De Mexicaanse adelaar zal de slang verslinden

'Aan de mannen en vrouwen die in een humanere toekomst geloven en zich daarvoor inspannen.' Zo begint de open brief van Marcos, ondercommandant van de Mexicaanse, Zapatistische verzetsbeweging EZLN....

MARCOS

BROEDERS, er bestaat op deze planeet die we aarde noemen en op het continent dat wij Amerika noemen, een land waarvan het lijkt alsof er uit het oosten een hap is genomen. In het westen ligt het land met een arm verankerd in de Stille Oceaan, opdat orkanen het niet ver kunnen doen afdrijven van zijn geschiedenis. De bewoners en de buitenlanders noemen het land Mexico. Het kent een lange geschiedenis van strijd tussen het verlangen naar een eigen identiteit, en het streven van de buitenwereld om het land onder een andere vlag te brengen.

Dat land is ons land. Wij, dat wil zeggen onze vermaarde voorouders, trokken al door dit land toen het nog niet eens Mexico heette. Later, tijdens die eeuwige strijd tussen zijn of niet zijn, tussen blijven of weggaan, tussen gisteren en morgen, bedachten onze voorouders, afstammelingen van twee volkeren, dat dit stuk land, dit water, deze hemel en droom, die wij van hen als geschenk kregen, voortaan Mexico moest heten.

Allen die werden geboren, kregen dezelfde naam. Wij noemden ons Mexicanen en wij werden Mexicanen genoemd. Maar de geschiedenis bleef ons smarten brengen. Wij werden geboren tussen bloed en kruitdampen; en tussen bloed en kruitdampen groeiden we op. Om de zoveel tijd kwam een machthebber uit andere gebieden die ons van de morgen wilde beroven.

Daarom staat in ons krijgslied geschreven: 'Maar als een vijandige vreemdeling jouw grondgebied met voeten durft te treden, bedenk dan, oh dierbaar Vaderland, dat de hemel jou bij de geboorte van elk kind tevens een soldaat verschafte.'

Daarom vochten we gisteren. Met andere vlaggen en talen kwam de vreemdeling om ons te overwinnen. Hij kwam en hij ging weer weg. Wij blijven Mexicanen omdat wij geen andere naam wensen, en omdat we willen leven onder geen andere vlag dan de vlag met de adelaar die een slang verslindt tegen een witte achtergrond, met een rode en groene flank. Wij indigenas, de eerste bewoners van deze gebieden, werden vergeten. De rest begon groot en sterk te worden en wij hadden alleen onze geschiedenis om ons aan vast te klampen en zo te overleven.

Dan breekt een periode in de geschiedenis aan die zelfs lachwekkend is, omdat één land, het land met het geld, zich boven alle vlaggen plaatste. Dat noemden ze toen 'globalisatie'. Wij begrepen toen al dat zij daarmee dat absurde stelsel bedoelden waarin men in plaats van voor het vaderland alles voor geld doet. Waarbij grenzen vervagen, niet door verbroedering maar door een aderlating waarvan alleen de machthebbers zonder nationaliteit profiteren.

De leugen werd een universeel betaalmiddel en in ons land werd gewerkt aan voorspoed en welvaart voor een kleine groep. Corruptie en bedrog werden de belangrijkste exportprodukten van ons land. We waren arm, maar met mooie kleren verhulden we onze armoede. De leugens waren zo groot dat we er uiteindelijk zelf in geloofden. Op grote internationale forums verklaarde de regering dat de armoede een verzinsel was. Zij zou wel verdwijnen in het licht van de cijfers over de goede economische ontwikkelingen.

En wij? Wij werden weer vergeten. Ons bleef niets anders over dan te sterven, vergeten en vernederd. Want doodgaan doet geen pijn, vergeten worden wel. Wij ontdekten toen dat we niet meer bestonden, dat de regering ons was vergeten in de euforie over de economische groei. Toen grepen wij naar de wapens en wij trokken de steden in waar we als dieren werden behandeld. We zeiden tegen de machthebber: 'Hier zijn we'. Tegen het land schreeuwden we: 'Hier zijn we' en tegen de hele wereld schreeuwden we: 'Hier zijn we'

En kijk eens hoe de zaken er nu voor staan. Om ervoor te zorgen dat ze ons zouden zien, bedekten we ons gezicht; opdat ze ons bij de naam zouden noemen, noemden wij onze naam niet. Wij zetten het heden op het spel om een toekomst te hebben; en om te overleven . . . stierven we.

En toen kwamen de vliegtuigen en de helikopters en de tanks en de bommen en de kogels en de dood. Wij trokken ons terug in de bergen en zelfs daar werden we nogachtervolgd door de dood. Veel mensen van overal vandaan zeiden 'Ga praten.' De machthebbers zeiden: 'Laten we praten.' En wij zeiden: 'Goed, laten we praten.'

