De Metallica-experience. Nu ook in 3D!

De concertfilm Metallica Through The Never is nog niet uit of er is al een vierde film over de metalgoden in de maak. Metallica doet er alles aan om de studio te ontlopen, zegt Lars Ulrich op de filmset in Toronto.

DOOR ROBERT VAN GIJSSEL

Stap in de wereld van Metallica en je staat niet in een dampende moshpit voor een rockend podium, maar in een film. Letterlijk. Of de bezoekers van de door de band afgehuurde etage in Toronto een verklaring willen ondertekenen. Nou vooruit. 'Hierbij beloof ik dat ik niet ga zeuren als mijn beeltenis opduikt in de volgende Metallica-film', of zoiets. Nog even op de foto, met die plechtige eed naast je hoofd, en je mag doorlopen.

Je wandelt een klucht binnen. Hé, daar schiet zanger en gitarist James Hetfield (leren jasje) een kamer uit, om een andere weer in te sneaken, camera achter zich aan. En daar sluipt gitarist Kirk Hammett (leren jasje) door de gang, van vertrek naar vertrek, waar ook weer camera's snorren. 'Waar is James?', roept bassist Robert Trujillo (leren jasje), kennelijk de weg kwijt. Een bekabelde dame, vermoedelijk de regieassistente: 'In de Imax-zaal.' Ze wijst naar het toilet. Geintje.

Wat is dit in hemelsnaam? Vraag het aan Lars Ulrich: drummer, oprichter, liedschrijver, spraakwaterval en dus al bijna dertig jaar woordvoerder van de band. Ulrich stormt ook door het gangencomplex, opgejaagd door zijn eigen cameraman, die als een horzel achter hem aan zoemt. Hij laat zich desondanks graag aanspreken. Want Lars Ulrich, de veramerikaanste Deense oud-tenniskampioen en kunstverzamelaar, is welbespraakt, altijd galant, en heeft voor iedereen een woordje.

'Wat, dit gedoe?' Wegwerpgebaar. 'Heeft niets te betekenen. We zijn er een beetje ingeluisd. Je kent toch die film Some Kind of Monster?' Ja, die kennen we. Een spraakmakende documentaire uit 2004 waarin de grootste metalgroep ter wereld, en een van de allergrootste stug door toerende rockbands, wordt gevolgd tijdens therapie en praatsessies. Niet zo rock 'n roll, eerder ontluisterend menselijk en erg om te lachen. 'Nou, die film bestaat straks tien jaar en de makers zijn bezig met een vervolg. Over hoe het ons nu vergaat.' Een blik waarin een peilloze spijt doorschemert. Spijt, dat ze er wéér aan zijn begonnen, aan de heisa van de eindeloze interviews en het geouwehoer over hun gevoelsleven. Diepe zucht. Dan de verlossende uitnodiging. 'Loop maar mee, we gaan hier even zitten.'

Een kamertje apart, geen camera's goddank. Doodse stilte. Ulrich zakt in een bankstel. Hij wordt eind december 50, maar ziet er goed uit. De ernstig uitgedunde haren toch maar weer laten groeien en naar achteren gekamd, versierd met een elegante, bijna onzichtbare slag grijs. Natuurlijk ook een leren jasje en zo te zien Italiaanse schoenen waarvan de veters los mogen hangen.

Hij plant die schoenen voor zich op de salontafel, en mag dan van zichzelf nog wat klagen, over het gekkenhuis dat de band helemaal zélf heeft laten ontstaan op de achttiende verdieping van het normaal zo rustige Intercontinental Hotel. 'Het gaat hier al drie dagen zo. Echt om gek van te worden. Van het hele filmfestival van Toronto hebben we nog niets meegekregen. En daar komen we tenslotte voor. Dat moeten we de volgende keer echt anders organiseren. Ik ben een filmfreak, maar ik zie hier helemaal geen film.'

Metallica (inclusief dat hele docu-productieteam) is natuurlijk niet zomaar neergestreken in de fraaie Canadese metropool aan het majestueuze Ontariomeer. Hier, op dit enorme, nerveuze en plezierig chaotische filmfestival gaat vanavond namelijk een andere Metallicafilm in wereldpremière: Metallica Through The Never, volgende week ook in onze Imax-theaters. Een film zo spectaculair, over de top en hard rockend als de band zelf. Een krankzinnige mix van apocalyptisch fantasysprookje en grensverleggende concertregistratie, in 3D.

