade in de toekomst soms niet één, maar meerdere ambassadeurs heeft. 'Titels zijn gratis; als het functioneel is, geef dan een titel.' Het betekent ook dat het vak van ambassadeur wordt opengesteld voor zij- instromers.

Deze revolutie op de 'Apenrots', zoals het gebouw van het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag wordt genoemd, is al vastgelegd in het regeerakkoord in oktober vorig jaar. Tot dan toe had alleen een select groepje dat het prestigieuze 'klasje' van Buitenlandse Zaken had doorlopen uitzicht op het ambassadeurschap. Timmermans zegt nu: gooi open die boel. 'Ik wil gewoon de beste man of vrouw die we in Nederland hebben op de juist plek neerzetten.'

Een van de redenen van de komende hervormingen is dat Buitenlandse Zaken boven op een eerdere bezuiniging van ruim 60 miljoen euro, binnenkort nog eens voor 40 miljoen euro wordt gekort. Timmermans waarschuwt zijn personeel net als Docters van Leeuwen nadrukkelijk dat het hen tot nu toe onvoldoende is gelukt om hun bestaansrecht aan de buitenwereld duidelijk maken.

'Veel Nederlanders weten niet wat een ambassadeur de hele dag doet en waarom we zoveel dure ambassades nodig hebben', aldus de minister. 'Waartoe zijn wij op aarde? Die vraag moeten diplomaten zichzelf vaker stellen.' Het antwoord , volgens Timmermans: 'Om Nederland zo sterk mogelijk internationaal te presenteren. We hebben het buitenland nodig.'

VVD'er Ten Broeke is blij met de nadruk op economische diplomatie. 'Diplomaten zijn in toenemende mate bezig met geld verdienen, in plaats van uitgeven. Meer dan andere landen verdienen wij ons geld in het buitenland.' Hij memoreert een recentelijk bezoek aan de ambassade in Tsjechië, waar de plaatsvervangend ambassadeur tot zijn genoegen met evenveel gemak over kunst sprak als over de economie en de toegevoegde waarde van Nederlandse ondernemers in dat land. 'Dat type 'homo universalis' heeft Buitenlandse Zaken meer nodig,' zegt Ten Broeke.

Timmermans beklemtoonde donderdag dat diplomatie een 'professioneel vak' is. Hij neemt daarmee afstand van zijn voorganger, VVD'er Rosenthal. Diens kwalificatie van de 'diplomatie als rustiek tijdverdrijf' zette veel kwaad bloed onder diplomaten en de onvrede daarover is nooit verdwenen.

De eerste stappen op weg naar modernisering zijn inmiddels gezet. Zo heeft Timmermans zijn personeel nadrukkelijk toestemming gegeven om naar buiten te treden, waardoor bijvoorbeeld diplomaat Jaime de Bourbon op 21 mei ineens te zien was bij Pauw&Witteman, iets wat voorheen zelden gebeurde.

Ambassadeurs worden daarnaast door Timmermans actief aangespoord om te twitteren en facebooken over hun werk (de minister is zelf een fervent facebooker) , een activiteit die zijn voorganger Rosenthal juist de kop in trachtte te drukken.

Nederland heeft 140 buitenlandse posten

Nederland heeft eind van dit jaar 140 buitenlandse 'posten', waarvan 107 ambassades, 24 consulaten en 9 permanente vertegenwoordigingen bij instanties zoals de EU. De grootste post qua bezetting is Jakarta, met ruim 100 (uitgezonden en lokale) medewerkers. Daarna volgen Brussel, New Delhi en Washington met circa 80 medewerkers. De kleinste post is de vertegenwoordiging in Vaticaanstad met 1 uitgezonden medewerker. Deze post 'leunt' qua huisvesting en bedrijfsvoering sterk op de ambassade in Rome. Talinn, Bakoe en Valletta volgen als kleinste 'echte zelfstandige posten', met 1 uitgezonden medewerker en 1 à 2 lokalen, aldus Buitenlandse Zaken.

De hoogste in rang op een post is de ambassadeur, in jargon ook wel chef de poste genoemd. De tweede man/vrouw heeft de rang van 'ambassaderaad'. Hiërarchisch volgen daarna de eerste en tweede secretaris. De plaatsvervangend ambassadeur is meestal een van deze drie personen. De rang van een ambassademedewerker zegt nog niet iets over het inhoudelijke werk dat iemand doet. In de praktijk zijn de tweede, derde en vierde man/vrouw op de ambassade vrijwel altijd hoofd van een afdeling. Welke afdelingen er op een ambassade zijn, hangt af van de belangen die Nederland in een land heeft. Meestal is er een economische-, politieke- en consulaire afdeling. In sommige landen is er ook een defensie-, pers- en culturele afdeling.

undefined

Meer over