bellen metmaarten keulemans

‘De meeste twijfel heb ik over de uitbreiding van de coronapas, dat geeft een bepaalde schijnzekerheid’

Misschien wel de beste maatregel die het demissionair kabinet dinsdagavond aankondigde, is de facto helemaal nooit geschrapt: het houden van anderhalve meter afstand. We bellen met wetenschapsverslaggever Maarten Keulemans over de persconferentie van dinsdagavond, waarin vooral de beter communicerende politici hem opvielen.

Nick de Jager
null Beeld Freek van den Bergh / Volkskrant.
Beeld Freek van den Bergh / Volkskrant.

Is jou nog iets opgevallen bij de persconferentie?

‘De toon viel mij op. In de vorige persconferentie ging het kabinet, vooral Hugo de Jonge, heel erg tekeer tegen ongevaccineerden. Dat week af van alle adviezen van gedragsdeskundigen. Zoals communicatiewetenschapper Julia van Weert tegen mij zei: een ongevaccineerd persoon is niet één soort iemand. De een wil de kat nog uit de boom kijken, de ander neemt geen vaccin uit principe, nog een ander is ongerust over de bijwerkingen. Precies wat je dan niet moet doen, is tegen al die mensen foeteren.

‘De Jonge heeft duidelijk naar de kritiek op dat optreden geluisterd. Gisteravond sloeg het kabinet een verzoenende toon aan. Neem dat nogal larmoyante moment waarop De Jonge zich tot de camera wendde, om tot de ongevaccineerden te spreken. Ik kreeg er kromme tenen van, maar de intentie was in lijn met wat gedragswetenschappers hem aanraadden.’

Hoe groot acht jij de kans dat het huidige maatregelenpakket genoeg is?

‘Het is moeilijk te zeggen. Nog steeds is niet helemaal duidelijk in hoeverre de huidige opleving wordt aangejaagd door brandhaardjes van ongevaccineerden, of een golf die door heel Nederland gaat. Door dat soort factoren is de ontwikkeling van het virus heel onvoorspelbaar.

‘Tegelijkertijd verwacht ik niet dat we in december vrolijk de maatregelen kunnen loslaten. De ic-opnames zijn het voornaamste waarnaar ik kijk. Die aantallen gaan op dit moment als een raket omhoog en bevinden zich tegen het absolute plafond van de prognoses. Dat laat zien dat we nog niet klaar met het virus zijn. Sterker nog: de kans is groter dat we meer maatregelen krijgen, want november is bij alle coronavirussen nog maar het aanloopje naar de winterpiek.

‘En dan krijgen we ook nog het griepseizoen, dit jaar zwaarder dan normaal. December en januari, maak je borst maar nat daarvoor.’

Hebben de aangekondigde maatregelen in ieder geval de potentie om te werken?

‘Toch wel. Zo was de communicatie al beter, volgens alle onderzoeken die ik ken cruciaal voor efficiënte virusbestrijding. Na de vorige keer kreeg het kabinet nog de kritiek dat bestaande maatregelen, zoals thuisblijven en testen bij klachten, niet genoeg werden benadrukt. Nu begon Rutte de persconferentie met de mededeling dat je jezelf moet laten testen bij klachten, ook als je gevaccineerd bent. Dat is heel belangrijk om verspreiding van het virus tegen te gaan. Ook mondkapjes maken in bepaalde situaties wat uit, vooral op plekken waar het druk is.

‘De meeste twijfel heb ik over de uitbreiding van de coronapas. Dat geeft een bepaalde schijnzekerheid. Gevaccineerden krijgen een soort vrijkaartje om binnen te komen, terwijl ook zij het coronavirus onder de leden kunnen hebben. Ik heb het vlak voordat je belde nog zitten uitrekenen. Gevaccineerden zijn met veel meer in de samenleving, dus op een evenement zal je waarschijnlijk veel meer besmettelijke gevaccineerde mensen tegenkomen, dan ongevaccineerde. En die kunnen gewoon overal met QR-code binnenkomen.’

Was jij verrast door de terugkeer van de anderhalvemeterregel?

‘Dat is dus gek. De anderhalvemeterregel is nooit weggeweest. Zoek maar na: ook op vorige persconferenties is erop aangedrongen anderhalve meter afstand van elkaar te blijven houden, op plekken waar dat kan en je geen QR-code hoeft te laten zien. Maar iedereen is toch aan het knuffelen geslagen. Het is heel tekenend voor hoe het kabinet de vorige keer dingen niet goed heeft uitgelegd.

‘Wel lullig, overigens. In een nachtwinkel zag ik laatst een winkelmedewerker op zijn knieën met veel moeite de pijlen van de grond afkrabben. Nu moet hij die stickers weer terugplakken...’

Over tien dagen is de volgende persconferentie van het kabinet. Is dat niet een beetje vroeg om dit maatregelenpakket te evalueren?

‘Absoluut. Dat we over tien dagen iets zinnigs over deze maatregelen kunnen zeggen, lijkt me uitgesloten. Een maatregel moet je een paar weken tot een maand laten inwerken, voor je kunt zien hoe goed die werkt. Ik ben wat dat betreft heel benieuwd wat het OMT bij het volgende advies zal zeggen.’