Hoe ze daar nu weer op uit zijn gekomen is een lang verhaal, zegt Ulrich. 'Ergens midden jaren negentig zijn we benaderd door het Imax-filmbedrijf. Ze maakten destijds van die nichefilms, je weet wel, over scubaduikers, dolfijnen en extreme sporten. Ze onderzochten of ze ook concertfilms konden maken, en waren bij ons terechtgekomen.'

Maar het bleek allemaal nog lang niet haalbaar. 'Die dure en ingewikkelde camera's op het podium bij een liveshow: het zat er nog niet in. Maar het idee bleef hangen, vooral bij ons. Drie jaar geleden zaten we te lunchen met onze manager, en toen kwamen we er weer op terug. Wat als we het genre van die concertfilm naar een hoger niveau konden tillen, en er een Metallica-experience van konden maken?' En oké, Ulrich geeft het toe: 'Zo konden we gelijk die onvermijdelijke tocht naar de studio, voor een volgende plaat, nog wat langer uitstellen.'

Imax zag dankzij voortschrijdende 3D-technologie mogelijkheden en wilde weer meedoen. Metallica timmerde drie jaar lang aan een megalomaan podium dat een hoofdrol zou krijgen in de film. 'Een podium als een Zwitsers zakmes', zoals James Hetfield het later zou omschrijven, waaruit een batterij aan decorstukken zou kunnen schuiven. Ulrich: 'We bedachten dat er een verhaal door het concertverslag geweven moest worden. Een personage in een parallel universum zou dan onze liedjes aan elkaar acteren.'

Ulrich ging met idee naar Hollywood. 'Waar ik werd aangestaard alsof ik een alien was. Weet je, als je in Hollywood met een voorstel voor een film komt, kun je maar beter een paar mappen met referenties meenemen. Dat jouw film gaat lijken op een kruising tussen die en die film, beetje zus, beetje zo. Je moet ook met titels smijten, maar die konden we niet bedenken. We wilden dus echt iets anders. Kregen we weer zo'n alienblik. In Hollywood zien ze musici als tweederangs burgers, wist je dat?'

Een kleine twintig regisseurs en schrijvers gingen aan de slag met het Metallica-plan. Er werd gepitcht, en heel veel afgekeurd. 'Iedereen kwam met een sciencefictionverhaal. Wat is dat toch, dat ze bij ons steeds denken aan sciencefiction? Maken wij sciencefictionmuziek of zo?' En toen meldde Nimród Antal zich, regisseur van onder andere Predators (2010) en Kontroll (2003). Sombere, onheilspellende sfeerfilms. Ulrich: 'Hij liet ons een script lezen waar we echt totaal níets van begrepen. Helemaal te gek, dus. Over het personage Trip, een roadie die tijdens een concert van Metallica op een onbegrijpelijke missie wordt gestuurd en vervolgens terechtkomt in een postapocalyptische wereld vol rellen en knokpartijen. Nimród Antal had ons dus helemaal goed aangevoeld. Zo'n concertfilm zou recht doen aan Metallica.' Een hoofdrol voor een roadie kan volgens Ulrich worden opgevat als een eerbetoon aan al die crewleden, met wie de band al dertig jaar in een reizend rock 'n roll-circus over de wereld trekt.

In de Canadese stad Vancouver, waar Metallica om mysterieuze redenen een enorme aanhang heeft, werd het 'zakmespodium' opgebouwd. Het concert werd in een periode van tien dagen opgenomen, met duizenden fans die zich in een cirkel rond het podium bewogen. 'Ze waren deel van de filmset en moesten soms twee dagen lang naar hetzelfde liedje luisteren.'

De arme Nimród Antal moest vervolgens de meest geoliede rockband op aarde regisseren. Kon hij Metallica nog uitleggen hoe je een vette show geeft? 'Nee, natuurlijk niet. Dat kunnen we al. Nimród werd er soms lichtelijk wanhopig van. Ons bandje is heel goed in het gespreid spelen. We staan allemaal op onze eigen plek op het podium, ongeveer in vier verschillende tijdzones. Maar dan vroeg Nimród ons smekend: kunnen twee gitaristen nu alsjeblieft even twintig seconden bij elkaar gaan staan? Dat vond hij mooi voor het plaatje.'