Wij spraken met hen en wij vertelden hen wat wij wilden, maar zij begrepen ons niet zo goed. Daarom vertelden we hen nog een keer dat we democratie, vrijheid en rechtvaardigheid wilden. Zij trokken een gezicht alsof ze er niets van begrepe, bekeken hun macro-economische plannen en hun aantekeningen over neo-liberalisme, maar onze woorden kwamen daar niet in voor en toen zeiden ze: 'We begrijpen jullie niet.'

Ze boden ons een heel mooi hoekje aan in het historisch museum,de dood op lange termijn en een gouden ketting om ons aan vast te leggen. Opdat ze ons wel zouden gaan begrijpen, begonnen we in ons eigen gebied uit te voeren waar we voor stonden. Wij werkten volgens het principe van meeste stemmen gelden. We wilden eens zien hoe het was om te leven in democratie, vrijheid en rechtvaardigheid.

Gedurende een jaar gold in de bergen in het zuidoosten van Mexico de wet van de Zapatistas. Dat zijn wij dus, de mensen zonder gezicht, naam, en verleden. De meeste van ons zijn indigenas, maar de laatste tijd sluiten steeds meer broeders bij ons aan uit andere streken en van een andere afkomst zich. Wij zijn allen Mexicanen. Toen wij het voor het zeggen hadden in ons gebied, deden wij het volgende.

Onder onze leiding verdween het alcoholisme totaal, en dat komt omdat de vrouwen hier durfden te zeggen dat mannen uitsluitend door sterke drank hun vrouwen en kinderen slaan en ander bruut gedrag vertonen. Toen werd de sterke drank verboden en wij lieten de drank ook staan. Voor de kinderen en vrouwen werd het beter, maar de maatregel was ongustig voor de kooplui en de regering.

Met de hulp van enkele non-gouvernementele organisaties uit binnen- en buitenland werden campagnes op touw gezet om de gezondheid te bevorderen. Zo ging de levensverwachting van de bevolking omhoog, al deed het wantrouwen jegens de regering onze levensverwachting dalen.

De vrouwen zagen dat de wetten die zij de mannen hadden opgelegd inderdaad werden nageleefd. Eenderde van onze strijdkrachten bestaat uit vrouwen. De vrouwen zijn dapper en ook gewapend. Zij hebben ons overreed hun wetten te aanvaarden. Zij zijn medeverantwoordelijk voor het beleid op civiel en militair gebied. En wij zeggen niets. Want wat zouden we moeten zeggen? Ook het kappen van bomen werd verboden, we maakten wetten om de bossen te beschermen en er kwam een verbod op het jagen op wilde dieren, ook al waren ze van de regering. Het verbouwen, gebruik en de handel van verdovende middelen werd verboden. Al deze wetten werden nageleefd. En het sterftecijfer onder kinderen werd heel klein, zoals het hoort.

De Zapatista-wetten werden gelijkelijk toegepast, zonder te kijken naar de maatschappelijke positie ofde hoogte van het inkomen. En alle beslissingen, hoe belangrijk ook, ja zelfs stategische besluiten, namen we pas na het houden van een 'referendum' of een 'plebisciet'.

En er kwam een eind aan de prostitutie, de werkloosheid verdween en daarmee ook de bedelaar. En de kinderen leerden snoepgoed kennen en speelgoed. Wij begingen vele fouten en vergissingen. Maar tevens deden wij ook wat geen enkele regering ter wereld, van welke gezindheid ook, openlijk doet: fouten erkennen en maatregelen nemen om die fouten te herstellen.

Terwijl wij ons daarmee bezig hielden, kwamen de tanks en de helikopters en de vliegtuigen en vele duizenden soldaten. Ze zeiden dat ze waren gekomen om de nationale souvereiniteit te verdedigen. Wij vertelden hen dat die souvereiniteit werd geschonden in de Verenigde Staten van Amerika - en niet in Chiapas. We vertelden hen ook dat je die souvereiniteit niet verdedigt door geweld te gebruiken tegen opstandige Chiapas-bewoners. Maar zij hoorden het niet, zij waren doof geworden door het lawaai van hun oorlogsmachinerie.

Zij kwamen in naam van de regering en voor die regering is verraad het enige middel waarmee je aan de macht komt. Bij ons staat oprechtheid voorop. Het wettig gezag van de regering maakt gebruik van bajonetten, ons wettig gezag gaat uit van consensus en gezond verstand. Wij willen overreden en de regering wil overwinnen. Wij vinden dat een wet die uitsluitend door een volk wordt nageleefd onder dwang van wapengeweld geen wet is. Dat is louter willekeur. Hij die met geweld wetten afkondigt, is een dictator - ook al is hij door een meerderheid gekozen.

En zij verdreven ons uit onze gebieden. Met de tanks kwam de wetgeving van de regering en de wetgeving van de Zapatistas verdween. Daarna kwam alle ellende weer terug: prostitutie, alcohol, diefstal, drugs, vernieling, dood, corruptie, ziekte, armoede. Regeringsfunctionarissen zeiden dat het wettig gezag in Chiapas was hersteld. Ze kwamen met kogelvrije vesten en tanks, ze waren er maar even en ze bleven maar praten tegen kippen, varkens, honden, koeien, paarden en een verdwaalde kat.

