ProfielLibanese onderzoeksrechter Tarek Bitar

De man zonder gezicht: in zijn eentje tegen de politieke klasse

Hij opereert zonder ontzag voor reputaties en zonder politieke loyaliteit. Maar daardoor speelt Tarek Bitar, onderzoeksrechter van de grote explosie in Beiroet, met vuur.

Een van de twee gepubliceerde foto's van Tarek Bitar. Beeld nvt
Een van de twee gepubliceerde foto's van Tarek Bitar.Beeld nvt

Wat valt er te vertellen over de man in het middelpunt van de aandacht in Libanon? Dat hij 47 is en rechter van beroep, natuurlijk, maar er is iets anders dat meer in het oog springt. Van de man, Tarek Bitar, bestaan voor zover bekend maar twee gepubliceerde foto’s. Op sociale media duikt telkens dezelfde beeltenis op – die van een vriendelijk maar ook wat saai ogende Libanees, van wie je geen moment zou denken dat hij voor veel landgenoten de laatste hoop belichaamt op gerechtigheid.

Bitar laat zich zelden in de openbaarheid zien, hetgeen het mysterie rond zijn persoon alleen maar groter maakt. Uitnodigingen voor recepties en etentjes slaat hij af, de telefoon neemt hij niet op. Collega-rechters kijken ervan op. ‘Zo iemand hebben ze nog nooit gezien bij het Paleis van Justitie’, zei een vertrouweling in de pers.

Wie is Bitar werkelijk, wat voor klus moet hij klaren?

Terug naar 4 augustus 2020, toen Beiroet de wereldwijd zwaarste non-nucleaire explosie sinds decennia meemaakte. Daarbij vielen bijna 220 doden (en mogelijk meer: het tellen werd vroegtijdig gestopt) en duizenden gewonden. De nabestaanden eisen gerechtigheid, en hebben hun hoop gevestigd op het officiële onderzoek. Waarom kon het hoogst explosieve spul jarenlang onaangeroerd in een loods liggen, terwijl medewerkers in de haven al lang alarm hadden geslagen?

De man die het onderzoek leidt, is Tarek Bitar, een op het oog onkreukbaar figuur uit een christelijke familie. Volgens collega’s opereert hij zonder enige politieke loyaliteit aan een groep of partij. Ook dat is tamelijk uniek voor een land dat drijft op sektarisch handjeklap en patronage. ‘Dat is waarom politici een hekel aan hem hebben’, aldus dezelfde vertrouweling. ‘Ze hebben geen middelen om hem onder druk te zetten.’

Demonen van de burgeroorlog

Moed kan Bitar niet ontzegd worden. Een hele reeks (ex-)ministers en parlementsleden zijn door hem gesommeerd voor een verhoor. Wie niet komt opdagen, kan op een arrestatiebevel rekenen. Bewindspersonen verzinnen uitvluchten, oud-premier Hassan Diab incluis (hij moest ineens op familiebezoek naar de Verenigde Staten), en de arrestatiebevelen verdwijnen bij justitie in een diepe la. Stuk voor stuk ‘belachelijke pogingen de rechtsgang te ontlopen’, in de woorden van Aya Majzoub, onderzoeker bij Human Rights Watch.

De politieke klasse in Libanon, van premier Mikati tot de militante Hezbollah-beweging, lijkt al lang besloten te hebben dat het land niet gebaat is bij openheid van zaken. Vandaar dat aanhangers van Hezbollah en de aanverwante Amal-partij afgelopen donderdag een christelijke wijk binnenliepen, een bewuste provocatie. Ze scandeerden leuzen tegen Bitar (die meerdere Amal-kopstukken in het vizier heeft) en riepen ‘sjiieten, sjiieten.’ Onbekende sluipschutters, hoogstwaarschijnlijk van een christelijke militie, openden het vuur vanaf de daken, waarna Hezbollah-strijders opvallend snel wapens paraat hadden om terug te schieten. Bij de vuurgevechten vielen zeven doden en tientallen gewonden.

Christelijke en sjiitische militanten die elkaar bestoken: de demonen van de burgeroorlog (1975 tot 1990) waren weer rond in Libanon. In een land waar veel burgers thuis wapens hebben klaarliggen, kan de vonk ieder moment overslaan, en het Hezbollah van geestelijk leider Hassan Nasrallah weet dat. Met de escalatie van afgelopen week heeft de beweging een onmiskenbaar signaal afgegeven aan Bitar en de nabestaanden: zolang jullie gerechtigheid eisen, zal er geen vrede zijn. Willen jullie vrede, dan moet Bitar weg.

Immuniteit

Het is een gijzelingsdrama in slow-motion, over de hoofden van de Libanezen. En niet voor het eerst: het ontlopen van verantwoordelijkheid is sinds 1990 een geijkte manoeuvre om de lieve vrede te bewaren. Het is precies de reden waarom mensenrechtenorganisaties zoals Human Rights Watch aandringen op een internationaal geleid onderzoek naar de explosie. Van Hezbollah wordt gezegd dat men precies wist wat er in de havenloods lag opgeslagen.

Waar wapens zijn, zijn er altijd manieren om een rechter weg te krijgen. De kinderen van Bitar worden door het leger beveiligd. Afgelopen weekend liep de druk verder op, toen één van de advocaten van de nabestaanden, Ibrahim Hoteit, onverwacht naar buiten kwam met een filmpje waarin hij opriep tot een vertrek van Bitar, omdat die het onderzoek zou ‘politiseren’ – toevallig of niet ook het verwijt van Hezbollah. Hoteit verloor zelf zijn broer bij de explosie.

Tegen persbureau AFP bezwoer hij dat hij niet onder druk was gezet om het filmpje op te nemen, maar dat wordt door weinig landgenoten geloofd. Volgens de nabestaanden is de verklaring zonder hun medeweten opgenomen. Ze zeggen ook dat ze Hoteit sindsdien niet meer kunnen bereiken; er wordt gevreesd voor zijn leven. Zijn functie als advocaat voor de nabestaanden heeft hij opgezegd.

Dinsdag opent het nieuwe parlementaire jaar, en heeft rechter Bitar er een probleem bij. Parlementsleden kunnen zich dan opnieuw verschuilen achter hun politieke immuniteit.

3 maal Tarek Bitar

Bitar komt uit een katholieke familie in Noord-Libanon, en bewoont samen met zijn vrouw en twee kinderen een bescheiden appartement in Beiroet.

Zijn voorganger, Fadi Sawan, werd in februari van het onderzoek gehaald, nadat hij vier oud-ministers had aangeklaagd wegens nalatigheid. De reden: hij zou bevooroordeeld zijn omdat zijn eigen huis schade had opgelopen bij de explosie.

Voordat Bitar het dossier overnam, kenden veel Libanezen hem alleen van een roemruchte zaak rond het meisje Ella Tannous. Zij kwam het ziekenhuis binnen met hoge koorts en verliet het met geamputeerde ledematen. Bitar oordeelde dat de betrokken ziekenhuizen een hoge boete aan de familie moesten uitkeren.

Meer over