Zo gaat Metallica-film nummer drie - als we de soundtrack voor de documentaire Paradise Lost even niet meetellen - straks wereldwijd in première. De vierde film is in aantocht. Het speelveld van de band verschuift van de wereldpodia naar Hollywood. Heeft Metallica dat te danken aan de voorliefde van aanvoerder Ulrich? 'Het begon me onlangs wel te dagen ja. Dat ik veel meer tijd besteed aan film dan aan muziek. Dat is ook niet zo gek. De laatste vijf jaar hebben een paar films mijn wereld echt op z'n kop gezet, me omver geblazen. Films als The Dallas Buyers Club, en Twelve Years A Slave, daar ben ik nog steeds mee bezig.'

Is er muziek die hem de afgelopen jaren zo heeft geraakt? 'Nee, sorry. Natuurlijk hoor ik nog steengoede muziek, van Arctic Monkeys, Baroness of Queens of the Stone Age. Maar toch raakt het me niet meer zoals vroeger.'

Een probleem, vindt Ulrich: 'Je luistert tegenwoordig vooral naar je oude muziek. Heb jij dat niet? Door die iPod en die iPhone. Vroeger, als je op reis was, of op tournee, luisterde je naar nieuwe muziek op een cd'tje, of op de radio. Tegenwoordig zeul je je hele collectie mee op die iPod en val je bijna vanzelf terug op je oude muziek. Volgens mij hebben veel meer mensen dat. Een niet te onderschatten gevolg van de muziektechnologie.'

Metallica werkte volgens Ulrich vooral aan een nieuwe film om maar niet de studio in te hoeven. Ouderwetse albumvrees. Angst voor weer een nieuwe plaat en hoe díe nu weer zal worden ontvangen. 'Jezus, het achtervolgt me.' Knipoog. 'Ik kan ook niets zeggen, het kaatst altijd terug.'

Die film is nu af. Metallica kan weer gaan opnemen. Geen excuses meer. 'Oké, ik kan je recht in de ogen kijken en beloven dat er volgend jaar écht, eh, waarschijnlijk een nieuwe plaat komt. We hebben al in de studio gezeten, de blaar is doorgeprikt. Maar luister, wij zijn ook snel afgeleid. Als iemand met een leuk idee komt, staan we gelijk klaar. Als de telefoon gaat, springen we op en rennen we de deur uit. Maar een nieuwe plaat is de officieel benoemde prioriteit van 2014.'

Het laatste album van Metallica, Death Magnetic van vijf jaar geleden, werd door de Metallica-gemeenschap onthaald als een verloren zoon. Want Metallica had de jaren voor deze release fans getart met moeilijke platen als Load en Reload. En een curieuze samenwerking met Lou Reed, op het in 2011 verschenen Lulu. Experimenteel, maar zonder de zeggingskracht van de keiharde en pakkende thrashmetal waarmee Metallica zo geliefd was geworden.

'Op Death Magnetic keerden we terug naar ons oude geluid, de strakke metal van weleer', zegt Ulrich. 'Ik vind het nog steeds een belachelijk goed album. Na bijna al onze platen ging ik mezelf allemaal moeilijke vragen stellen. Maanden na de release kreeg ik dan al problemen met dat album. Maar bij Death Magnetic had ik dat niet.'

Was die plaat een handreiking naar fans van het eerste uur? Een kleine artistieke overgave? 'Nee man, fuck! Zo zie ik het helemaal niet. Als je Metallica-fan bent, dan weet je dat wij altijd vooruit willen. Vandaar ook onze filmprojecten. We zijn altijd ontzettend bang geweest om in herhaling te vallen, zo erg dat we ons ook niet meer durfden te laten inspireren door ons eigen verleden of door de muziek van onze generatiegenoten. Dat verbod hebben we opgeheven. We staan weer open voor onze geschiedenis.'

De film Metallica Through The Never (regie Nimród Antal) draait vanaf 10/10 in Imax-theaters. De soundtrack van Metallica Through The Never is op dubbel-cd verschenen bij Blackened Recordings.

