De miraculeuze terugkeer van Moammar Kadhafi

Moammar Kadhafi is de langst regerende Arabische heerser - vandaag op de kop af dertig jaar. Jarenlang was de terroristenvriend een internationale paria....

Een film over hem zal ongetwijfeld een titel als De wonderbaarlijke wederopstanding van Moammar Kadhafi krijgen. Nog geen jaar geleden was hij een van 's werelds paria's, internationaal volkomen geïsoleerd, een grap. Nu telt hij weer volop mee. De VN-sancties zijn opgeschort na de uitlevering van de Lockerbie-verdachten. Groot-Brittannië heeft de diplomatieke betrekkingen met Libië hersteld.

Investeerders staan klaar. En na de dood van koning Hassan II van Marokko is Kadhafi (57) de langst regerende leider in de Arabische wereld. Vandaag is het precies dertig jaar geleden dat zijn 'revolutie' begon.

Op 1 september 1969 pleegde een groep jonge Libische officieren die zich hadden laten inspireren door het Arabisch nationalisme van Nasser een staatsgreep. Een anonieme stem las enkele uren later een radiocommuniqué voor waarin 'de overwinning van de revolutie' in de naam van 'de vrijheid, het socialisme en de eenheid' werd bekendgemaakt.

Die stem, zo bleek veel later, behoorde aan een zekere kapitein Moammar Kadhafi, een bedoeïne die middels een legercarrière aan een pover en hard woestijnleven had weten te ontsnappen.

Dertig jaar, vele aanslagen, bombardementen en mislukte politieke experimenten later is Kadhafi nog steeds aan de macht. De wereld zal het weten.

Na een afwezigheid van 22 jaar nam de Libische leider in juli in Algiers weer deel aan een top van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE). Net zo flamboyant als vroeger, met een entourage van tweehonderd mensen, onder wie de beroemde vrouwelijke lijfwachten. En zoals gebruikelijk werkte en sliep hij in een tent.

Kadhafi maakte er een ware show van. Hij sprak ruim een uur en nodigde zijn collega's uit voor een OAE-tussentop in Tripoli van 6 tot 9 september, die, o toeval, samenvalt met de viering van zijn dertigjarige jubileum.

De gehaaide Kadhafi zegt zich te willen inzetten voor meer macht voor de OAE, en heeft hij voorgesteld dat de organisatie een kantoor in Tripoli opent dat zich toelegt op het oplossen van conflicten. Geen Afrikaans staatshoofd dat daar iets zinnigs tegenin kan brengen. Op naar Tripoli dus.

De wederopstanding van Kadhafi begon midden vorig jaar, toen de teleurgestelde kolonel zijn Arabisch nationalisme verruilde voor een Afrikanisme. Hij verweet zijn Arabische collega's te zijn gezwicht voor Amerikaanse druk - inzake Israël, maar ook inzake Irak. In een televisietoespraak citeerde Kadhafi (hij heeft zelf naast het Groene Boekje kinderverhalen en een roman geschreven) dichter Nazir el-Qabbani: 'Mijn Arabisme heeft me uitgeput.'

Het Libische volk moet zich niet 'afsluiten voor de jonge zwarte Afrikaanse staat die het duizenden jaren heeft omhelsd'. Afrika behoeft steun, betoogt Kadhafi steeds, want het wordt leeggeroofd door het Westen en krijgt geen kans zich te ontwikkelen.

Sommige Afrikanen hadden wel oren naar de woorden van de leider uit dat olierijke land. Een voor een doorbraken ze het VN-vliegembargo tegen Libië, waarvoor president Mandela in oktober 1997 tot grote ergernis van de Verenigde Staten al de toon had gezet.

Kadhafi benadrukt in zijn redevoeringen en interviews dat hij vooral een rol als Afrikaans vredesstichter voor zich ziet weggelegd. De tijden dat hij steun gaf aan iedere 'anti-imperialistische' groep, waar ook ter wereld (van de IRA tot Polisario en terroristen) zijn voorbij.

Hij heeft inderdaad bemiddeld in de conflicten in Congo, Sierra Leone en de Hoorn van Afrika. Maar van vredelievendheid is ondanks de zalvende woorden geen sprake. De kolonel kan het niet laten. Gaf hij in het verleden militaire steun aan onder anderen Yoweri Museveni van Uganda, Charles Taylor van Liberia en Nelson Mandela (allen werden later president), nu steunt hij gewapende groepen in onder meer Congo, Sierra Leone, Guinee-Bissau en Eritrea. Op het eerste gezicht een janboel. Kadhafi distribueert links en rechts wapens, zonder duidelijke strategie.

Maar enige consistentie kan de kolonel niet worden ontzegd. Sinds zijn aantreden waren Israël en de Verenigde Staten zijn grote vijanden. Dat zijn ze nog steeds. Alles probeert hij om die twee te tarten.

Daarnaast is zijn optreden altijd gericht geweest op lijfsbehoud: bondgenoten mogen niet te sterk worden, dus steun je af en toe hun tegenstanders. Ook de concessies inzake Lockerbie moeten in dat licht worden gezien.

Intern heeft Kadhafi het moeilijk. De bevolking heeft zwaar geleden onder de sancties, en met name de gewapende islamisten hebben daar goed garen bij gesponnen.

Net als de seculiere oppositie, vijandige clans en ontevreden officieren staan zij klaar om de macht over te nemen. Een economische opleving moet dat voorkomen.

Meer over