Dat was dus wat de regering deed, maar misschien weet u dat al omdat vele journalisten erbij waren en erover hebben geschreven. Dat is het wettig gezag dat het nu voor het zeggen heeft in ons land. Zo verliep de strijd om de nationale souvereiniteit die de regering voerde tegen de inheemse bevolking in Chiapas. De regering voert ook een oorlog tegen de overige Mexicanen, zij het dat die strijd niet wordt gestreden met tanks en vliegtuigen maar met een economisch programma dat hen heel langzaam de dood in drijft.

Mijn wapenbroeders zeiden: 'Schrijf onze broeders in andere landen eens een brief om hen te bedanken dat ze de oorlog tot staan hebben gebracht.' En daarom schrijf ik u in naam van al mijn broeders en zusters. Omdat ons duidelijk is geworden dat er buitenlanders zijn die meer om Mexico geven dan sommige Mexicanen in de regering. Deze Mexicanen zullen weldra in de gevangenis belanden of in ballingschap gaan omdat ze geen hart hebben, omdat ze een andere dan hun eigen vlag willen dienen en anders denken dan hun naasten.

WIJ vernamen dat er protestmarsen en massabijeenkomsten werden gehouden, dat er brieven werden geschreven en gedichten en liedjes en films werden gemaakt tegen de oorlog in Chiapas, het gebied waar wij toevallig zijn geboren en zullen sterven. We wisten dus dat ze riepen: 'Nee tegen de oorlog' In Spanje, Frankrijk, Italie, Duitsland, Rusland, Engeland, Japan, Korea, Canada, de Verenigde Staten, Argentinië, Uruguay, Chili, Venezuela en Brazilië, en dat ze het in andere landen niet riepen, maar wel dachten.

Toen begrepen wij dat overal ter wereld nog goede mensen zijn en dat die mensen in feite dichter bij Mexico staan dan de bewoners van Los Pinos, het gebouw waar de regering van dit land zetelt. Toen onze wetten golden, werden er weer volop boeken geschreven, werd er gelachen, waren er medicijnen, snoep en speelgoed. De naleving van hun wetten, van de machthebbers dus, werd met geweld afgedwongen. Bibliotheken, klinieken en ziekenhuizen werden verwoest.

Wij werden somber en verbitterd. Wij geloven dat het wettig gezag, dat kennis, gezondheid en levensvreugde te gronde richt, onmacht is van machtige mannen en vrouwen. Wij geloven dat onze wetten vele malen beter zijn dan de wetten van de heren die ons regeren en ons de wil van het buitenland opleggen.

Wij willen u allen bedanken. Als wij bloemen hadden, zouden we die aan u willen schenken, maar aangezien we niet genoeg bloemen hebben voor iedereen, moet u een bloem met elkaar delen. En later wanneer u oud bent, kunt u tegen de kinderen en jongeren van uw land zeggen: 'Aan het einde van de twintigste eeuw heb ik nog strijd geleverd voor Mexico en vanaf dat moment was ik ééé van hen. Ik weet dat zij wilden wat alle mensen willen die niet zijn vergeten dat ze mensen zijn: democratie, vrijheid en rechtvaardigheid. Ik kende hen niet van gezicht, maar in hun hart wilden ze precies hetzelfde als wij.'

Wanneer Mexico vrij zal zijn (dat wil overigens niet zeggen dat alles pais en vree zal zijn, maar alleen maar vrij in de zin dat we in vrijheid kunnen gaan en staan, en doen wat we willen) dan zal een deel van u, het deel ter hoogte van de borst dat ondanks of juist dankzij de politieke betrokkenheid een beetje naar links is verschoven, ook Mexico zijn. Het begrip Mexico zal dan waardigheid betekenen en de bloem zal dan voor iedereen zijn of er zal helemaal geen bloem zijn.

NU ik deze brief zit te schrijven, bedenk ik opeens dat u van dit papier en bloem kunt maken en hem in uw knoopsgat of uw haar kunt doen, zo u wil, en met zo'n mooie versiering kunt gaan dansen. Ik neem nu afscheid want daar komt weer een vliegtuig waar ik slapeloze nachten van heb. Ik moet de kaars uitblazen, maar ik laat de hoop niet varen. Van mijn leven niet.

Goed. Ik wens u veel gezondheid toe. De beloofde bloem ziet er als volgt uit: een groene steel, een witte bloem, rode blaadjes. Maakt u zich geen zorgen over de slang, want de klapwiekende adelaar zal ermee afrekenen, dat zult u zien . . .

Vanuit de bergen in het zuidoosten van Mexico.

Marcos is ondercommandant van de Mexicaanse, Zapatatische verzetsgroep EZLN.

El Pais/de Volkskrant

Vertaling Marianne Groeneveld

Meer over