Megametalband

Metallica is de grootste metalband op aarde, en verkocht meer dan 100 miljoen platen. De Amerikaanse formatie uit Los Angeles, die in 1981 werd opgericht door Lars Ulrich en James Hetfield, introduceerde een nieuw metalgeluid, geïnspireerd op het aloude haarmetalwerk en de hardrock van Diamond Head en Iron Maiden. Metallica werd uiteindelijk groter dan zijn voorgangers. Met de gave van liedschrijvers Ulrich en Hetfield om pure, strak gevlochten rockanthems te maken, trok Metallica ook buiten de metalwereld veel aandacht. Hetfield verstaat bovendien de kunst om zwaar én gevoelig te zingen, zoals op de tearjerker Nothing Else Matters, die in 1992 in verschillende landen de top-10 haalde.

Gimme Shelter

De favoriete rockdocumentaire van Metallica-drummer Lars Ulrich is Gimme Shelter (1970), over de tour van de Rolling Stones in 1969, die eindigde met een optreden tijdens het rampzalige en gewelddadige Altamont Free Concert. 'Die film maakte de rock-'n-roll, die in de jaren zestig en zeventig groot en onbereikbaar was geworden, weer toegankelijk. We zagen een menselijke kant van een band die bijna mythisch was geworden, want fuck: de Stones, die zijn cool, nog steeds. In Gimme Shelter werden ze even weer gewone mannen, bij wie je in de kleedkamer kon gaan zitten.'

Een concertfilm vol 'toe tapping favourites'

Metallica legt de lat voor filmprojecten hoog. In 1996 werkte de band mee aan de documentaire Paradiso Lost: The Child Murders at Robin Hood Hills, over de moord op drie Amerikaanse jongens en de opsluiting van drie onschuldige metalheads.

Regisseurs Joe Berlinger en Bruce Sinofski raakten geïntrigeerd door de metalband en de ogenschijnlijk grote psychologische problemen waarin de leden verkeerden. Voor de documentaire Some Kind of Monster (2004) volgden zij Metallica maandenlang, tot op de sofa van de psychiater. De film was een groot succes en wordt gezien als een van de opzienbarendste rockdocumentaires ooit.

Maar Metallica-liefhebbers vonden dat hun geadoreerde bandleden te fragiel waren neergezet. Volgens fans schaadde het softe gezever tijdens eindeloze praatsessies het imago van de band. Lars Ulrich kan weinig met die kritiek. 'Let wel: het waren rockfans die er moeite mee hadden. Zij zagen hun beeld van Metallica verkruimelen. Maar filmliefhebbers vonden het prachtig.'

In de concertfilm Metallica Through The Never zien we de mannen weer als onaantastbare rockgoden, wijdbeens aan gitaar en bas en beukend op het via een draaischijf rondtollende drumstel. Had de band toch iets recht te zetten? Moest het profiel van de bandleden als breekbare gevoelsmensen worden bijgesteld, en weer wat stoere hardheid krijgen?

'Dat is gepsychologiseer', zegt Ulrich. 'Zo hebben we er nooit over gesproken. Maar wie weet wat er onbewust in onze hoofden omgaat. Misschien is het wel zo en zochten we meer balans. Maar wat we echt graag wilden was van het concertfilmgenre een nieuwe belevenis maken. Het publiek niet laten kijken naar een concert, maar er deel van laten uitmaken.'

Dat is aardig gelukt. Als kijker waan je je bij Metallica Through The Never soms een mug op de bekkens van drummer Ulrich, dankzij ongeëvenaard 3D-camerawerk. De Imax-film volgt het oeuvre van Metallica, geschapen in ruim drie decennia. We scheren langs hits uit de jaren tachtig, zoals Master Of Puppets, en de jaren negentig: Enter Sandman en Nothing Else Matters.

Greatest hits dus, al mogen we die zo niet noemen van drummer Ulrich. 'Vreselijke term. Mogen we daar toe tapping favourites van maken? Liedjes uit ons repertoire waarbij iedereen met zijn voet gaat zitten wippen. Het leek ons logisch om voor zo'n concertfilm niet aan te komen met het onbegrepen werk van een minder gewaardeerde plaat als Reload.'

Stuurt de inhoud van de liedjes het verhaal van de film aan? 'Dat mag iedere bioscoopbezoeker zelf uitzoeken. Maak er maar wat van.'

undefined

Meer over